Tímarit Máls og menningar - 30.03.2001, Qupperneq 55

Halla Sverrisdóttir: Í krafti orðsins bls. 55
sögunnar, þriðja tjaldið sem á er varpað
myndbrotum úr lífi Irisar og Lauru.
Óumdeilanlega snilldarverk
Þrjú form útheimta þrjár mismunandi frásagnar-
aðferðir. Frásögn Irisar er í annálastíl og laus við
tilfinningasemi, full af látlausum vísbendingum sem
lesandinn hefur engar forsendur til að skilja fyrr en
undir það síðasta. Sumar þessara vísbendinga eru í
formi blaðafrásagna sem ýtir enn frekar undir sagn-
fræðilegan stíl frásagnarinnar. Saga elskendanna,
skáldsaga Lauru, er hins vegar ákaflega huglæg,
þrungin spennu og tilfinningum og úr samhengi við
ytri tíma. Og frásagnaraðferð þriðju sögunnar vísar
til blómatíma „pulp“ vísindaskáldsagna 5. og 6.
áratugarins á sjálfshæðinn og meðvitaðan hátt,
enda vinnur sögumaðurinn – elskhuginn – við að
skrifa slíkar sögur fyrir tímarit.
Þó að The Blind Assassin sé óumdeilanlega
snilldarverk í stíl og frásagnartækni er persónusköp-
un Atwood nokkuð einhliða. Þrátt fyrir ítarlegar
frásagnir Irisar af lífi sínu og systur sinnar vantar
talsvert upp á að þær verði skýrar og lifandi
persónur í huga lesandans. Atwood veitir okkur afar
takmarkaða innsýn í hvað það er í fari Irisar sem
gerir hana viljalaust verkfæri föður síns, eiginmanns
og mágkonu, eða samfélagsins í heild ef út í það er
farið. Sömuleiðis virðist einstrengingsleg og sjálf-
stæð skapgerð Lauru henni fyrirfram ásköpuð.
Aðrar persónur, svo sem eiginmaðurinn Richard,
mágkonan Winifred og utangarðsmaðurinn Alex,
koma fyrir sem daufar svipmyndir án sértækra
eiginleika annarra en þeirra sem afmarka hlutverk
þeirra í sögunni – kaldlyndi, tækifærissinnaði
eiginmaðurinn, grunnhyggna og illkvittna mágkonan
og rómantíski hugsjónamaðurinn. Þessar persónur
eru í raun dregnar svo fáum dráttum að þær ættu
eins vel heima í einfeldningslegum hugmyndaheimi
Zycron-fantasíunnar – og þegar haft er í huga
hvernig sögusviðin þrjú kallast í sífellu á er vel
hugsanlegt að það séu einmitt áhrifin sem Atwood
reynir að ná fram í persónusköpun sinni. Þannig má
segja að fábrotin persónusköpun sögunnar sé
óhjákvæmileg afleiðing af forminu, að þar sé ekki
rúm fyrir margbrotnar persónulýsingar.
Að þessu sögðu er rétt að ítreka að „The Blind
Assassin“ er ekki stílæfing, heldur óvenju heilsteypt
og þéttriðin skáldsaga um mannleg örlög. Kannski
fjallar þessi bók, þegar upp er staðið, þó aðallega
um mátt orðsins og frásagnarinnar. Iris endurskapar
líf sitt og fjölskyldu sinnar með því að setja á blað
sögu hennar í orðum og staðfestir þannig tilvist
sína, og með því að gefa út skáldsöguna eftir dauða
Lauru færir Iris systur sinni framhaldslíf og frægð
langt út yfir gröf og dauða. Kjarninn í sambandi
elskendanna í „Blinda launmorðingjanum“ er hið
talaða orð á meðan elskhuginn segir söguna er
sambandið lifandi, líkt og hjá Sjerasade og Harún Al-
Rasjid í 1001 nótt. Og jafnvel á eyðilegum söndum
plánetunnar Zycron verða orð að vopnum: þar býr
ættbálkur sem heyr orrustur með gátum, og áður en
hin árlega meyjarfórn fer fram í Sakiel-Norn er
stúlkan sem fórna á hlutgerð með því að skera úr
henni tunguna.
Slíkur er máttur hins talaða og skrifaða orðs, og
það er sá máttur sem persónur Atwood reyna að
beisla.
Halla Sverrisdóttir er bókmenntafræðingur.
G8126 tmm mars 22x27 Q.4.1 3/30/01 11:55 PM Page 55