Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Blaðsíða 115

Bókmenntir
lærisveinar flykkjast til Abelards „frá ... Angevin, ... Gascon“ (MH:131). Hér
veit Pétur nákvæmlega, franskmenntaður maðurinn, að þessi héruð eða lands-
hlutar heita Anjou og Gascogne, en ef samsvarandi lýsingarorð eru meðfærilegri
í íslenskum texta, og kannski hótinu miðaldalegri á svip, þá velur hann þau.
Önnur smá-ónákvæmni þjónar síður tilgangi, eins og að kenna munka-
regluna við „Citeux“ (MH:133) í stað Citeaux, eða láta menn biðja fyrir sér
„In Nomine Domine“ (LR:56) í stað ...domini (sem Pétur er þó ekki einn um:
Google þekkir þúsund vefsíður með sömu villunni, á móti 85 þúsund með
réttu beygingunni).
Að því leyti sem Pétri verður á í uppflettingum og heimildalestri, þá eru það
gildrur sem við fræðimennirnir göngum í líka. En ég held að hjá virðulegu for-
lagi - sjálf Mál og menning gefur út sagnabálk Péturs - fari okkar rit í gegnum
yfirlestur þar sem reynt er að taka eftir einmitt svona hlutum. Skáldritum hygg
ég sé veitt fagurfræðileg yfirhalning með nokkuð öðrum áherslum.
Þó hefði einmitt fagurfræðilegur yfirlesari mátt hnjóta um þann veikleika
Péturs, þegar hann fer með kveðskap eftir minni, að muna textann ekki óskert-
an: „En það er harðlæst hvert hlið / og hljóður sá andi sem býr þar.“ (MH:79)
„og mig drevmir um það sem gerist þegar_sólin sígur bak við fjöllin...“ (MH:63
- þetta voru fjórar ljóðlínur í munni Ellýjar Vilhjálms). Forlagslesari ætti líka
að sjá villu í reikningsdæmi eins og þessu: „Snorri goði átti 22 börn með 6-9
konum (þrjú af þeim voru þýborin, við vitum ekki hvort ambáttin var ein eða
þrjár).“ (LR:57) Hér á barnsmæðrunum ekki að fjölga nema um tvær þó að ein
ambátt sé gerð að þremur. Hitt er ekki eins auðséð fyrir yfirlesara að raunar
átti Snorri frjálsbornu börnin ekki með fimm konum, heldur öll með eigin-
konum sínum þremur. Hér má ætla að Pétur hafi í fyrstu gerð talað um sex
barnsmæður og síðan gleymt því að í þeirri tölu var þegar reiknað með þremur
ambáttum; slík hætta liggur í þeirri eðlilegu aðferð skáldsins að vinna í texta
sínum án þess að vitja heimilda í hverri umferð. Heildarmyndin, sem Pétur
gefur af óhaminni barneignagleði, jafnt íslenskra héraðshöfðingja sem norskra
konunga (LR-.86-87), er hins vegar bæði réttmæt og minnisstæð.
Skáldskapurinn hefur sem sagt, frá fræðilegu sjónarmiði, bæði sína kosti og
galla. Hér hefur um sinn verið dvalið við gallana, og þá fremur í smáu en stóru,
enda eru slík efnistök dæmigerður galli fræðimennskunnar.
Það er hins vegar einn af kostum fræðimennskunnar, sagði ég hér áður, að
hún „getur gert sér von um að hafa óbein áhrif gegnum fáa sérhæfða lesendur,
ef þeir miðla fróðleiknum áfram“. í Skáldsögu íslands gengur Pétur Gunnars-
son fram sem akkúrat slíkur lesandi, í senn gæddur áhuganum til að nema sér
fróðleikinn og hvötinni til að vinna úr honum og miðla áfram. Jafnframt er öll
meðferð hans á sögulegu efni stórkostleg auglýsing („ímyndarauglýsing“ heitir
það vist á fagmáli) fyrir þann tilgang sögunnar sem ég lýsti svo fyrir skemmstu
að hún skuli „stuðla að frjórri og upplýstri hugsun fólks um liðna tíð, eða að
frjóum og upplýstum samanburði við fortíðina þegar fólk hugsar um samtím-
ann“. Hjá slíkum lesanda eru söguleg fræði í góðum höndum.
TMM 2005 • 4
113