Tímarit Máls og menningar - 30.03.2001, Side 33

Viðtal: Þetta er afar skrítin þjóð! bls. 33
„Það eru pólitíkusar,“ segir Sigurður handviss.
„Það þykir fínt að vera í svona nefnd. Ég held að það
sé ekki nægilega leitað eftir sérfróðu fólki. Menn eru
alltaf að búa til eitthvað sem mun lifa eftir að þeir
eru dauðir. Þetta er svo sterkt í Íslendingum, kemur
beint úr Hávamálum; orðstír deyr aldregi, hveim er
sér góðan getur. Við sjáum þetta á minningargrein-
unum í Mogganum, við erum afskaplega upptekin
af því að það sjáist einhvers staðar hvað við höfum
gert“.
En hvernig velur Sigurður sjálfur úr, maður sem er
að ljúka við að skrifa áttunda bindi æviminninga
sinna?
„Það er bara þetta fræga og ótrausta minni og svo
er hægt að fletta sumu upp,“ svarar hann og eyðir
talinu.
Spurningin er hins vegar hver velur hvað er
þjóðmenning. Eru það pólitískar nefndir?
„Þær reyna það en þær ráða ekkert við það,“ segir
Sigurður. „Nú koma áhrifin úr öllum áttum. Nú fara
allir út. Gömlu rithöfundarnir gerðu það ekki, nema
Laxness. Fram á sjöunda áratuginn sagði Laxness
að ekkert gengi á Íslandi nema epík. Síðan varð
einhver sprenging, rithöfundar fóru til útlanda og
Laxness fór að skrifa leikrit og menn hættu að taka
mark á honum sem eins konar páfa“.
„Býrókratar geta ekki skapað menningu en þeir
geta skapað skilyrði fyrir menningu og það hafa þeir
gert með ýmsum sjóðum,“ segir Guðmundur.
Þingvellir sem táknmynd lýðræðisins
Hvað gerðist þá í fyrra þegar fólk skrópaði á
kristnihátíð, voru það mótmæli gegn þessari
skriffinnsku?
Sigurður segist halda að fólk hafi einfaldlega verið
orðið gáttað á þessum óstjórnlega fjáraustri. Hann
efast um að kirkjan sé orðin svo óvinsæl að fólk
forðist hana. „Meginmálið var að kirkjan markaðs-
setti sig vitlaust,“ segir Guðmundur. „Fólk er bara
ekki svona kristið. Ef hún hefði markaðssett þetta
sem þjóðhátíð hefðu miklu fleiri mætt. Árið 1994
voru 60 þúsund manns á Þingvöllum.
Varla vissu allir þessir 60 þúsund hverju þeir voru að
fagna?
„Það er þessi sterka skyldutilfinning að fólk eigi að
fagna,“ svarar Guðmundur og bendir á að þeir sem
hafi farið á kristnihátíð hafi skemmt sér ljómandi vel.
Enginn hafi farið á hátíðina ‘94 vegna skemmti-
atriðanna.
Þorgerður tekur við: „Kristnihátíðin var eitthvert
projekt sem einhver stjórn setti niður og það var
ausið í þetta endalausum peningum. Þetta var svo
rosalega mikið „að ofan“.“
„Fólk skildi bara ekki hvers vegna það átti að
fara,“ segir Guðmundur. „Það var komin upp nei-
kvæð umræða sem snerist um fjáraustur og að
verið væri að loka vegum og svo var þessum fræga
bæklingi dreift um allt sem kostnaðurinn hreinlega
skein af“.
„Í stað þess að byggja upp „allir eru vinir“
stemningu þá byrjuðu þeir á einhverri vitleysu,
ásatrúarmenn máttu ekki einu sinni fara á kló-
settið,“ segir Þorgerður.
„Gleymdu ekki prestinum sem var rekinn úr
nefndinni fyrir að skrifa smásögu,“ segir Sigurður.
„Þingvellir eru táknið fyrir sameininguna, þar
hittast allir til að rífast ekki,“ segir Guðmundur. „Þing-
mennirnir mæta og rétta upp hönd, allir sem einn,
þótt þeir þurfi að eyða mánuðum í að finna út hvað
það sé sem þeir geta verið sammála um. Svo enda
þeir á einhverju sem engu máli skiptir. Það má ekki
deila. Þetta er ímynd Íslendinga af þjóðhátíð, hið
magíska augnablik þar sem við erum ein heild. Mér
finnst mjög gaman að leika mér með hið tvöfalda
tákn fimmta áratugarins, lýðveldisstofnunina ´44 og
inngönguna í Nató ´49. Þingvelli annars vegar og
Austurvöll hins vegar sem eru í raun tákngervingar
ímyndar lýðræðisins annars vegar og raunveruleika
lýðræðisins hins vegar þar sem grýtt er táragas-
sprengjum yfir mótmælendur. 1994 er síðan tákn-
mynd fyrir að allt er í góðu lagi aftur“.
G8126 tmm mars 22x27 Q.4.1 3/30/01 11:52 PM Page 33