Orð og tunga - 2020, Page 60

Orð og tunga - 2020, Page 60
48 Orð og tunga Í (16) virðist hafa verið hægt að nota líka á hliðstæðan hátt merk­ ingarlega og skiptisögnina falla(st), en þetta sést reyndar líka vel á því að rétt á undan er slíkt skiptisagnarsamband einmitt notað í þessum sama texta: (17) firir þui at hon fellzt mer eigi i skap. þa flyða ec heiman. (Barl 68.10) Textasamhengið er hér á þá leið að mælandanum var ætlað kvonfang úr efri lögum samfélagsins, sem var honum ekki að skapi, en honum hugnaðist annað kvonfang betur sem var af efnaminni ættum. Merking þessara sagna er hér því alveg hliðstæð en nánar verður fjallað um merkingu líka í 4. kafla (þar sem merking líka virðist stundum nær því að vera ‘þóknast’ eða ‘gera til geðs’). Hvort þessi merkingarlega skylda sögn, falla(st), var skiptisögn að fornu hefur ekki verið staðfest með óyggjandi hætti en um það eru þó vísbendingar. Í (18) eru sýnd dæmi um falla(st) í geð/skap frá sama stað úr tveimur gerðum Bandamanna sögu; (18a) er úr Möðruvallabók (AM 132 fol., frá um 1330–1370) og (18b) er úr Konungsbók (GKS 2845 4to, frá um 1450). Í fyrra dæminu virðist frumlagið vera í nefnifalli en í því síðara í þágufalli. (18) a. fellz huart auðru vel i geð. ok litaz þau vel til. ok bliðliga (Band 12.14) b. þat er sagt at huorutuegía felz uel i skap aNat (Band 12.28) (sbr. Einar Frey Sigurðsson 2008) Í þessum dæmum eru notuð gagnverkandi fornöfn (hvort öðru í (18a) og hvorutveggja ... annað í (18b)). Færð hafa verið rök fyrir því að hægt sé að nota gagnverkandi fornöfn, svo sem hvor annar, sem frumlagspróf (Einar Freyr Sigurðsson 2008, Dagbjört Guðmundsdóttir 2016). Fyrri liðurinn, hv­liðurinn, er hærra í formgerðinni og samsvarar oft frum­ lagi eða er jafnvel sjálfur í frumlagssæti. Í (18a) er nefnifallið hærri liðurinn (hvort) og því hægt að líta sem svo á að í setningunni sé nefnifallsfrumlag. Í (18b) er hv­liðurinn, þ.e. hærri liðurinn, aftur á móti í þágufalli (hvoru í hvorutveggja), og þar með er hægt að færa rök fyrir því að þar sé frumlag í þágufalli. Auðvitað er ekki hægt að fullyrða út frá þessu eina pari að falla(st) í geð/skap hafi verið skiptisögn í eldra máli. Dæmaparið gæti allt eins verið til marks um breytileika milli málhafa þar sem falla(st) í geð/skap tekur nefnifallsfrumlag hjá einum málhafa en þágufallsfrumlag hjá öðrum. tunga_22.indb 48 22.06.2020 14:03:51
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154

x

Orð og tunga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.