Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Blaðsíða 36

samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 112. gr. laga nr. 74/1974, að Jón hefði gerst
brotlegur við umferðarlögin, að sekt færi ekki fram úr 12.000 krónum, ef málið
yrði lagt fyrir dómstóla, og að sektin samkvæmt sáttinni væri hæfileg. Hafi
fyrrnefndur dómarafulltrúi síðan farið með mál Jóns sem dómari, ekki aðeins
við rannsókn þess, heldur einnig þegar það var dæmt að efni til. I síðara
tilvikinu, þegar dómarafulltrúinn hafi farið einn með málið sem dómari, hafi
hann haft úrslitavald til þess að skera úr því, hvort Jón væri sekur um þau brot,
sem á hann voru borin. Hafi dómarafulltrúinn þannig komið fram bæði sem
lögreglustjóri og sem dómari í refsimálinu á hendur Jóni. Þar sem atvikum hafi
verið þannig háttað, taldi nefndin, að ástæða hafi verið til að óttast, að ekki væri
nægileg trygging fyrir því, að dómarafulltrúinn hafi verið óhlutdrægur sem
dómari.
Ef þessi stutta reifun á forsendum Mannréttindanefndarinnar fyrir framan-
greindri niðurstöðu er skoðuð, þá sjáum við að í hnotskurn virðist röksemdin
vera sú að sami maður hafi farið með störf dómara og lögreglustjóra í sama máli.
Hér kemur hins vegar ekki beint fram hvers vegna þessi aðstaða er talin til þess
fallin að hafa slík áhrif á dómarann, að ekki verði talin næg trygging fyrir
óhlutdrægni hans. Lítið hefur einnig verið gert af því í fræðunum að tíunda rök
fyrir þessari niðurstöðu, sennilega þar sem þau liggja í flestum tilvikum í augum
uppi, þó ekki sé jafn auðvelt að koma orðum að þeim.
7. HVERS VEGNA ER EKKI NÆG TRYGGING FYRIR ÓHLUT-
DRÆGNI DÓMARA VIÐ SLÍKAR AÐSTÆÐUR?
Þar sem þau rök sem liggja til grundvallar framangreindri niðurstöðu
Mannréttindanefndarinnar hafa þýðingu fyrir túlkun hinna sérstöku hæfisreglna
og við mat á fordæmisgildi HRD 9. janúar 1990, verður hér gerð tilraun til að
lýsa nokkrum af þeim þáttum, sem eru til þess fallnir að hafa ómálefnaleg áhrif á
dómara við slíkar aðstæður. Gerð verður tilraun til þess að skoða vandamálið frá
nokkrum sjónarhornum, enda þótt flest atriðin séu svo samofin að erfitt sé að
greina þau í sundur.
7.1 Huglægir hagsmunir
Eins og áður er komið fram var dómarafulltrúinn talinn vanhæfur samkvæmt
hinni matskenndu vanhæfisreglu 7. tl. 36. gr. eml. Þar af leiðandi er ljóst að
Hæstiréttur gengur út frá því að dómarafulltrúinn hafi haft hagsmuni af úrlausn
málsins (sbr. 4.1 hér að framan).
Þeir hagsmunir sem dómari verður talinn hafa við slíkar aðstæður eru
huglægir. Það er vel þekkt að þegar dómari hefur komið að máli á öðrum
234