Tónlistin - 01.12.1945, Blaðsíða 44

Tónlistin - 01.12.1945, Blaðsíða 44
74 TÓNLISTIN sem varð fullmótaður hjá stórskáldun- um Haydn og Mozart og knésettur á Norðurlöndum með útgáfustarfi J. A. P. Schulz fyrir rösklega 150 árum. Þessi söngstíll náði hljómgrunni íslenzkra tón- skálda, og hann hefir verið lífæð þeirra allt til þessa dags, eins og hann birtist í hreinni og ómengaðri mynd í hinu ai- þýðlega og fagra gítarslagi „Viltu með mér vaka, er blómin sofa" og útlenda þjóðlaginu „Mér um hug og hjarta nú". Bæði eru þessi lög ágæt og óforgengi- leg, en þau eru árangur af hugarkrafti horfinna tima, lundarmót liðinna alda, speglað í tónrænu formi, og megna ef- laust ekki að fullnægja eiliflega þörf nýrra kynslóða. Þau heyra1 bæði til þeim flokki laga, sem eru „álmenns" eðlis. Það eru lög, sem vér öll skiljum auðveldlega og koma kunnuglega fyrir, því að þau hvíla á þeirri undirstöðu, sem vér höf- um byggt á í nokkra ættliði, hreyfast í tóntegundum og hljóðfalli, sem vér þekkj- um gjörla. En á hinn bóginn eru eiunig til lög, sem teljast verða „scrlegs" eðlis. Má þar nefna mikið af kirkjusöngvum vorum frá fyrri tímum, tvísöngslögum og kvæðalögum. 1 rauninni eru þessi lög ekki torveldari fyrir söngröddina, en það er í fyrstu máske erfiðara að meta þau og læra, því að þau standa fæst í hefð- bundnum dúr, heldur íöðrum tóntegund- um, sem vér höfum sjaldan, nú' orðið haft tækifæri til þess að kynnast, oftast nær í hinum svonefndu kirkjnlóntcgundum. Höfuðmunurinn á þessum tveimur flokk- um laga er sá, að hinn fyrri er hljóm- bundinn eða fiarmónískur, en hinn síð- ari lagbundinn eða mclódískur. Sá fyrri styðst við reglubundna samhljóma, á- kveðna aðaltóna í dúr- og moll-tónteg- undinni, tóna aðal-þríhljómanna, og það skynjum vér ósjálfrátt og finnst það kunnuglegt og sjálfsagt. Lögin í hinum flokknum eru frekar sjálfum sér nóg og hvila í eigin frumfonni alveg eins og tónlist fornaldarinnar og fyrri miðalda, þá er margraddaður söngur var óþekkt fvrirbæri. Nú kynni einhver að segja, að þessi „fornaldarstefna" væri kyrrsett í ryk- föllnum söngstefjum og óhæf til að sam- lagast nútíðinni, enda væru þessir „gömlu" tónar máðir úr vitund vorri. Forni tíminn óbreyttur á að vísu ekki erindi til vor, en lífskraftur hans getur verið í mörgu til fyrirmyndar og orkað til nýsköpunar. Forni timinn á að verka frjóvgandi á brautir þær, sem feður vor- ir og forfeður tróðu, og skapa þar með nýja framtíðarleið. Þeir tímar koma, er plægja verður jörðina; mennirnir verða að byggja og búa öðruvísi en afi og amma, svo að þeir geti andað og hrærzt eins og frjálsborið fólk, umskapað hvers- dagslega hluti og eigin hugsanir. Því er hcldur ckki svo komið, að endurminn- ingin um óma frá liðnum dögum sé al- dauða. Hún leynist ennþá innst inni með sönggrcindum íslendingum og miðlar málum milli laglínu og hljóms, þrátt fyr- ir langan svefn og litla næringu um ára- langt skeið. Það er þessi lífsneisti, sem dregur úr dauðamerkjunum, sem færzt hafa yfir ásjónu íslenzkrar tónlistar hina sifclustu áratugi. ísland er gráar hraun- brciður, víðátturíkar heiðar, ofsaleg fljót, skínandi jökultindar, eyðisandar og íshaf. Manninum er varpað í fang þessarar miskunnarlausu náttúru, sem engum gef- ur grið. Hann fær ekki umflúið baráttu sína, þar sem einveran umlykur hann. Og ef hann rennur á flótta, mæta hon- um óravíddir hafs og hauðurs, sem rekja vöxt sinn til eilífðarinnar og henna sann- leik hennar. Þjóð, sem býr í þessu um- hverfi og á sér mikla og merkilega bók- menningu, getur ekki til lengdar — ef hún vill halda heiðri sínum og sjálf- stæði — fundið fullnaðarsvölun í því að syngja „Kolbrún" og „Eg veit ekki af hverskonar völdum". Hún verður að hætta að fá allt að láni frá öðrum þjóðum. Hún ver'ður að syngja sinn eigin söng með nýrri og hreinni la^linu og hljóð- falli. Hallgrímur Hclgason „Vísir'" 8. og 21. 2. '45.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Tónlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tónlistin
https://timarit.is/publication/922

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.