Safnablaðið Kvistur - 2020, Blaðsíða 37

39
sérfræðinga safnsins og hún þarf að
byggja á viðeigandi kennslufræðum
og hugmyndafræði menntunar. Þá
er hægt að semja og styðjast við safn-
fræðslustefnu sem byggir á betri skiln-
ingi á milli ólíkra fagsviða safnsins og
endurspeglar sameiginlegt markmið
alls starfsfólks; þ.e.a.s. þjónustu við
samfélagið og sífellt samtal og sam-
vinnu við hina ólíku hópa þess.
Samkvæmt Marstine sjást breytingar
í safnastarfi helst í tímabundnum
sýningum en síður innan safnsins
sjálfs sem stofnunar. Breytingar
taka tíma. Stórar grunnsýningar eru
endur nýjaðar á margra ára fresti
en það þýðir ekki að það megi ekki
breyta ýmsu. Til dæmis er hægt að
endurskoða sýningartexta sýninga
með hugsmíðahyggju í huga og bæta
safnfræðsluna með kennsluaðferðum
sem veita gestum meira frelsi. Skipta
má út hefðbundnum leiðsögnum fyrir
aðra nálgun sem reiknar með fyrri
þekkingu og virkni gesta. Til þess að
svo megi vera þarf að vera unnið eftir
meðvitaðri safnfræðslustefnu sem allt
starfsfólk safnsins stendur að.
Að lokum
Söfn standa frammi fyrir nýjum
veruleika. Sama krafa hljómar úr
öllum áttum: ICOM (International
Council Of Museums), CECA (Com-
mittee for Education and Cultural
Action), Safnastefna á sviði menn­
ingarminja, safnalög, fræðafólk,
safnafólk, fulltrúar minnihlutahópa,
menningarstefna mennta- og menn-
ingarmálaráðuneytisins, aðgerða-
áætlun um menningu barna og ung-
menna, heimsmarkmið Sameinuðu
þjóðanna. Hið endurskilgreinda
safn, póstmóderníska safnið, er mál
málanna í safnaheiminum í dag.
Það sést til dæmis í tillögu að nýrri
safnaskilgreiningu ICOM og efni
ráðstefnu CECA fyrir 2021. Þar verð-
ur rætt um ofangreint, sbr. lýsingu
sem gefin hefur verið út um þema
ráðstefnunnar. Lykilorðið þar er
samsköpun (e. co-creation). Lýsingin
hljómar svo í þýðingu okkar:
Sífellt fleiri söfn nota verklag þar sem
gengið er út frá því að margir taki þátt í
að móta hugmyndir, dagskrá og viðburði.
Hugsjón þeirra og markmið er að allir
hópar séu með, þau hvetja til samtals,
samvinnu og samsköpunar ólíkra sam­
félagshópa og einstaklinga, ungra sem
eldri. Þessi nýi tónn er kominn til að
vera. Að eiga í samvinnu og samtali við
almenning er hvetjandi afl fyrir margar
stofnanir sem vinna ötullega að því,
ekki aðeins innan veggja safnsins heldur
einnig utan þeirra. Þetta er ekki aðeins
tískubylgja; þetta er ný hugsjón um söfn
og hlutverk þeirra. Þar sem samsköpun
snertir þó nokkur svið safnastarfs liggur
ábyrgð á henni ekki aðeins hjá safn­
fræðslu eða markaðs­ og kynningardeild­
um heldur hjá stofnuninni í heild. Þetta
þýðir að við þurfum að breyta skipulagi
okkar. Lykilatriðið í aðlöguninni liggur í
fræðslu­sýningarstjórn (e. edu­curation),
(þar sem safnkennarar taka þátt í að
móta sýningar og sýningasali), vegna þess
að samsköpun með þátttöku almennings
gengur aðeins upp ef ólíkar deildir safns­
ins vinna á þann hátt sín á milli.3
Ný safnaskilgreining og hin nýja
safnafræði kallar á ný vinnubrögð
innan safna. Nú þegar eru fjölmörg
dæmi um starfsemi í safnageiranum
hér á Íslandi þar sem verið er að
svara þessu kalli. Við hvetjum
lesendur til að rifja upp í huga sér
eitt og annað sem sýnir fram á að
íslensk söfn séu með á nótunum. En
til brýningar er hér stutt upptalning
á atriðum sem við teljum farsælt
að við safnafólk höfum í huga við
skipulag vinnu okkar:
– Tengjast ólíkum hópum samfélags-
ins til að fá breiða sýn og hugmyndir
– Leita sífellt nýrra leiða til miðlunar
– Vera meðvituð um bæði það sem
er yrt og óyrt á sýningum og við-
burðum
– Gera safnið að aðlaðandi vettvangi
samtals um ólík málefni
– Innleiða skýra sameiginlega sýn
starfsfólks á markmið safnastarfsins,
þvert á allar deildir og sérhæfingu
– Skapa vettvang innan safna til sam-
sköpunar sýninga, viðburða og dag-
skrár, bæði með þátttöku starfsfólks
og aðila utan safnsins
– Taka afstöðu í málefnum sem
snerta heimsmarkmið Sameinuðu
þjóðanna
Við vonum að þessar hugleiðingar
verði lesendum hvatning til að stíga
skrefið til fulls inn í hið nýja safn,
safnið sem starfar þverfaglega og tek-
ur samfélagið inn í starfsemina.
Frumtextar á ensku:
1 What are museums for? What is the purpose of all
the efforts in collecting, restoring and displaying
objects? [...] In fact, this is undertaken in order to
make the museum’s knowledge and collections
known to the public, to people of all ages and back-
grounds, and to let them participate in knowledge
and culture. Consequently it is important that every
action of the museum should aim to serve the public
and their education.
2 All museum professionals, whatever their particular
job or specialization, need to have a strong belief in
the need to share with as many persons of all ages or
social levels as possible knowledge of the importance of
discovering and understanding the roots of mankind
and their creation of culture as well as the natural
heritage of our planet.
3 An increasing number of museums are operating
within a participatory framework as regards ideas and
activities. Taking an inclusive mission as their starting
point, they are embracing dialogue, cooperation and
co-creation with various communities and individuals,
young and less young. This new tone would seem to be
irreversible. Collaborating and engaging in dialogue
with the public is a motivating force for many org-
anizations and one that is being worked on ardently,
not only inside but also outside the museum walls. It
is more than a trend; it is a new vision of the museum
and its remit. Since co-creation affects several of a
museum’s areas of activity, responsibility for it lies
not solely with the educational or external relations
departments, but with the whole organization. This
means that we will have to adjust our organisation.
A movement in which edu-curation (the educator’s
participation towards exhibitions and gallery
museography) can play a key role, because co-creation
with the public can often be only successful if there is
co-creation between the different departments in the
museum.
Anna Leif Elídóttir,
meistaranemi í Safnafræði.
Jóhanna Bergmann, meistaranemi
í kennslufræðum við LHÍ.