Ársrit um starfsendurhæfingu - 2016, Blaðsíða 58

á aðstæður hans í heild sinni (McMahon
and Watson, 2012). Á undanförnum árum
hefur meðferðarnálgun sem byggir á sýn
hugsmíðahyggjunnar verið mikilvægt leiðar-
ljós í ráðgjöf. Einkenni hennar er heildræn
lífsráðgjöf, þar sem einstaklingurinn er virkur
þátttakandi og lögð er áhersla á jafnræði og
samvinnu ráðþega og ráðgjafa (Watson,
2006).
Tilgangur þessarar rannsóknar var að kanna
reynslu þeirra sem hafa þurft að endurskoða
starfsferil sinn vegna heilsubrests eða slyss
og hvernig þeir upplifðu samskipti sín við
fagfólk í þessum kringumstæðum. Fyrri
rannsóknir um reynslu fólks af viðmóti
fagfólks sýna hversu mikilvægt er að fagfólk
leitist við að skilja reynslu þeirra. Hins vegar
er frekari rannsókna þörf á sjónarhorni
þjónustuþegans (Henkelman og Paulson,
2006; Stead o.fl., 2012). Eftirfarandi
rannsóknarspurningar voru lagðar til
grundvallar í rannsókninni: (a) Hver er
reynsla fólks af því að takast á við skerta
starfsgetu? (b) Hver er upplifun þeirra á
viðmóti fagfólks í þeim aðstæðum?
Aðferðafræði
Til að svara rannsóknarspurningunum var
valin fyrirbærafræðileg rannsóknaraðferð
sem nefnist Vancouver-skólinn í fyrirbæra-
fræði. Meginmarkmið hans er að auka
skilning á mannlegri reynslu út frá sjónarhóli
þeirra sem þekkja til og byggir á þeim
skilningi að hver einstaklingur líti heiminn
sínum augum og að sú sýn sé mótuð af fyrri
reynslu og túlkun hans á henni (Sigríður
Halldórsdóttir, 2013).
Þátttakendur
Í rannsókninni voru tekin ítarleg viðtöl við
fjórar konur og fjóra karla á aldrinum 40-60
ára. Þau áttu það öll sameiginlegt að hafa
lent í veikindum eða slysum sem orsökuðu
skerta starfsgetu. Viðmælendur voru valdir
samkvæmt tilgangsúrtaki. Rannsóknin
var samþykkt af Vísindasiðanefnd og
allir þátttakendur skrifuðu undir upplýst
samþykki um þátttöku í henni.
Framkvæmd rannsóknar
Í rannsókninni var beitt óstöðluðum og
opnum viðtölum til að laða fram lýsingar
á reynslu og upplifun þátttakenda. Liðin
voru tvö ár eða meira frá þeirri reynslu sem
fjallað var um, þegar viðtölin voru tekin, svo
að allnokkur úrvinnsla hafði átt sér stað hjá
viðmælendum (Brinkman og Kvale, 2014).
Viðtölin voru hljóðrituð og skráð niður frá orði
til orðs. Þau voru frá 38 til 70 mínútur að
lengd, þar sem þátttakendur deildu reynslu
sinni og upplifun. Í rannsóknarferlinu var
fylgt sjö meginþáttum Vancouver-skólans:
að vera kyrr, að ígrunda, að koma auga
á, að velja, að túlka, að raða saman og að
sannreyna. Við úrvinnslu gagnanna var unnið
samkvæmt 12 þrepum Vancouver-skólans
og heildarniðurstöður rannsóknarinnar voru
sannreyndar með hverjum þátttakanda til
að auka enn frekar réttmæti og áreiðanleika
rannsóknarinnar.
Niðurstöður og umræður
Helstu niðurstöður þessarar rannsóknar sýna
hvernig veikindi og slys, sem valda skerðingu
á starfsgetu, auka varnarleysi fólks á meðan
á bataferli stendur. Allir þátttakendur höfðu
verið veikir eða höfðu sögu um slys sem tók
þá frá daglegum störfum sínum án fyrirvara.
Þau þurftu að hætta störfum um lengri eða
skemmri tíma vegna þessa heilsubrests, en
fengu öll bót meina sinna á einhvern hátt. Á
leið þátttakenda frá veikindum eða slysi að
bata, upplifðu þeir óvissu, streitu, depurð og
kvíða og hversu skaðleg félagsleg einangrun
getur verið. Missir mikilvægra hlutverka og
félagslegra tengsla jók á varnarleysi þeirra.
Þátttakendur byrjuðu sögu sína með því að
lýsa veikindum sínum og enduðu söguna
þegar þeir höfðu fundið nýja leið í lífi sínu.
Nánar um niðurstöður má sjá í töflu 1.
ÞAÐ SEM BYGGÐI ÞÁTTTAKENDUR UPP
Þegar þeir voru jákvæðir
Þegar lesið var rétt í aðstæður þeirra
Þegar þeir fengu góða ráðgjöf
Þegar þeir fundu stuðning annarra
Þegar þörfum þeirra var sinnt
Þegar fagfólk hvatti þá til að gefast ekki upp
Þegar þeir fundu samhygð
Þegar þeir fundu umhyggju í hlýju viðmóti
Þegar hlustað var á þá
Þegar góð tengsl voru milli þeirra og fagaðila
Þegar þeir fengu aðstoð sem þeir þurftu
Þegar það ríkti traust í samskiptum
Þegar þeir fengu réttar upplýsingar
Þegar tekið var tillit til þeirra
Þegar þeir fengu góða leiðsögn
ÞAÐ SEM BRAUT ÞÁTTTAKENDUR NIÐUR
Þegar þeir voru fórnarlömb eigin neikvæðni
Þegar þeir upplifðu félagslega einangrun
Þegar skortur var á ráðgjöf
Þegar skortur var á stuðningi
Þegar þeir fengu ekki tækifæri til að tala um aðstæður sínar
Þegar heilsuvandi þeirra var ósýnilegur
Þegar þeir upplifðu virðingarleysi
Þegar þeir upplifðu umhyggjuleysi
Þegar þeim fannst ekki hlustað á þá
Þegar fagaðili bauð ekki upp á samvinnu
Þegar þeim var ekki boðin hjálp
Þegar þeir voru dregnir í efa
Þegar um skort á upplýsingum var að ræða
Þegar um skort á tillitsemi var að ræða
Þegar þeir fengu ekki góða leiðsögn
58 virk.is