Safnablaðið Kvistur - 2020, Blaðsíða 20

22
Á síðustu áratugum hefur starfsfólk
safna búist við einhverju aukreitis
til að framkvæma þessa vinnu, hvort
sem þú kallar það að vinna að að-
gengi fyrir alla, félagslegu réttlæti
eða félagsþátttöku, eða hvað annað
sem þú vilt kalla það, það er eitthvað
sem fólk hélt það myndi gera þegar
það fengi aukafjármagn. Maður sækir
um aukafjármagn og þá verður af
því, en ef þetta aukafjármagn hverfur,
þá hverfur líka starfsemin af því að
hún er verkefnatengd. Og það er hér
sem ég vildi vísa til lagaramma um
starfsemi safna – að skuldbindingin
til að skapa aðgengi án aðgreiningar
að menningarlífi er skylda sem okkur
var sett af löggjöfinni. Ekki eitthvað
sem við getum valið að sinna eða
þegar okkur langar til þess eða þegar
við erum með auka fjármagn. Það
ætti að vera hluti af grunnplaninu
og kannski ætti það endurspeglast
í þeim viðmiðum sem söfnum eru
sett og ætlað að uppfylla af hálfu
stjórnvalda.
Veistu um einhver dæmi um mæl-
ingar sem sýna niðurstöður úr
slíkri vinnu við það að ná út fyrir
veggi safnsins?
Á tíunda áratugnum notuðum við á
Þjóðminjasafni Danmerkur það sem
kallast sjálfsmatsviðmið frá Texas
safni (Texas Museum Self Assessment
Guide). Viðmiðin fela í sér langan
spurningalista sem reyndist mjög
afhjúpandi fyrir stofnunina. Okkur
fannst ganga vel með að mæta kröf-
um um fjölbreytni og samfélagslega
vinnu, en spurningalistinn sýndi fram
á að okkur hafði misheppnast hrapa-
lega þegar kom að fólki sem vann
störfin á safninu. Starfsfólkið okkar
var einstaklega einsleitt og algjörlega
hvítt. Ég var eina konan við deildar-
stjórn safnsins og við æðri stjórn voru
eingöngu karlar. Spurningalistinn dró
þetta fram. Ég hefði sagt með stolti frá
öllum frábæru verkefnunum sem við
unnum. En þau voru á yfirborðinu og
þegar margt lykilfólk hætti í safninu
árið 2001 urðu eftir fá ummerki og
lítið minni um vinnu okkar.
Af þessum sökum er þess virði að
meta alla mismunandi þætti starfsins
og líta ekki eingöngu til þess að það
séu flott verkefni í gangi. Skoða þarf
hversu vel þau eru tengd allri annarri
vinnu, til dæmis við söfnun og stjórn-
un. Eru aðallega bara góð fræðsluver-
kefni og kvöldviðburðir eða síast það
inn í allt safnastarfið? Það að ná að
tengja allt saman í eina samfellu ætti
alltaf að vera markmiðið. Það er stöð-
ug nauðsyn á því að spyrja sig: Hvers
vegna erum við að vinna að þessu
verkefni og er það sannarlega samof-
ið þeim samfélögum sem við höldum
að við séum að vinna fyrir?
Geturðu sagt mér frá nálgun
þinni hjá Heimsmenningarsafn-
inu í Gautaborg, og þá hvað varð-
ar umfjöllunarefni, vinnu með
safnkostinn, fræðslustefnu og
ráðningar, og markhópa?
Ég var undir áhrifum frá Gettysafn-
inu – þú verður að brenna fyrir
því að vilja ná til allra. En þú getur
ekki náð til allra samtímis eða með
einum og sama hætti. Þú verður
að miðla á ólíkan hátt fjölbreyttu
umfjöllunarefni. Umfjöllunarefnið,
hönnunartungumálið og tungumál
orðanna sem þú velur mun laða að
sér ólíka hópa og ólíkt samstarf. Við
settum ekki upp grunnsýningar á
safninu, heldur skilgreindum fimm
svæði innan byggingarinnar sem
aðgreindu sýningar og viðburði. Á
hverju þessara fimm svæða voru ólík
umfjöllunarefni sem átti að skipta út
eftir tímabilum, sum þeirra stóðu í
fimm ár, önnur þrjú og enn öðrum
var skipt út oftar.
Umfjöllunarefnin voru valin að vel
athuguðu máli, sum voru tengd
safnkostinum, önnur málefnatengd.
Dæmigerð málefnatengd sýning
var um HIV – Nafnlausa veikin.
Alnæmi á öld alþjóðavæðingar (No
Name Fever. Aids in the Age of
Globalization) og næst þar á eftir var
sýning um mansal. Það var augljós-
lega ekkert til í safnkostinum sem
tengdist þessum umfjöllunarefnum.
gildandi sem mikilvægar stofnanir
í því samhengi. Te Papa Tongarewa
safnið var auðvitað í allt annarri
stöðu en þau Evrópsku söfn sem ég
vann fyrir. Það var miklu tengdara
fjölbreyttum hópum á Nýja Sjálandi.
Ekki bara Pākehā fólkinu og Maórum,
heldur einnig til dæmis ítölskum
og japönskum samfélögum. Það var
miklu tengdara og miklu meðvitaðara
í því að vinna náið saman, sem skap-
aði hópunum hlutdeild í samfélaginu.
Þú minntist á það í heimsókn
þinni til Íslands fyrr á árinu að
stjórnvöld eða fjárhagslegir bak-
hjarlar ættu kannski að krefjast
þess að söfn sýndu í verki fram-
kvæmd yfirlýstrar stefnu um að-
gengi án aðgreiningar fyrir ólíka
hópa samfélagsins og að þau gætu
til dæmis sagt: Jæja, þið hafið haft
75 ár til að uppfylla þetta en það
hafa verið afar litlar heimtur, svo
þess vegna munum við lækka fjár-
styrki til ykkar. Þú sagðir einnig
að ríkisstjórnir eða menntamála-
ráðuneytið gætu veitt söfnum
sem eru þegar farin að uppfylla
slík markmið umbun í formi
athygli og aukins fjármagns. Get-
ur þú útskýrt þetta betur?
Þetta er áhugaverð pæling því mörg
lönd eru komin með lágmarksstaðla
eða viðmið fyrir söfn til að uppfylla
til þess að fá fjármagn. Til dæmis
að húsnæði safna þurfi að standast
ákveðnar kröfur, öryggismál þurfi að
vera í lagi, safnkostur þurfi að vera
skráður stafrænt o.s.frv. Að sama
skapi gæti sá sem veitir fjármagn-
inu sagt: Við viljum að þú sýnir og
skráir vinnuna sem snýr að því að
þjóna samfélaginu eða: Við viljum
sjá í skýrslunum ekki bara hversu
margir gestir koma á safnið, heldur
hvaða gestir það eru. Við viljum vita
af samstarfinu sem þið skapið. Við
viljum sjá hvernig þið komið að gagni
eða gerið ykkur gildandi í sumum
bæjarhlutum sem eru í erfiðri stöðu,
og sérstaklega á þeim svæðum þar
sem íbúarnir hafa ekki notað safnið í
gegnum tíðina.