Freyr - 15.12.1967, Blaðsíða 13

ið til og „gefið til gull það, er hann hafði í
gröf.“ Með þessu er e. t. v. átt við fingur-
gull — biskupshring. Eyiólfur hefur því ver-
ið á Völlum 1237.
Þriðji prestur, sem nefndur er, er Þór-
arinn kaggi Eyjólfsson, ömmubróðir Lár-
entíusar biskups. í Lárentíusarsögu er sagt
um hann, að hann hafi verið „klerkur góð-
ur og hinn mesti nytsemdarmaður til leturs
og bókagjörða, sem enn mega auðsýnast
margar bækur, sem hann hefur skrifað
Hólakirkju og svo Vallastað.“ Er ljóst, að
séra Þórarinn hefur verið hinn merkasti
bókagerðarmaður og skóla hélt hann á
staðnum, sem merkja má af frásögn Lár-
entíusar sögu, „að kennslupiltar gjörðu
sukk í kirkjunni þar á Völlum; varð svo, að
nokkuð það, sem Lárentíus kastaði, kom í
líkneski vorrar frú, og brotnaði af laufið af
ríkisvendi þeim, er hún hélt á“. Einnig þótti
séra Þórarinn örlátur á fé við fátæka frænd
ur sína og veitti Kristfé í margar jarðir í
Svarfaðardal og víðar. Hann fór frá Völlum
1238.
Vera má, að eitthvað af þeim jörðum, er
Auðunnarmáldagi telur kirkjunni 1318,
hafi verið gjafir hans, en þá eru kirkjunni
taldar þessar eignir: Heimaland allt, Upp-
salir, Kóngsstaðir, Hánefsstaðir og Stafn.
Síðastnefnda jörðin var í Skíðadal, en fyrir
langa löngu komin í eyði. Einnig átti kirkj-
an reka í Þorgeirsfirði, hálfan sjötta tug
bóka og sæmilegan búnað. Lýsistoll og hey-
toll átti hún af 30 bæjum, myndarlegan bú-
stofn og aðrar eignir, svo sem hálft sautj-
ánda hundrað í metfé innan veggja og tvær
vættir matar.
Fjórði presturinn er Ólafur Hjaltason, er
kom að Völlum um 1325. Hann var skóla-
meistari á Hólum og Lárentíus biskup fékk
honum Vallastað með þeim ummælum, að
skólameistarar á Hólum skyldu jafnan hafa
og halda þann stað, hvort sem það merkir,
að þá hafi enn verið skóli á staðnum.
Fimmti presturinn er nefndur Brandur.
Þá kom Halldór Loftsson um 1392 og 1419
kemur þangað Páll Teitsson. í hans tíð, eða
1423, gerist það að sögn Jóns Espólíns, að
Enskir eyddu Ólafsfjörð og Hrísey og
brenndu þar kirkju. Þeir rændu og kirkju
í Grímsey og tóku strandhögg mikil hvar-
vetna um land, en hertóku margt fólk og
þjáðu.
Frá 1429 er til máldagi og hafa þá kirkj-
unni áskotnast fleiri jarðir, svo sem Hóll, og
Birnunes og Selá á Árskógsströnd, sem
Halldór prestur Loptsson gaf kirkjunni
1403. Kvikfé er álíka og 1318, en „metfé inn-
an veggja“ eða „virðingargóss“ hefur auk-
izt úr hálfu sautjánda í 20 hundruð. Þá er
til mikill forði af feitmeti og skyri. Búnað-
ur kirkjunnar er svipaður, en bækur eru
ekki taldar. Heytollar og ljóstollar sem fyrr
og lambseldi um allan Svarfaðardal inn til
Haga á Strönd, þ. e. Árskógsströnd. Á Völl-
um eiga að vera tveir prestar og djákni.
Magnús Jónsson er prestur frá 1439—
1491. Á hans tíð eru kirkjunni taldar til við-
bótar jarðirnar Hverhóll, Hvarf, Gljúfurá,
mikið land í Skíðadal, Trjónubakki fyrir
handan á og tveir engjateigar fyrir neðan
Sökku. Eitthvað hefur séra Magnúsi gengið
þunglega að innheimta landsskuldir, því
hann fær biskupsdóm fyrir sumum þeirra,
sem og lambfóðraheimild.
Þorvarður heitir prestur á staðnum 1481
og Jón Pétursson er þar 1499. Guðmundur
Jónsson fer frá Völlum 1522 og Þorbjörn
Jónsson ér þar 1522—1538.
Árið 1551 tekur Björn Tómasson við
staðnum bg er þá kirkjan virt á 15 hundruð,
staðurinn með þrem útihúsum og tveim
fjósum á 16 hundruð. Búsmali er kýr 10,
ásauðarkúgildi 5, tarfur 1 tvævetur, kálfar
tveir, hross eitt og annað fornsligað. Vísað
er til annarra 15 kúgilda á jörðum staðar-
ins, en sum talin ótrygg. Árið 1570 hefur
séra Björn látið gera alla nýja veggi innan
í kirkjuna og smíðað hana upp að mestu
með öllum nýjum viðum, enda er kirkjan
þá metin á 35 hundruð í stað 15 er hann tók
við henni. Meðan séra Björn situr staðinn,
er Brautarhóll byggður úr heimalandi
Valla. Heimildum ber ekki alveg saman um
F R E Y R
475