Peningamál - 01.11.2009, Blaðsíða 16

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
9
•
4
16
breska pundsins lækkað verulega sl. ár. Eigi að síður hefur dregið úr
verðbólgu þar eftir því sem liðið hefur á árið og var hún 1,1% í sept-
ember. Á Norðurlöndunum hefur einnig dregið verulega úr verðhækk-
unum á þessu ári, eftir töluverða verðbólgu á síðasta ári.
Hjöðnun verðbólgu hefur auðveldað seðlabönkum að draga ört
úr peningalegu aðhaldi. Stýrivextir víðast hvar voru lækkaðir mikið
í fyrra og á fyrri hluta þessa árs og hafa haldist lágir undanfarna
mánuði. Helstu seðlabankar heimsins hafa jafnframt gripið til ýmissa
óhefðbundinna leiða til að örva eftirspurn. Litlar breytingar hafa orðið á
peningalegu aðhaldi helstu ríkja frá útgáfu síðustu Peningamála nema
hvað seðlabankar Noregs og Ástralíu hækkuðu stýrivexti sína um 0,25
prósentur í 1,5% annars vegar og 3,25% hins vegar í október.
Alþjóðaviðskipti drógust verulega saman í kjölfar
alþjóðakreppunnar
Alþjóðaviðskipti hafa haldið áfram að dragast saman í samræmi við
minnkandi neyslu, fjárfestingu og birgðastöðu. Lönd sem háð eru
útflutningi hafa því fundið einna mest fyrir heimssamdrættinum, en
jafnframt er líklegt að batinn í þessum löndum geti orðið hraður þegar
heimsverslunin sækir í sig veðrið á ný. Mörg nýmarkaðsríki, sérstaklega
í Asíu, eru á góðri leið með að verða helstu neytendur hrávara í heim-
inum. Efnahagsbatinn þar er því mikilvægur fyrir bata í löndum sem
flytja út hrávöru í miklum mæli. Þrátt fyrir ákveðin batamerki er spáð
um 9% samdrætti í alþjóðaviðskiptum á þessu ári og að samdrátt-
urinn muni vara fram á næsta ár. Í ágúst var hins vegar spáð 13%
samdrætti.
Alþjóðlega fjármálakreppan hefur haft mikil áhrif á alþjóðavið-
skipti. Endurreisn alþjóðlega fjármálakerfisins er því lykilforsenda þess
að alþjóðaviðskipti nái sér fljótlega á strik á ný. Ástand fjármálamark-
aða hefur batnað undanfarið sem sést best á því að áhættuálag
hefur farið lækkandi víða og er í mörgum tilvikum orðið svipað og
áður en bandaríska fjármálafyrirtækið Lehman Brothers féll fyrir ári.
Skuldabréfaútgáfa fyrirtækja hefur einnig aukist og fyrrnefnd hækkun
á hlutabréfamörkuðum bendir til aukinnar bjartsýni.
Ein af ástæðum þess að samdráttur alþjóðaviðskipta hefur verið
jafn snarpur og raun ber vitni er skortur á lánafyrirgreiðslu vegna
alþjóðaviðskipta í kjölfar fjármálakreppunnar. Heimsviðskipti hafa þó
dregist meira saman en fjármögnun milliríkjaviðskipta. Nýleg könnun
Alþjóðagjaldeyrissjóðsins bendir þó til þess að meginástæða samdrátt-
arins hafi verið samdráttur eftirspurnar. Hins vegar hefur fjármögnun
milli ríkjaviðskipta breyst töluvert.1 Þegar fjármálakreppan skall á var
í auknum mæli krafist bankaábyrgðar, staðgreiðslu eða fyrirfram-
greiðslu, en hefðbundin viðskiptafyrirgreiðsla (e. trade credit) dróst
saman.
Hér á landi virðist aðgangur að hefðbundinni viðskiptafyrir-
greiðslu einnig hafa dregist verulega saman og mun meira en utan-
ríkis viðskipti. Lauslega áætlað virðist sem viðskiptaskuldir við erlenda
aðila hafi dregist saman á fyrri helmingi ársins 2009 um 45% frá sama
1. Sjá Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (2009). “Trade Finance and Global Trade: New Evidence
from Bank Surveys”, 1. kafli í World Economic Outlook, október 2009, bls. 8-9.
Heimild: Reuters EcoWin.
12 mánaða breyting (%)
Mynd II-7
Alþjóðleg verðbólga
Janúar 2002 - september 2009
Bandaríkin
Evrusvæðið
Bretland
Japan
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
5
6
20092008200720062005200420032002
1. Innflutningur vöru og þjónustu í helstu viðskiptalöndum Íslands.
2. Einfalt meðaltal vöruinnflutnings og -útflutnings í OECD-ríkjum og
stærstu ríkjum utan OECD.
Heimildir: OECD, Seðlabanki Íslands.
Breyting milli ársmeðaltala (%)
Mynd II-8
Alþjóðaviðskipti
Helstu viðskiptalönd Íslands1
Alþjóðaviðskipti2
-15
-10
-5
0
5
10
15
‘10‘05‘00‘95‘90‘85‘80‘75‘71
1. Mismunurinn er reiknaður sem munurinn á 3 mánaða millibanka-
vöxtum og 3 mánaða vöxtum á ríkisbréfum.
Heimild: Reuters EcoWin.
Punktar
Mynd II-9
Munur á millibankavöxtum
og vöxtum á ríkisbréfum1
Daglegar tölur 2. janúar 2007 - 19. október 2009
Bandaríkin
Evrusvæðið
Bretland
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
500
200920082007