Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Side 39

Ljóð gripin sem hálmstrá
voru höfð á bernskuárum mínum og fjölluðu um legg og skel og smala
á sauðskinnsskóm, svo ekki sé minnst á fossbúa, tröll og álfa. Svo gat
tilveran auðvitað tekið á sig annan blæ, einsog glöggt má sjá í bréfi sem
ég skrifaði föður mínum úr sveitinni þegar ég var níu ára. Þar monta ég
mig af því að hafa farið á þrjú böll það sumarið, á eitt þeirra hafi komið
blindfullir Heimdellingar, og ég hafi stútað vel hálfri brennivínsflösku
sem einhver þeirra hafði skilið eftir úti á hlaði. Af þessu má sjá að ég hef
verið harður gútemplar í þá daga, auk þess sem mér virðist hafa verið
fremur uppsigað við Heimdellinga af einhverjum ástæðum.
En það var þetta með vísurnar og sögurnar sem ég samdi fyrir kýrnar.
Eg hef stundum velt því fyrir mér, án þess að komast að eiginlegri nið-
urstöðu, hvaðan hún sé upprunnin þessi árátta, að raða saman orðum,
búa til vísur eða sögur? Hvað er það sem fær börn til að ala með sér dag-
drauma og finna þeim skáldlegt form sem að vísu kemst sjaldan á blað
en lifir í munnlegri geymd þeirra sjálfra, oftast sem vel falið leyndarmál,
og týnist svo þegar barnið kynnist heiminum betur, eða ætti ég að segja
einsog Sobbeggi afi: þegar hann Gvuð er farinn úr því?
Öldum saman hafa menn rifist um hvort sé mikilvægara, upplag eða
uppeldi, en út í þá sálma hætti ég mér ekki frekar. (Leyfi mér þó að geta
þess innan sviga, að það hljóti að vera vænlegra nýfæddu skáldi að heim-
urinn taki því syngjandi og undir eins sé byrjað að kveða og bía og lesa
fyrir það, heldur en lenda hjá laglausu og ólæsu fólki sem aldrei hefur
heyrt vísu kveðna eða kvæði flutt, þótt slík óheppni þurfi alls ekki að
hamla meðfæddri skáldgáfu einsog dæmin sanna.)
Sumir halda því nefnilega fram að þessi árátta, eða hneigð, hljóti að
vera meðfædd og hafi frá örófi alda verið innbyggð í tegundina homo
sapiens. Á einhverjum tímapunkti aftur í grárri forneskju hafi hún
kviknað og tekið til við að þróast einsog aðrar eigindir mannskepnunn-
ar, áreiðanlega náskyld tónlistargáfu og listrænum hæfileikum á öðrum
sviðum. í framhaldi af því hlýtur að vakna sú spurning hvort við þurfum
þá nokkuð að hafa áhyggjur af yfirvofandi og margauglýstu andláti ljóðs-
ins. Ef skáldgáfan er meðfædd, hljóta þá ekki ljóðin að streyma afvörum
skáldanna hvernig sem allt veltist? Jafnvel þótt okkur finnist allt vera að
breytast - til hins verra eða betra, um það eru náttúrlega skiptar skoð-
anir, en hefur ekki heimurinn alltaf verið að breytast, bara misjafnlega
hratt? Nú virðist okkur hann vera á fleygiferð og þá fer margan að svima,
sumir reyna að vera alltaf fremstir en aðrir reyna að halda sér fast í fortíð-
ina einsog hún hafi svör við öllum spurningum okkar. En hvernig snertir
þetta ástand sjálfa skáldgáfuna: er hún nokkuð að breytast? Eru það ekki
TMM 2005 • 4
37