Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Ukioqatigiit
Ataaseq assigiiaat ilaat

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.2007, Qupperneq 37

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.2007, Qupperneq 37
Ritheimildir um Kirkjuból Kirkjuból er fyrst og fremst þekkt vegna galdramála sr. Jóns Magnússonar þumlungs á 17. öld. Hins vegar var fæstum kunnugt um aðra hluti í sögu staðarins. Kirkjan taldist hálfkirkja og hvarf úr heimildum á 18. öld. En hvernig bar það að? Í þá nýútkominni álitsgerð um kirkjueignir kom fram að til að leggja niður bændakirkju hafi þurft konungsleyfi.62 Hjalti Hugason hefur bent á að fækkun kirkna hafi mátt rekja til sið- breytingarinnar og breytinga á trúarháttum.63 En það virtist bera meira til. Þegar ritheimildir voru skoðaðar kom fljótt í ljós að ferlið tengdist mun stærri málum. Kirkjan var miðpunktur deilna milli Kirkjubólsbænda og Eyrarklerks í galdrafárinu. Í Eyrarannál segir að þeir feðgar hafi verið brenndir árið 1656 og sr. Jón Magnússon vísar í hana í Píslarsögu sinni án þess að lýsa henni.64 Ekki er ætlunin að fjalla um galdramálin hér frekar.65 Hins vegar er þeirri kenningu varpað fram hér að í máldögum og bréfum megi sjá að kirkjan að Kirkjubóli hafi valdið togstreitu milli Eyrarklerks og eigenda Kirkjubóls frá upphafi. Örnefnið Kirkjuból er algengt og hefur Ólafur Lárusson fjallað um það. Hann bendir á að örnefnið sé þarna eldra en elstu máldagar kirkjunnar enda megi lesa úr þeim og máldögum Eyrarkirkju að einhvers konar kirkjuhús sé þar komið þegar árið 1286. Í máldaga Eyrarkirkju frá því ári segir að kirkjan að Eyri hafi einungis hálfa tíund af Kirkjubóli.66 Einungis það að jörðin heitir þá þegar Kirkjuból er mikilvæg vísbending. Önnur vísbending er að frá jörðinni leggist einungis hálf tíund til Eyrar. Í Jarðabókinni (1710) er kirkjan síðast nefnd á prenti og þar sögð hálfkirkja og embættað þegar heimamenn gangi til sakramentis. Kirkjan átti ekki land að Kirkjubóli en hún átti bæinn Fossa sem var átta hundruð.67 Í Prestatali og prófasta eru taldir upp 18 klerkar sem þjónuðu Eyri á tæplega 400 ára tímabili frá 1333 til 1730. Sveinn Níelsson getur þess neðanmáls að bænhús hafi verið á Fossum, Engidal, Arnardal neðri og Tungu fram um 1710 svo líklegt virðist að einhver tiltekt hefði farið fram í Skutulsfirði snemma á 18. öld.69 Þegar rannsóknir hófust 1985 var talið að starfstími kirkjunnar næði frá því fyrir 1286 og fram undir 1710. Kirkjuból var talin landnámsjörð.70 Jörðin virðist hafa verið eftirsóknar- verð. Hún var stór, um 30 hundruð, stærsta jörðin í firðinum og jafnan margbýl eftir að ritheimilda nýtur við. Hún var þríbýl um miðja 17. öld, fjórbýl þegar Jarðabókin var tekin og fimmbýl í manntalinu árið 1703. Þá bjuggu þar 20 manns.71 Til eru fjölmargir kaupsamningar um hana í bréfabókum og í Alþingisbókum en þeir snerta ekki kirkjuna.72 Á 20. öld var jörðin jafnan í ábúð og síðustu árin í eigu Ísafjarðarkaupstaðar. 36 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196
Qupperneq 197
Qupperneq 198
Qupperneq 199
Qupperneq 200
Qupperneq 201

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.