Tímarit Máls og menningar - 01.11.2005, Page 135

Umræður
enn einn leiðtogafund, nú í Nýju-Jórvík um miðjan septembermánuð sl., þar
sem 60 ára afmæli Sameinuðu þjóðanna var fagnað. Skýrslan átti meðal ann-
ars að veita greinargott yfirlit yfir stöðu mála í ljósi þúsaldaryfirlýsingar SÞ
sem var samþykkt á 55. allsherjarþinginu í september 2000.1 þeirri tímamóta-
yfirlýsingu var því m.a. heitið að draga úr fátækt í heiminum um helming,
tryggja öllum börnum skólagöngu, minnka barnadauða um tvo þriðju, bæta
hreinlæti og aðgengi að vatni og lyfjum.
í ljós kemur við lestur skýrslunnar að lítið sem ekkert hefur miðað í fram-
faraátt. Ekki er þar um að ræða fótaskort sömu stjórnmálamanna á síldarplani
glæstra drauma heldur fremur sinnu- og áhugaleysi þeirra. Þrátt fyrir gífurleg-
an vöxt auðmagns á tíunda áratug 20. aldar hefur bilið milli fátækra og ríkra
aukist. Síðan árið 1990 hefur lífsskilyrðum 18 þjóða með um hálfan milljarð
íbúa hrakað til muna ef skoðaðir eru þættir eins og lífslíkur, tekjur og mennt-
un. Sláandi er til að mynda að sjá þróunina í fyrrum Sovétlýðveldum, til dæm-
is Rússlandi, Úkraínu og Tadsjíkistan, þar sem verulega dregur úr lífslíkum.
í Afríku er ástandið þó langverst eins og raunin hefur verið um langt skeið.
Lífslíkur í Zambíu eru minni en þær voru um miðbik 19. aldar í Bretlandi. En
Zambía er á botni heimslistans yfir lífsskilyrði ásamt 24 öðrum ríkjum sunnan
Sahara. Sjúkdómar sem í mörgum tilfellum eru auðlæknanlegir draga mikinn
fjölda fólks til dauða.
Ef litið er á efnahag íbúa alls heimsins birtist eftirfarandi mynd: Tólf hund-
ruð milljónir manna á jörðinni búa við örbirgð, þ.e. afkomu innan við einn
bandaríkjadal á dag. Um fjörutíu prósent íbúa alls heimsins þurfa að láta sér
nægja innan við tvöfalda þá upphæð á meðan fimm hundruð ríkustu einstakl-
ingar heims búa við meiri efni en um fimm hundruð milljónir einstaklinga. Til
samanburðar má geta þess að bændur í Evrópusambandinu fá meira en tveggja
dala framfærslueyri á dag fyrir hverja kú sem þeir eiga.
Aðgerðir, aðgerðaleysi og forgangsröðun
Gagnvart þessum veruleika er vilji mótmælenda skýr - róttækra aðgerða er
þörf. Framlög til þróunarmála verða að aukast. Ótækt er að ríkustu þjóðir
heims svíkist um að veita 0,70% af vergri þjóðarframleiðslu til þróunarmála
eins og þær hafa heitið.
íslendingar eru ein þeirra þjóða sem eru langt frá því að uppfylla þessi mark-
mið þrátt fyrir fögur fyrirheit stjórnmálamanna. Þingsályktun var samþykkt
á Alþingi 28. maí 1985 um að á sjö árum yrði þessum lágmarksskilyrðum
mætt. Skemmst er frá því að segja að árið 2001 voru framlög íslenska ríkisins
til þróunarmála 0,12% af vergri þjóðarframleiðslu, en samkvæmt frumvarpi til
fjárlaga fyrir árið 2006 fer hlutfallið upp í tæp 0,24%. Þrátt fyrir linnulausan
hagvöxt tíunda áratugarins og margrómað góðæri, ná íslensk stjórnvöld ekki
einu sinni að fikra sig nálægt helmingalínu lágmarksupphæðarinnar. Brauð-
molarnir virðast því ekki detta af gnægtaborðum íslendinga.
Bandarísk stjórnvöld eiga það sameiginlegt með þeim íslensku að vera langt
TMM 2005 • 4
133