Lifandi vísindi - 04.04.2016, Side 48

4 · 2016 | Lifandi vísindi |
Kjötætuplönturnar tvísporakönnur á
Borneó hafa þróað sérstaka aðferð til
að útvega köfnunarefni. Lítil nagdýr
laðast að hunangslegi plöntunnar, líkt
og skordýrin sem plantan lifir á. Nagdýr-
ið þambar hunangslöginn og gerir þarfir
sínar, þannig að plantan fær næringu.
Bjöllur af ýflaætt lifa á saur sér stærri
dýra. Margar tegundir rúlla saurnum upp
í kúlur sem geta vegið tífalt meira en
sjálfar bjöllurnar. Kúlan er síðan flutt yfir
á mjúka jörð, þar sem hún er grafin og
annað hvort nýtt sem fæða ellegar
barnaherbergi fyrir lirfur bjöllunnar.
Í NÁTTÚRUNNI ÚIR OG GRÚIR AF SAURÆTUM
Nagdýr gera þarfir sínar
í kjötætuplöntu
Fimar bjöllur svolgra í
sig saur
Þrátt fyrir að saur feli í sér efni sem brotnað hafa
niður og þegar hafa gengið í gegnum meltingarveg-
inn, felur hann engu að síður enn í sér orku og nær-
ingu. Saur má í mörgum tilvikum bæði nota sem
dvalarstað og fæðuuppsprettu fyrir margar aðrar
dýrategundir. Maurar eru til dæmis óttalegir sælkerar
og sólgnir í hunangsdögg en svo kallast saur
blaðlúsa. Hunangsdögg er velþekkt meðal margra
bíleigenda sem lagt hafa bifreið sinni undir tré sem
þakið er blaðlús. Á stuttum tíma verður bifreiðin
útötuð úrgangi blaðlúsanna en 95% saursins eru
gerð úr sykri. Sætur safinn þykir hið mesta lostæti
meðal maura. Sumum maurategundum má í raun
líkja við eins konar kúabændur. Þeir halda blaðlýs
sem eins konar mjólkurkýr og verja dýrastofninn
með kjafti og klóm, ef þannig má að orði komast, ef
óvinveitt skordýr á borð við maríuhænur nálgast.
Maurar eru hrifnir
af úrgangi
„Kopi luwak“ er fínasta kaffi heims og þykir
hafa sérlega djúpan keim og mikla fyllingu.
Kaffi þetta á rætur að rekja til Indónesíu og
kostar fimmtíufalt meira en hefðbundni
drykkurinn. Framleiðsluferlið er hins vegar
á þann veg að sumir veigra sér við að
smakka. Fyrst þarf þefköttur nefnilega að
éta kaffibaunirnar og þær að fara rétta leið
gegnum meltingarveg hans. Dýrið meltir
ávaxtakjötið og vinnur sýru úr kaffibaunun-
um áður en þær ganga niður af dýrinu með
öðrum úrgangi. Baunirnar eru síðan teknar
úr berjunum, þær hreinsaðar og malaðar.
Fágætt kaffi fæst úr saur
Þetta sérstaka hægðakaffi, sem hefur
mikla fyllingu og kryddkeim, er svo selt
fyrir allt að 200.000 kr. kílóið.
Margar maurategundir
halda blaðlýs sem húsdýr
til þess að eiga greiðan
aðgang að sætum skítn-
um. Maurarnir bera
blaðlýsnar einfaldlega á
milli trjánna.
BL
IC
KW
IN
KE
L/
AL
AM
Y/
AL
L
OV
ER
, D
AN
IT
A
DE
LI
M
ON
T/
GE
TT
Y
IM
AG
ES
, C
H
RI
ST
IA
N
L
OA
DE
R/
SC
UB
AZ
OO
.C
OM
CHARLES O. CECIL/ALAMY/ALL OVER, PAULA
BRONSTEIN/GETTY IMAGES
Print: stkp Status: 5 - InDesign Tem
plate Layout: Red.sek:
Þefköttur
47