Safnablaðið Kvistur - 2020, Qupperneq 51

Ég hvet fólk til að heimsækja söfn
oft, fara aftur og aftur á sama stað
og gefa sér tíma til að melta það sem
fyrir skilningarvitin ber. Fólk hefur
áhuga á fortíðinni og menningunni
sem tæki til að skilja betur samtíð-
ina og framtíðina.
Á síðasta ári var voru framlög til
safnasjóðs hækkuð – fylgdu þeirri
hækkun einhver tilmæli?
Þessi ríkisstjórn hefur það á stefnu-
skrá sinni að rækta menninguna og
sér þess stað í stjórnarsáttmálanum
þar sem höfuðsöfnin eru tiltekin og
að styrkja beri starfsemi þeirra. Við
vitum að það hefur þurft að setja
meiri fjármuni í þessi verkefni, en
við settum þetta í hendur þeirra sem
eru að stýra ráðinu og söfnunum og
erum að segja „við treystum ykkur
fyrir þessari sköpun og miðlun“.
Söfnin eru með ákveðna framtíðar-
sýn og við treystum henni, við kjós-
um að treysta fólkinu okkar fyrir
því. Við vitum að söfn lentu mörg
í niðurskurði í kjölfar hrunsins en
hafa síðan náð að efla sértekjur sínar
í takti við aukna ásókn ferðamanna.
En nú sjáum við að Íslendingar eru
að taka við sér – við eigum að nýta
okkur tækifærið sem býðst núna til
að kynnast menningararfinum.
Það má segja sem svo að það séu
ákveðnar línur lagðar af ríkisstjórn-
inni og síðan treystið þið í raun á
stefnumótun þeirra aðila sem fá
peningana?
Það er auðvitað þannig, hvort sem það
verður í vetur eða næsta haust að það
mun fara fram ákveðin endurskoðun í
ljósi breyttra aðstæðna.
Eitt sem hefur legið á safnamönn-
um lengi, það er þessi hugmynd um
tiltekt í þessari flórusafna líkt og
gert hefur verið í nágrannalöndum
okkar. Okkur langar að fá þitt álit á
ákvæðinu um ábyrgðarsöfn í safna-
lögum og hvort að það standi til að
innleiða þetta ákvæði og hvort þið
sjáið frekari sameiningar fyrir ykkur
í safnageiranum á næstu árum.
Í stefnumótandi byggðaáætlun frá
2018 til 2024 þá voru settir ákveðnir
fjármunir í verkefnið Samstarf safna
– ábyrgðarsöfn og landshlutasamtök
sveitarfélaganna gátu sótt um styrk til
þess að fara í fýsileikakönnun þar sem
þau áttu að skoða hvort áhugi væri
fyrir frekari samvinnu og sameiningu
til þess að efla söfnin í mismunandi
landshlutum. Fimm landshlutasam-
tök sóttu um og fengu styrk til þess
að framkvæma könnunina. Ein hafa
skilað skýrslu með góðri heildarmynd
af safnastarfi á sínu svæði og við erum
að kalla inn þessar skýrslu til að fá
heildarmyndina. En ég er á því að það
þurfi að vinna mikið saman – en ég
tel einnig mikilvægt að hlúa að sér-
kennum safna og steypa þau ekki um
of í sama mót. En ég er trúuð á það að
frumkvæðið þurfi að koma frá lands-
hlutunum, ég tel að til að ná velgengi
þá þurfi drifkrafturinn að koma úr
ástríðu, áhuga og metnaði. Við hér í
ráðneytinu höfum það hlutverk að
tryggja ákveðnar fjárveitingar og vera
í stóru myndinni en ég lít ekki á það
sem mitt hlutverk að sameina stofn-
anir nema þær hafi sjálfar áhuga á því.
Við viljum auðvitað að allur rekstur
gangi upp, en það er bara ótrúlegt
þegar fólk stýrir með ástríðu.
En sjáið þið fyrir ykkur að búa
til gulrætur?
Já, þegar við sjáum grundvöll fyrir því
í vilja eigenda og aðstandenda þá get-
um við að sjálfsögðu komið inn af því
að frumkvæðið er til staðar. Ég held
að það sé lykilatriði að þetta sé drifið
áfram af þeim sem eru á svæðinu, þeir
þekkja sína sögu best og eru best til
þess fallnir að miðla henni.
Þú talaðir um höfuðsöfnin áðan og
menn velta fyrir sér hlutverki höfuð-
safnanna gagnvart viðurkenndum
söfnum og þau eru kannski misjafn-
lega í stakk búin til að takast á við
þetta hlutverk, og þetta er kannski
bara ein spurning – á ráðuneytið
þátt í einhverskonar miðlægu sam-
tali við höfuðsöfnin um hlutverk
þeirra gagnvart þeim söfnum sem
tilheyra þeirra flokki – eða leggið
þið það í hendur forstöðumannanna
sjálfra eða safnaráðs?
Við höfum lagt það í hendur for-
stöðumanna, þeir hafa hafa útfært
þetta með mismunandi hætti. Og
ég legg áherslu á að það sé virkni
á landsvísu. Tökum sem dæmi
Þjóðminjasafnið, Þjóðminjasafnið
er um allt land og er mjög duglegt í
að miðla, vera með sýningar og vera
leiðbeinandi.
Finnst þér nálgun Þjóðminjasafnsins á
hlutverk sitt sem höfuðsafns geta verið
fyrirmynd fyrir önnur höfuðsöfn?
Já, ég tel að Þjóðminjasafnið geri
þetta vel. Nú erum við komin með
drög að því hvernig er hægt að koma
Náttúruminjasafninu á varanlegri
stað. Þarna eru tækifæri til að tengja
saman menntun og menningu.
Söfnin hafa hlutverk inn í skóla-
kerfið og geta þar nýtt ýmsar leiðir.
Sjáum bara tengsl náttúrunnar og
tungumálsins til dæmist í gegnum
nýyrðasmíð Jónasar Hallgrímssonar
– slík dæmi geta verið uppspretta
nýsköpunar. Í sýningum á borð við
Fullveldissýninguna í Listasafni
Íslands árið 2018 sjáum við söfn og
fleiri menningarstofnanir vinna
saman og miðla þeim arfi sem þau
varðveita inni í skólana.
Það er hlutverk safna að miðla
menningararfinum til unga fólksins
svo þau fái tilfinningu fyrir menn-
ingararfinum og áhrifum hans á allt
frá Tolkien til Marvel-mynda. Lykill-
inn að því að þekkingin flytjist milli
kynslóða er að nota tæknina, bjóða
upp á eitthvað sem ungt fólk hefur
áhuga á. Ef við nefnum dæmi þá má
segja að Örlygsstaðabardagi sé okkar
53