Ársrit um starfsendurhæfingu - 2016, Blaðsíða 63

VIRK
Inngangur
Í dag er í auknum mæli litið á þá hegðun að
mæta „veikur“ í vinnuna eða veikindaviðveru
(e. sickness presenteeism) sem bæði
efnahagslegan vanda sem og vanda út
frá vinnuverndarsjónarmiðum. Rannsóknir
benda til þess að það að mæta „veikur“
í vinnuna sé sjálfstæður áhættuþáttur
fyrir lélega almenna heilsu í framtíðinni
(Bergström, et al., 2009). Í rannsókn sem
Kivimäki og félagar birtu árið 2005 kom í ljós
að tíðni alvarlegrar kransæðstíflu var tvöfalt
hærri meðal óheilbrigðra starfsmanna sem
voru með enga fjarveru vegna veikinda í
samanburði við óheilbrigða starfsmenn sem
voru með miðlungs veikindafjarveru og töldu
þeir þetta endurspegla hversu skaðlegt
það væri að temja sér að mæta „veikur“ í
vinnuna (Kivimäki, o.fl., 2005).
Ef það að mæta „veikur“ í vinnuna er
skoðað út frá efnahagslegu sjónarmiði
þá má ætla að sá starfsmaður sem mætir
„veikur“ í vinnuna muni ekki vera eins
afkastamikill (minnkuð framleiðni) og þegar
hann mætir heilbrigður í vinnuna. Jafnvel þó
erfitt geti verið að mæla veikindaviðveru á
áreiðanlegan hátt hjá starfsmönnum þá hafa
rannsóknir reynt að meta þann kostnað sem
fyrirtæki og vinnustaðir verða fyrir vegna
þessarar hegðunar og hafa þær rannsóknir
bent til þess að sá kostnaður sé jafnvel
hærri en sá sem hlýst af veikindafjarveru (e.
absenteeism) (Schultz & Edington, 2007).
Þegar starfsmaður mætir „veikur“ í vinnuna
hefur það bæði áhrif á hve mikið hann getur
„framleitt“ (vinnur hægar, tekur oftar pásur
og/eða þarf að endurtaka sömu verkefnin)
og einnig á gæði vinnunnar (fleiri mistök)
(Hemp, 2004). Fyrir utan þau áhrif sem
þetta hefur á framleiðni og gæði vinnunnar,
má einnig búast við því að í sumum tilfellum
aukist sýkingarhætta hjá samstarfsmönnum
sem valdið getur auknum veikindum hjá
þeim. Tíminn sem það tekur starfsmanninn
að ná fullum bata lengist einnig og
samkvæmt rannsóknum þá má búast við
aukinni veikindafjarveru í framtíðinni hjá
þeim starfsmönnum sem temja sér að mæta
„veikir“ í vinnuna (Gustafsson & Marklund,
2011).
Í dag er talið að stoðkerfisvandamál, þung-
lyndi og kvíðaröskun séu algengustu ástæður-
nar fyrir því að starfsmenn mæta í vinnuna
„veikir“ (Aronsson, Gustafsson, & Dallner,
2000) en aðrar ástæður geta einnig verið
ofnæmi, astmi, höfuðverkir, meltingartruflanir
og kulnun í starfi (Goetzel, o.fl., 2004).
Mikilvægar lýðfræðilegar breytur sem taldar
eru hafa forspárgildi fyrir veikindaviðveru
eru kyn, aldur, starfsánægja, álag og fjöl-
skylduaðstæður (Aronsson & Gustafsson,
2005).
Í dag er talið mikilvægt að skoða saman
veikindafjarveru og veikindaviðveru og hver
áhrifin eru á vinnustaðinn. Erlendar rann-
sóknir sýna að jákvæð tengsl eru á milli
BREYTUR ÞÁTTTAKENDUR KONUR KARLAR
Þátttakendur n(%) 759 566 (75) 193 (25)
FÉLAGSLEGAR BREYTUR:
Aldur (n=759) Meðaltal(sd) 43.6 (12.72) 43.6 (12.74) 43.5 (12.71)
n(%) n(%) n(%)
(17 – 24) 53 (7) 39 (7) 14 (7)
(25 – 34) 163 (21) 123 (22) 40 (21)
(35 – 44) 169 (22) 127 (22) 42 (22)
(45 – 54) 191 (26) 140 (25) 51 (26)
(55 – 68) 183 (24) 137 (24) 46 (24)
Menntun (n=749) n(%) n(%) n(%)
Grunnskóli 172 (23) 128 (23) 44 (23)
Framhaldsskóli 260 (35) 176 (31) 84 (44)
Háskóli 317 (42) 255 (46) 62 (33)
VINNUTENGDAR BREYTUR:
Veikindaviðvera (n=744) n(%) n(%) n(%)
Nei 329 (44) 232 (42) 97 (51)
Já 417 (56) 323 (58) 94 (49)
Veikindafjarvera (n=748) n(%) n(%) n(%)
Aldrei 150 (20) 97 (18) 53 (28)
1 – 5d 333 (45) 251 (45) 82 (42)
6 – 20d 227 (30) 174 (31) 53 (28)
21d+ 38 (5) 34 (6) 4 (2)
Vinnustaður (n=759) n(%) n(%) n(%)
Einkarekinn 355 (47) 185 (33) 170 (88)
Opinber 404 (53 ) 381 (67) 23 (12)
Vinnuálag (n=753) n(%) n(%) n(%)
Fremur/mjög ósáttur 133 (18) 102(18) 31 (16)
Í meðallagi 193 (25) 144 (26) 49 (26)
Fremur/mjög sáttur 427 (57) 316 (56) 111 (58)
Starfsánægja (n=757) n(%) n(%) n(%)
Fremur/mjög óánægð 50 (6) 35 (6) 15 (8)
Í meðallagi 127 (17) 87 (15) 40 (21)
Fremur/mjög ánægð 580 (77) 443 (79) 137 (71)
Tafla 1.
Lýsandi tölfræði – félagslegar og vinnutengdar breytur hjá öllum þátttakendum.
63virk.is