Vera - 01.06.1995, Blaðsíða 14

Vera - 01.06.1995, Blaðsíða 14
J0M* Dr. Guörun Jonsclottir; Fjölskyldan er oftast nær öll kúguö ogyfír- ráð karlmannsins yfir fjólskyldumeölimum óskoruo. Dr. Guörún Jónsdóttir félagsráðgjafi er ein þeirra sem opnaöi umræöuna um sifjaspell á íslandi og ein af stofnendum Stígamóta. Hún segir aö al- gengustu og erfiöustu afleiöingar sifjaspella séu sektarkennd, léleg sjálfsmynd, erfiöleikarí kynlífi og depurö eöa þunglyndi. Fjölmargir þolendur sifjaspella reyna ítrekaö að stytta sér aldur. Sum- um tekst þaö. „Karlar sem misnota börn sín nota gjarnan þá afsökun aö konur þeirra vilji ekki „leyfa þeim aö sofa hjá sér"," segir Guðrún, „eins ogfram kemur I bernskuminningunni hér að framan. Mér finnst frá- sögnin hljóma eins og það sé staðreynd aö þetta hafi gerst vegna þess að mamma vildi ekki sofa hjá pabba. Við vitum hins vegar að þeir karlmenn sem beita börn sín kynferðislegu of- beldi eru virkir I venjulegu kynlífi. Þeir eru ekki að sækjast eftir kyn- feröislegri fullnægingu heldurtilfinningunni um al- gjört vald. Þessir menn hafa oft tögl og hagldir I fjölskyldunni og eru I litlum tilfinningalegum tengslum við börn sín. Það er því fremur sjaldgæft að tengsl barnsins viö föður- inn hafi verið kærleiksrík áður en sifjaspellin hófust. Það er þó líka til aö traust barnsins sé misnotað, eins og lýst er I Bernskuminningu. Hvort heldur er þá er kynferðisofbeldið fyrst og fremst tæki til aö finna til valds síns, með því að kúga og lítillækka aðra manneskju. Ég tel aö rót- ina að þessu ofbeldi sé að finna I samfélagslegu valdi karlmanna yfir konum." Guörún segir að eftir að sifjaspell séu komin I gang fjarlægist barniö móður sína því þá standi „leyndarmálið" á milli þeirra og trufli samskiptin. Síöan beinist reiöi barnsins gjarnan að móðuhnni sem því finnst að eigi að vita af ódæðinu og koma I veg fyrir það. „Barniö beinir reiöi sinni að móðursinni vegna þess að það er miklu auöveldara að vera reið út I mömmu, hún er ekki eins valdamikil og pabbi. Litla stúlkan bælir því niður hatrið á föðurnum en beinir reiðinni einnig inn á við, aö sjálfri sér, fyrir að vera svo vanmáttug að geta ekki stöðvað þetta. Barnið tekur ábyrgöina á því sem gerist og telur sér trú um að það hafi gert eitthvað af sér og eigi þetta því skilið. En svo er að sjálfsögöu ekki, þaö er veriö að brjóta á barninu. En eins og ég sagði áðan er fjölskyldan oftast nær öll kúguö og yfirráð karlmannsins yfir fjölskyldumeölimum óskoruö. Þær hugmyndir að mæður hljóti aö vita af sifjaspellunum endurspegla einungis hugmynd- ina um hina alsjáandi móöursem alltumvefji. Það er algjor undantekning að móðir, sem veit af sifja- spellum, láti þau afskiptalaus. En I þeim tilfellum býr hún að jafnaði við svo mikla andlega kúgun að hún er bæöi búin að missa lífsþróttinn og lífsviljann." ;***, Það er dauðaþögn I salnum. Rmmtíu konur og einn karlmaður sitja grafkyrr og bæra ekki á sér. Ljósin kvikna og enn hreyfist enginn. Ekkert skark I stólum, ekkert hvísl, ekkert hljóð — nema það sem greina má þegar grátið er í hljóði. Og hér gráta marg- Loks birtist leikkonan aftur, komin úr hlutverkunum og býöur til samveru hjá Stígamótum, en þær konur sem sáu þessa sýn- ingu eru flestar I sjálfshjálparhópum Stígamóta. Enn segir enginn neitt, leikkonan reynir aö létta á spennunni, og loks hristir ein af áhorfendum af sér drungann og segir: „Jú takk, en fyrst skulum viö klappa." Viö sáum leikritið „Þá mun enginn skuggi vera til", en það sýnir reynslu lítillar stúlku sem býr viö kynferöislegt ofbeldi af hendi fööur slns. Leikritiö er eftir Kolbrúnu Ernu Pétursdóttur og Bjórgu Gísladóttur, en þær eru báðar þolendur sifjaspella. Þaö er því ekkert „kannski-er-þetta-hugsanlega-svona"-leikrit sem viö sjáum, þetta er ískaldur veruleikinn. Og hann er sárari en orð fá lýst. Það var ekki aðeins óþægilegt heldur beinllnis erfitt að fylgjast meö þvl sem geröist. Ég hélt ég væri að kafna. Kolbrún Erna er I hlutverki konu sem heldur út I llfið meö þessa óhugnanlegu reynslu á bakinu. Hún leikur bæði hlutverk konunnar, sem reynir aö takast á viö þessa reynslu og öðlast lífsgleöina á ný, og hlutverk litlu stúlkunnar sem skoðar sprung- urnar I loftinu á meöan sá sem á að gæta hennar misþyrmir henni. Kolbrún sveiflast milli þessara tveggja hlutverka af ótrúlegri leikni, litla stúlkan, sem á „leyndarmáliö" meö pabba slnum, er svo sannfærandi að manni líöur illa. Stærri glæp en slíka misþyrmingu á börnum er erfitt að hugsa sér en þó sleppa misyndismennirnir oftast án refsingar og ef til þeirra næst eru dómarnir ótrúlega vægir. Litla stúlkan I Bemskuminningunni hér að framan slapp betur en litla stúlkan I leikriti Kolbrúnar og Bjargar, en hún fékk engu að slður smjörþefinn af þvl sem fylgir sifjaspellum: sambandi dótturinnar við móðurina er spillt og litla stúlkan fyllist sektar- kennd yfir því sem ekki var henni aö kenna. Að sögn Kolbrúnar Ernu er nú verið aö þýöa einþáttunginn á sænsku og verður hann fluttur á norrænni ráðstefnu um kyn- feröislegt ofbeldi sem haldin veröur I Munaðarnesi I haust. Kolbrún Erna á von á því að I kjölfariö verði hann sýndur á öðrum Norðurlöndum. Það er ekkert „kannski- er-þetta-hugsanlega- svona"-leikrit sem við sjáum, þetta er ískaldur veruleikinn.

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.