Safnablaðið Kvistur - 2020, Síða 21

23
En það er mjög mikilvægt, þegar
slík sýningarefni eru valin, að það
sé unnið með þau sem efnismenn-
ingu. Að þau verði ekki að texta
eða myndefni. Það þarf því að fara
út og búa til, skapa, fá að láni, leita
að, finna og safna hlutum sem gefa
mynd af þessum samtímamálefn-
um og að þú safnir þeim markvisst
fyrir safnið. Á hinum enda rófins,
þá vorum við með sýningar úr safn-
kosti og innsetningar. Við réðum til
okkar fólk til að búa til eitthvað nýtt
og túlka safnkostinn á nýjan hátt,
eins og á sýningunni Óséð svæði.
Dvalarstaður djöflanna (Sites Unseen.
Dwelling of the Demons) eftir lista-
manninn Fred Wilson, en hann
kannaði valdakerfi og velti fyrir sér
hefðbundnum safnkosti safnsins,
sem er af þjóðháttalegum toga.
Fyrir hverja sýningu var sett saman
sýningarteymi. Í hverju teymi var
starfsmaður með fræðilegan bak-
grunn í umfjöllunarefninu, utan-
aðkomandi arkitekt eða hönnuður,
viðburðarstjórnandi frá safninu,
yfirmaður fræðslu allt frá upphafi,
umsjónarmaður fasteigna, yfirmaður
safnkosts, og utanaðkomandi mann-
eskja sem þekkti efnið af eigin raun,
hafði á því sérfræðiþekkingu.
Þegar við réðum inn fyrsta stóra hóp
fræðslu- og móttökustarfsmanna,
þá réðum við inn um 10 manns
samtímis. Við bjuggum til snjalla
starfsauglýsingu, þar sem kom skýrt
fram að við værum að ráða inn hóp
og þannig gátum við leyft okkur að
setja heildarkosti hópsins framar
kostum einstaklinganna. Með þeim
hætti uppfylltum við líka markmið
lagarammans um starfsauglýsingar
og ráðningar. Eitt af því sem við
settum fram í auglýsingunni var sú
að persónuleg eða eigin reynsla af
ákveðnum málaflokki væri kostur.
Innan fyrsta hópsins sem við réðum
voru nokkrir HIV skráðir hinsegin
aktívistar, stelpa sem var nýútskrifuð
úr menntaskóla og aktívisti í mál-
efnum ungs fólks. Strákur sem var í
fótboltaliði sem vann verkefni með
fólki sem var með HIV í Afríku, var
sjálfur ættleiddur frá Afríku. Þarna
kom persónulegur bakgrunnur heim
og saman við fræðilegan bakgrunn
eða menntun og reynslu af kennslu.
Hópurinn var sérstaklega fjölbreyttur
og þetta reyndist vera lykillinn að því
hversu vel tókst til að tengja safnið
Gautaborgarsvæðinu.
Safnið hlaut líka mikla reynslu af
ótrúlega erfiðu, en jafnframt ár-
angursríku verkefni með stórum
hópi fólks sem í voru fyrstu kynslóðar
innflytjendur frá Afríku, öll íbúar
og ríkisborgarar í Svíþjóð. Þetta var
verkefni styrkt af Evrópusambandinu
og átti safnið að vinna með ólíkum
iðnfyrirtækjum í Gautaborg. Vegna
kreppuástands var vinnunni með
fyrirtækjunum slaufað, svo að hópur-
inn var með safninu mun lengur
en við öll bjuggumst við en vinnan
snerist um að rannsaka og setja safn-
kostinn frá Afríkuhorni [austurhluti
Afríku] í samhengi. Þeim fannst
stofnunin einfaldlega rasísk og við
urðum að vinna okkur í gegnum oft
á tíðum sársaukafull, nærgöngul
og persónuleg ágreiningsefni. Við
urðum að hlusta mjög vel hvort á
annað til að skilja merkingu og tákn-
fræði daglegra samskipta. Safnið
bjó til dæmis til herbergi fyrir þetta
verkefni sem af safnsins hálfu var
nánast heilagt, af því að þaðan var
óheft aðgengi að geymslunni þar sem
safnkosturinn var varðveittur. Fyrir
starfsfólk safnsins fól aðgangur að
herberginu í sér ákveðin forréttindi.
En það sem þátttakendur verkefn-
isins sáu var að þetta herbergi var í
kjallaranum, svo safnið hafði, eins
og alltaf, ýtt þeim niður í kjallara og
gert þau þar með ósýnileg. Þetta var
gríðarlega erfitt fyrir alla sem tóku
þátt, en sumir þátttakenda bundust
safninu og eru ennþá í vinnu þar sem
fastráðnir starfsmenn. Núna þegar
ég horfi til baka, þá finnst mér vera
líkindi við það sem mörg söfn finna
fyrir núna, með Black Lives Matter í
huga, þar sem gagnrýni er sett fram
á söfn og bent á þörfina á því að
vinna sig í gegnum bæði kerfisbund-
inn og persónulegan rasisma – sem
er viðhaldið af okkur og hvítu for-
réttindum okkar.
Gestatölurnar sýna fram á að
gestir safnsins eru miklu yngri en
víðast hvar annarstaðar á söfnum
í heiminum. Var ákveðið í upphafi
að einbeita sér að yngri aldurs-
hópum? Hvernig völduð þið mark-
hópana og umfjöllunarefnin?
Ef þú ákveður að gera sýningu um
HIV veiruna og alnæmi þá er það
efnið sem laðar að sér yngri gesti. Í
öðrum tilfellum beindum við sjónum
okkar að eldri, hefðbundnari hópum.
Við unnum mikið með rýnihópa
og prófuðum á þeim mismunandi
sýningarefni, eins og til dæmis með
Paracas textílana sem voru lykilsafn-
gripir í gamla þjóðháttasafninu. Við
ákváðum við enduropnun safnsins
að sleppa textílunum. Að hluta til var
það vegna forvörslusjónarmiða en líka
af því að í rýnihópavinnunni kom í
ljós að fólkið sem hafði verið dregið
á safnið á barnaskólaaldri langaði
minnst af öllu að sjá textílana. Þeir
voru neðst á listanum yfir það sem það
hafði áhuga á að sjá. En almannarómur
og menningarelítan í Gautaborg var
annarrar skoðunar, fyrir þeim var það
nánast glæpur að sýna ekki textílana.
Þetta voru háværar raddir sem höfðu
mikil áhrif en endurspegluðu ekki
viðhorf almennings. Þetta dæmi sýnir
hvernig gestarannsóknir styrkja hug-
myndir og byggja traustar brýr yfir til
almennings.
Þegar kemur að notkun tungu-
málsins, er það vandamál að
flestir starfsmenn safna komi
úr háskólaumhverfinu?
Það fer allt eftir því hversu vel þú
tengist samfélaginu. Ef þið eruð öll
25. kynslóðar fræðafólk, þá er ekki
víst að það sé geta til þess að eiga
samskipti út fyrir fræðasamfélagið,
en ef að þú ert með fólk í starfi sem
er af fyrstu kynslóð fræðafólks eða
fólk sem er varla fræðafólk, þá munu