Morgunblaðið - 09.01.2020, Qupperneq 74

Morgunblaðið - 09.01.2020, Qupperneq 74
74 MENNING MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 9. JANÚAR 2020 Fagleg þjónusta fyrir fólk í framkvæmdum www.flugger.is Franska útgáfufyrirtækið Gallimard hefur ákveðið að taka allar bækur eftir Gabriel Matzness úr sölu í kjöl- farið á útgáfu bókarinnar Le Con- sentement eftir Vanessa Springora í byrjun árs. Í bók- inni lýsir Sprin- gora því hvernig Matzness flekaði hana fyrir 33 ár- um þegar hún var aðeins 14 ára og hann fimmtugur. Fjallað er um málið víða í heimspressunni, m.a. The New York Times og Variety. Springora nafngreindi Matzness ekki í bók sinni en staðfesti í sam- tölum við franska fjölmiðla að bókin væri um hann. Bókin hefur skekið franskt menningarlíf, en margir benda á að lýsingar Springora ættu ekki að koma neinum á óvart þar sem Matzness hefur áratugum sam- an gortað sig af kynferðislegu sam- neyti sínu við börn og unglinga und- ir lögaldri. Hann hefur einnig talað opið um kynferðislegt samneyti sitt við fjölda stúlkna og pilta á ferðalög- um sínum í Suðaustur-Asíu. Í skáld- sögunni Les Moins de Seize sem fyrst kom út 1974 skrifaði Matzness meðal annars: „Að sofa hjá barni er heilög upplifun, trúarlegt ævintýri.“ Springora, sem er yfirmaður Julli- ard-bókaútgáfunnar, hefur í við- tölum við franska fjölmiðla sagt að hún hafi lengi verið hikandi við að skrifa um reynslu sín, en ákveðið að rjúfa þögnina þegar Matzness hlaut Renaudot-bókmenntaverðlaunin 2013. Segist hún hafa þurft að glíma við alvarleg eftirköst sambands þeirra. „Hann var ekki góður mað- ur,“ skrifar Springora og lýsir því hvernig Matzness hafi sótt hana eftir skóla til að stunda með henni kynlíf: „Þegar þú ert 14 ára áttu ekki þola það að 50 ára karlmaður sæki þig eftir skóla, fari með þig heim í rúm sitt og setji lim sinn upp í munninn á þér.“ Matzness hefur hafnað öllum ásökunum Springora um ofbeldi og lýsir sambandi þeirra sem „fallegu ástarsambandi“. Strax í kjölfar út- gáfu bókar Springora ákvað sak- sóknari í París að rannsaka málið og kanna hvort þolendur Matzness væru fleiri, hvort heldur innan Frakklands eða erlendis. Franck Riester, menningarmálaráðherra Frakklands, hefur tilkynnt að hann styðji þolendur Matzness og ákvað að svipta höfundinn heiðurslaunum franska ríkisins. Bækur Matzness teknar úr sölu  Sakaður um barnaníð í nýrri bók Gabriel Matzneff Njála er og hefur veriðóþrjótandi uppsprettaýmiss konar hugleiðinga;hún er lengst Íslend- ingasagna, persónur margar og sitt sýnist hverjum þegar þær stíga fram á sviðið. Ég las þessa sögu með skóla- unglingum í aldarfjórðung og það voru jafnan ánægjulegar kennslu- stundir og víst voru langflestir nem- endur hrifnir af snilldinni og áttu sín- ar uppáhaldspersónur. Enginn veit hver samdi eða tók saman söguna, ekki fremur en aðrar af sama meiði, en leitin að höfundi þeirra hefur verið mörgum fræðimönnum kappsmál, ekki síst hvað Njálu varðar, og eru þá ýmsir kallaðir til. Bókin skiptist í nokkra kafla. Gerð er grein fyrir samsetningu sögunnar, hvernig hún skiptist í einstaka þætti. Síðan er vikið að sannfræðinni. Lýsir sagan raunverulegum viðburðum eða er hún skáldskapur? Höfundur telur að tvímælalaust sé ritið sannfræði- legt. Fjallað er um ritunartíma sög- unnar, efnahagslegar forsendur fyrir bókagerð o.fl. Langur kafli er síðan um hugsanagang höfundar og bak- grunn hans hvað alls konar þekkingu varðar. Síðan eru raktar kenningar ýmissa einstaklinga um höfund rits- ins, hvað mælir með þeim og hvað gegn. Ýmsir hafa verið nefndir, t.d. Sæmundur fróði, Brandur Jónsson biskup, Loftur biskupsson, Sturla Þórðarson, Þorvarður Þórarinsson, Þorsteinn Skeggjason, Grímur Hólm- steinsson o.fl. Hvað skoða menn þegar þeir leita að höfundi? Þar kemur ýmislegt til. Höfundur hefur sýnilega óvild á sum- um persónum en hampar öðrum. Þekking hans á umhverfi og ferða- leiðum gefur vísbendingu um búsetu. Viðhorf til trúarbragða eru upplýs- andi. Kveðskapur getur varpað ljósi á höfund, sem og meðferð ættar- talna o.fl. Höf- undur Njálu er sýnilega áhuga- samur um lög- speki. Fleira mætti tína til sem notað er til að grisja garðinn. Hver kenningasmiður púslar saman sinni mynd. Gunnar hefur dregið að sér og kynnt sér ógrynni heimilda. Hann hallast að því að sagan hafi að miklu leyti mótast í munnlegri gerð meðal snillinga orðsins, ekki síst sem skemmtiefni í veislum og þá ekki síst í Odda. Líklega sé höfundurinn af ætt Oddaverja, Holt- og Skógverja undir Eyjafjöllum og gæti vel hafa búið á Keldum eða verið þar um skeið. Hugsanlega hafi blóð Svínfellinga líka runnið um æðar. Hann hafi verið þaulkunnugur öllum helstu ferðaleið- um og væntanlega verið í fylgdarliði biskups á vísitasíuferðum. Allt getur þetta prýðilega staðist – en það verð- ur aldrei sannað. Leitin að höfundi verður alltaf vonlaust verk en hún getur verið ljómandi skemmtileg. Eftirtektarvert er að Gunnar rekur hér kenningar um höfund Njálu sem birtust mönnum í draumi og á miðils- fundum (285-95). Niðurstaða Gunn- ars er sú að Þorsteinn eða Klængur Skeggjason sé líklegastur höfundur Njálu (298). Þetta er skemmtileg bók aflestrar þeim sem eru sæmilega vel að sér í sögunni. Ég er algjörlega ósammála skoðun Gunnars á sögulokum Njálu. Í mínum huga er það af og frá að Flosi leiði þau Kára og Hildigunni í hjónaband til þess að hefna sín á þeim (142). Þessi tilhögun er miklu fremur hið gagnstæða; innsigli á langþráðan frið eftir grimmileg víg. Endurtekn- ingar eru oft til trafala við lesturinn og prentvillur allt of margar. Sá er stundum bragurinn á einyrkjaútgáf- um en auðvelt er að byrgja þann brunn með því að fá ný augu til að lesa handritið. Undirstrikanir í texta eru afar víða og truflandi; oft er víxl- að úr meginletri yfir í ská- og feit- letur og undirstrikanir. Viðmót í mörgum opnum er því mjög órólegt fyrir augum lesanda. Ég dáist hins vegar að elju Gunnars og ástríðu fyr- ir söguefninu og að hann skuli standa í útgáfu, áttræður maðurinn – og með margt á prjónum. Leitin endalausa Höfundurinn Rýnir er ósammála skoðun Gunnars á sögulokum Njálu. Fræði Leitin að Njáluhöfundi bbmnn Eftir Gunnar Guðmundsson frá Heiðarbrún. Bókhlaða Gunnars Guðmundssonar, 2019. Innbundin, 371 bls, með skrám og útdrætti á ensku. SÖLVI SVEINSSON BÆKUR Magnús Ólafsson, fyrrverandi bóndi á Sveinsstöðum í Húnaþingi, frum- sýnir á sunnudaginn kemur kl. 14 sýninguna Öxin – Agnes og Friðrik á Sögulofti Landnámssetursins í Borgarnesi. Þann dag, 12. janúar, verða liðin nákvæmlega 190 ár frá síðustu aftökunni á Íslandi og um hana fjallar sýningin. Þann dag lét Björn Blöndal sýslumaður háls- höggva þau Agnesi Magnúsdóttur og Friðrik Sigurðsson. Þau höfðu verið fundin sek fyrir morðið á Nat- ani Ketilssyni, bónda á Illugastöð- um, og Pétri Jónssyni. Magnús er sögumaður af guðs náð. Og hann gjörþekkir þessa ör- lagasögu, enda fór aftakan fram við Þrístapa, nyrst í Vatnsdalshólum, í landi Sveinsstaða. Magnús hefur á undanförnum árum farið með hópa fólks í hestaferðir um sögusvið Ill- ugastaðamorðanna, og sagt söguna þar sem atburðirnir gerðust. Magnús mun hefja frásögnina á Söguloftinu á sunnudag á nákvæm- lega sama tíma dags, klukkan 14, og þau Agnes og Friðrik voru tekin af lífi, 190 árum fyrr. Faðir og afi fluttu beinin Fjölskylda Magnúsar tengist þessum voðaatburðum persónulega því bæði faðir Magnúsar og afi komu að því árið 1934 að flytja líkamsleifar sakamannanna í vígða mold, eða þegar 104 ár voru liðin frá því þau tvö voru höggvin. Af þeim gjörningi er dularfull og merkileg saga sem Magnús mun rekja í tengslum við sjálfa morðsöguna. Magnús segir að ekki hafi mikið verið talað um aftökuna í sínum upp- vexti, þótt Þrístapar séu ekki langt fyrir vestan bæinn. „Það vissu allir af þessu en ég heyrði pabba aldrei tala um þetta fyrr en aðeins þegar Guðlaugur Guðmundsson fór að skrifa um málið bókina Enginn má undan líta en þá heyrði ég þá tala um þetta,“ segir Magnús. „Ég fór ekki á kaf í söguna fyrr en eftir að pabbi dó en þá fór ég að grúska í þessu. Ég vissi þó alltaf af aftökunni og man að ég kom ungur að gröfinni og velti þessum örlögum fyrir mér. Hryssa ein kastaði þá á grafarbakkanum, folaldið fór afvelta og ég skírði það Friðrik.“ Magnús segist hafa byrjað að segja frá málinu þegar hópur lög- fræðinga kom norður haustið 2017 og endurtók réttarhöldin yfir Agnesi og Friðiki. Þá enduðu þeir ferð um sögusviðið þar sem Magnús sagði frá við Þrístapa, við mjög góðar und- irtektir. Í framhaldinu setti Magnús póst á facebook og spurði hvort ein- hverjir hefðu áhuga á að ríða með sér um sögustaði málsins. „Ég fékk svo sterk viðbrögð að ég sá að ég yrði að setja upp ferð sem tók fimm daga til að komast á sem flesta af sögustöðunum. Nú er ég búinn að fara með á annað hundrað manns í slíkar hestaferðir.“ Magnús segir áhugann alls ekki bara bundinn við Íslendinga því eftir að rómuð bók ástralska höfundarins Hönnuh Kent, Náðarstund, kom út komi fjöldi erlendra ferðamanna að Þrístöpum. Á Söguloftinu hyggst Magnús segja þessa dramatísku sögu „og taka saman þær frásagnir sem ég hef sagt í bútum á hestaferðum. Og það verður gaman, enda er and- rúmsloftið mjög gott undir súðinni hérna í Borgarnesi“, segir hann. Segir frá aftöku Agnesar og Friðriks Sagnaþulur Magnús Sveinsson við aftökustaðinn við Þrístapa.  Magnús Sveinsson á Söguloftinu
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.