Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Blaðsíða 127

Bókmenntir
af Ritzferð Báru sýnir í hnotskurn það líf sem þrífst á lúxushótelum heimsins:
karlmenn, einir á ferð, í leit að einhverju og einhverri til að stytta sér stundir,
og konur á randi til að uppfylla þarfir karlanna og að einhverju leyti sínar eigin
í leiðinni. Vísast er hægt að finna það sama á íslenskum lúxushótelum en það er
auðvitað ekki þangað sem Bára fer til að skemmta sér þegar hún er heima. Um
leið verður Ritzferðin sagan af því hvernig Bára fellur fyrir enn einni klisjunni:
þessari um glanslífið í útlöndum og hvernig hún reynir að öðlast hlutdeild í
því - sem verður auðvitað ekkert annað en raunasaga um einmanakennd bæði
hennar og þeirra sem hún hittir.
Bókin er skemmtilega byggð upp: það skiptast á kaflar þar sem Bára talar sjálf
og kaflar með þriðjupersónufrásögnum þar sem lesandinn sér í hug nokkurra
lykilpersóna í lífi Báru. Það getur verkað vel að sprengja þröngan fyrstupersónu-
rammann á þennan hátt en heppnast ekki til hlítar nema áferðin verði að ein-
hverju leyti frábrugðin svo sjónarhorn lesandans víkki. Það vantar nokkuð upp
á það hér: áferðin og tónninn eru of keimlík í gegnum alla bókina til að þessir
kaflar hafi tilætluð áhrif. Einnig virðist tilviljanakennt hvar þeim er komið fyr-
ir, þeir verða meira eins og til að leysa vanda höfundar við að upplýsa lesandann
um þætti sem sögukonan getur ekki vitað en hnitmiðað stílbragð.
Þar sem Birna Anna var ein af þremur höfundum Dísar hvarflaði hugur
þessa lesanda oftar en einu sinni að þeirri bók - og, já, mér finnst Bára og Dís
full líkar. En af því heildarhugsun Klisjukennda er traust stendur sagan fyrir
sínu. Þessi heildarmynd varnar því einnig að bókin sé bara enn ein gellusagan.
Gellusögur fjalla um stelpur í stórborgum í endalausri leit að hinum eina rétta
og hafa athyglina fyrst og fremst á ytra byrðinu, fötum og lífsstíl. Klisjukennd-
ir er að mestu laus við að hanga í því, notar slíkar lýsingar aðallega til að skapa
andrúmsloft. Því er bókin fremur klassísk þroskasaga en gellusaga.
Hvað varðar einstakar sögupersónur kemst brokkgeng leit Báru að haldreipi
og inntaki lífsins ágætlega til skila. Kærastinn Ásgeir er einnig skýr persóna. Þó
ofurkonan Áslaug - móðir, eiginkona, framakona og eróbikkari - fylli aðeins
fáar síður í bókinni kemst persónan vel yfir. Kannski af því að hún er skörp
útgáfa ákveðinnar íslenskrar kvengerðar sem virðist ofur-kunnugleg og svo
ofur-allt að nálgast fremur klisju en raunveruleikann - en er samt til. Snædís,
ungmeyjan fagra sem heillar óperusöngvarann, er undarlega útlínulaus. Dauf-
astur er þó óperusöngvarinn sjálfur: þessi fagurkeri, lista- og lífsnautnamaður
fannst mér eiginlega nútímaútgáfa Garðars Hólm - en kannski er ég bara föst í
gömlum íslenskum bókmenntaklisjum. Óskýrleiki hans væri hugsanlega í lagi
ef hann væri bara séður með augum Báru - ekkert skrýtið þó henni gangi illa
að átta sig á honum, aldursmunurinn skiptir máli - en þar sem hann fær sér-
kafla án þess að myndin skýrist verður hann einfaldlega ósannfærandi.
Bókmenntakennd samtöl eru viðvarandi galli á íslenskum kvikmyndum,
og ég held að sama megi oft segja um samtölin í íslenskum skáldsögum. Þessir
vankantar sýna þó ekki endilega hæfileikaskort höfundanna heldur fyrst og
fremst hvað við íslendingar erum almennt helteknir af bókmenntum og bók-
menntahefðinni - og klisjunum sem þeim fylgja: bara það að skrifa samtöl
TMM 2005 • 4
125