Tónlistin - 01.12.1945, Blaðsíða 49

Tónlistin - 01.12.1945, Blaðsíða 49
TÓNLISTIN 79 þróuu. Lagið er uppspretta allrar tón- listar fyrr og síðar. Þar næst kemur ann- að samtímis-hljómandi lag fyrra laginu til stuðnings. Loks kemur svo sjálfstæð- ur samhljómur sem óvéfengjanlegur dómari í öllum vafaatriðum varðandi hina frjóu, tónrænu lífsnautn. Hljóðfall evr- ópiskrar tónlistar kemur þá fyrst til sög- unnar, er lag og hljómur hafa náð til- tölulega fullgildum þroska. Þá fyrst er byrjað að veita þessu frumræna tónlist- aratriði verulega athygli, enda þótt fram- vinda allrar tónlistariðkunar frá önd- verðu hafi sífellt risið upp af duldum spennikrafti ósjálfráðrar hljóðfallsvit- undar. Þessi ósjálfráða hljóðfallsvitund er manninum ásköpuð líkt og reglubund- inn hjartsláttur hans og vélgengt göngu- lag. Áskapaða eiginleika þarf maðurinn ekki að ávinna sér; orka hans beinist þessvegna að því að afla sér nýrra og gera þá að hluta af sjálfsverund sinni. Þegar á þetta er litið, hefir ætíð öll iðk- un tónlistar óafvitandi byggzt á óljósri hljóðfallsregluhneigð mannlegs lif færa- kerfis. Negrarnir hafa almennt ekki kom- izt af hinu fyrsta frumstæða byrjunar- skeiði hljóðfallsins; það er hinn eini þáttur tónlistar, sem þeir skynja og skilja til fullnustu. Og þó skilja þeir aðeins hinn tilbreytingarlausa, síendurtekna, hamraða takt vélrænna hreyfinga, sem leiðir til fullkominnar sljóvgunar, vegna algers skorts á hljóðfallsbundnum fjöl- breytileik og „rhythmisku" lífi. Þjóðir a lágu menningarstigi verða að heyra grunnhljóðfallið með sínu ytra eyra. Hið þroskaða tilfinningalíf E-vrópuþjóðanna elur með sér innra hljóðfall, sem vér ekki þurfum að heyra.. Grunnhljóðfallið hrær- ist í sjálfum oss, og vér skynjum tilvist þess með voru innra eyra. Laglína jazzins er í einræningshætti sínum nánast ómótuð. Tónsetningarnar grópast ekki saman með rökréttum tengslum upp að miðmögnuðu hámarki, sem likist mesta gróðurmagni lífsins sjálfs um hásumartíð, heldur eru þær skeyttar saman af fávíslegum handahófshætti loddaralistarinnar. Innihald textans virð- ist ekki gefa jazz-höfundunum neitt sér- stakt tilefni til íhugunar, því að orðin eru soðin við tónana eftir að lagið sjálft er fullsamið. Þessi lög, sem ekki hvíla á fastri, hljómrænni undirstöðu, hafa þó, þrátt fyrir alla sína annmarka, náð mikl- um ítökum víðsvegar um heim allan. Og oss verður því á að spyrja, hvað valdi þessum skorti á vandlæti. Langlífi, eða öllu heldur skammlííi, þeirra laga, sem sverja sig í ætt við jazz, er talið vera að meðaltali átta vikur hvert lag. Hvort sem þessi fallvaltleiki stafar af ónógu andríki höfundarins eða hverf- ulleik heimsins yfirleitt, verður því tæp- lega neitað, að þessi tegund skáldskapar virðist eiga bágt með að standast tím- ans tönn. Af því leiðir, að eftirspurnin eykst, og hugsmíðin fær aðeins skamm- an meðgöngutíma í heilabúinu. Máske er hún aðeins hrist út úr ermi utanhafn- ar, og skeikar þá að sköpuðu um vand- virkni og listmæti, enda hvorki bægt að gera gildar kröfur til þess tónlistar- manns, sem haltrar einfingraður uni á Parnassusbraut söngdísarinnar, uc til hins, sem á ómælis1)reiðum ódáinsvöll- um Appollós þræðir brún rennusteinsins. Þau afsprengi andans, sem þannig eru til komin á berangri ófrjórra vaxtarskil- yrða, verða aldrei megnug þess að miðla oss neinum verðmætum. Þau reika átt- hagalaus um jarðkringluna heimshorn- anna á milli og sökkva síðan niður í óminnisdjúp gleymskunnar til þess að rísa þaðan aldrei upp aftur. Mikill hluti af íslenzkum æskulýð og íslenzkri alþýðu er nú þegar — illu heilli — heltekinn af þessari tónrænu framleiðslu, eftir að þessi tegund „tón- listar" hefir fengið að leika lausum hala hér á landi í hartnær tuttugu ár, og ekk- ert hefir enn verið gert til að skapa sjálf- sagt mótvægi gegn upplausnaráhrifum þessara eðlisframandi dægurflugna. Og afleiðingin er auðsæ. Tilfinning fyrir sönghæfu Iagi hefir lamazt og jafnvei glatazt. Hin eðlilega viðleitni til marg- röddunar er stöðnuð, því að karlakórs- söngur er ekki hin rétta og djúpsetta orku-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Tónlistin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tónlistin
https://timarit.is/publication/922

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.