Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Blaðsíða 87

Þriggja stafa maður
þjófur. Ef hinn harði dómur Synesiusar er sannur: „Það er meiri glæpur að stela
verki látinna manna en fötum þeirra,“ hvað verður þá um flesta rithöfunda? Ég
rétti upp hönd í dómsalnum meðal hinna og lýsi mig sekan.
Burton fer á kostum þegar hann lýsir þeim hvötum sem knýja menn til
að skrifa:
Það er hárrétt að „margir eru haldnir ólæknandi þörf fyrir að skrifa", og „það
er enginn endir á bókaskrifumeins og hinn vitri maður sagði á fyrri tíð, ekki
síst á þessum skriffinnatímum þegar fjöldi bóka er óteljandi, „prentvélar eru
þjakaðar“. Og af einskærri löngun til að sýna sig, æstur í frægð og frama (allir
skrifum við, lærðir og leikir), vill maðurinn skrifa um hvað sem er og sópa sam-
an efni úr öllum áttum. „Knúnir áfram af þessari frægðarþrá, jafnvel í miðjum
veikindum, eins þó þeir ofbjóði heilsu sinni og séu varla færir um að halda á
penna, verða þeir að segja eitthvað „og ávinna sér nafn,“ sagði Scaliger, „um leið
og þeir traðka á heiðri annarra." Til að teljast rithöfundar, til að vera ávarpaðir
sem rithöfundar, til að vera álitnir fjölfræðingar og lærdómsmenn meðal fávíss
almúgans, til að öðlast nafn fyrir einskisverða hæfileika, til að öðlast pappírs-
konungdæmi: með enga von um ávinning heldur mikla von um frægð, á þessum
tímum óðagots og metnaðar (þetta er ádrepa Scaligers); og þeir sem varla kunna
að hlusta, vilja vera meistarar og kennarar.
Þeir vilja æða inn í allan lærdóm, borgaralegan og hernaðarlegan, guðdómlega
og mannlega höfunda, renna augum yfir nafnaskrár og bæklinga til að næla sér
í efni eins og kaupmennirnir gera þegar þeir fylgjast með umferðinni í framandi
höfnum, skrifa stærðar doðranta, en þar með eru þeir ekki betri fræðimenn, held-
ur meiri kjaftaskar. Þeir þykjast oft velviljaðir landi og lýð, en eins og Gesner segir
er það stolt og hégómi sem knýr þá áfram. Engar fréttir eða neitt frásagnarvert,
heldur er það sama sagt á annan hátt. Þeir verða að skrifa til að prentarar hafi eitt-
hvað að gera eða jafnvel til að sýna að þeir séu lifandi.
Eins og lyfsalar gerum við nýja blöndu á hverjum degi, hellum úr einu íláti í
annað; og eins og gömlu Rómverjarnar rændu allar borgir heimsins til að upp-
hefja hina illa settu Róm, fleytum við rjómann af snilld annarra manna, veljum
blóm úr vel hirtum garði þeirra til að lífga upp á okkar hrjóstrugu skika. Þeir
smyrja sínar mögru bækur með feiti úr verkum annarra (þannig bölsótast Jovius):
Ineruditi fures [fávísir þjófar]. Ámæli sem hver rithöfundur finnur fyrir, eins og ég
núna, þeir eru allir ámælisverðir, þriggja stafa menn, allir þjófar; þeir hnupla frá
gömlum höfundum til að fylla upp í eyðurnar hjá sér, skrapa mykjuhauga Ennius-
ar og drullupytti Democritusar eins og ég hef gert. Því gerist það að „ekki aðeins
bókasöfn og búðir eru full af okkar einskisverðu ritum, heldur einnig allir kamrar
og rekkar," Þeir yrkja ljóð sem menn lesa sitjandi á kamrinum; þau eru sett undir
kökur og vafin utan um krydd.
„Hjá okkur í Frakklandi,“ segir Scaliger, „hefur hver maður frelsi til að skrifa,
en fáir hæfileika. Hér áður fyrr var lærdómur lofaður af vitrum vísindamönnum
en nú eru göfug vísindi vanvirt af auvirðilegum og óskrifandi blekbullurum“
TMM 2005 • 4
85