Þjóðmál - 01.09.2016, Qupperneq 52

Frumkvöðlamir frá Einari Benediktssyni til Bjarna Benediktssonar, Jóhanns Hafstein og Jóhannesar Nordal, höfðu rétt
fyrir sér um þjóðhagslega þýðingu stórfelldrar raforkunýtingar innanlands og jákvæð áhrifhennar á þjóðarbúskapinn og
lífskjörin í landinu. Að sama skapi hafði úrtölufólkið rangt fyrirsér um afleiðingar„stóriðjustefnunnar".
ingi um öflugra flutningskerfi orku, bættu
afhendingaröryggi raforku og jákvæðum
markaðshorfum fyrir ál þrátt fyrir tímabundna
offramleiðslu í Kína, sem hjaðnar á sama tíma
og flokksforystan í Peking umbreytir hagkerf-
inu úr iðnaðarhagkerfi í þjónustuhagkerfi.
Þegar raforkuverð til almennings er borið
saman á milli landa, kemur í Ijós, að ísland er
á meðal þeirra landa, þar sem raforkuverðið
er lægst, og raforkukostnaður íslenzkra fjöl-
skyldna er lægstur í heiminum sem hlutfall af
ráðstöfunartekjum heimila áVesturlöndum,
og þótt víðar væri leitað. Hið sama gildir um
upphitunar- eða kælikostnað húsnæðis, og er
þar vel að verki verið m.v. upphitunarþörfina
hér í samanburði við flest viðmiðunarlöndin.
Þessar staðreyndir sýna, svo að ekki verður
um villzt, að hin mikla raforkusala með lang-
tímasamningum við nokkur iðjuver á íslandi,
hefur reynzt almenningi hérlendis mjög
hagstæð, enda hefur hún staðið undir upp-
byggingu raforkukerfis landsins að megninu
til. Frumkvöðlarnirfrá Einari Benediktssyni til
Bjarna Benediktssonar, Jóhanns Hafstein og
Jóhannesar Nordal, svo að fáeinir séu nefndir,
höfðu rétt fyrir sér um þjóðhagslega þýðingu
stórfelldrar raforkunýtingar innanlands og
jákvæð áhrif hennar á þjóðarbúskapinn
og lífskjörin í landinu. Að sama skapi hafði
úrtölufólkið rangt fyrir sér um afleiðingar
„stóriðjustefnunnar". Stóryrði þeirra og hrak-
spár falla dauð og ómerk í Ijósi sögunnar.
Það er hægt að sannreyna reikningslega,
hvort stóriðjan stendur undir sínum hluta af
tilkostnaðinum við raforkukerfið, eða hvort
almenningur er látinn greiða niður verðið til
stóriðju, eins og óprúttnir menn hafa dylgjað
um frá upphafi seinni tíma stóriðjuumræðu
um 1965. Þeir hafa þó hvorki fyrr né síðar
fært nein rök fyrir máli sínu. Sönnunar-
færslan er fólgin í að reikna út hlutfall
tilkostnaðar við orkuvinnslu og -flutning
vegna stóriðju annars vegar og almennings
hins vegar, og að bera útreiknað hlutfall
tilkostnaðar raforkufyrirtækjanna vegna
þessara tvenns konar viðskipta saman við
raunhlutfall orkuverða stóriðju og almenn-
ings. Útreikningar taka mið af mismunandi
vaxtakjörum vegna samningstryggðra
orkukaupa með langtímasamningum
annars vegar og hins vegar orkukaupa
eftir hendinni án kaupskuldbindinga, mis-
löngum tíma þessara notendahópa við að
ná fullnýtingu uppsetts afls í virkjunum og
öðrum mannvirkjum, misjöfnum sveiflum
álags yfir sólarhring og ár og misjöfnum
aflstuðli (cosphi) þessara notenda. Þá fæst,
að tilkostnaður virkjunar- og flutningsaðila
við orkuafhendingu til t.d. álvers er 48%
af tilkostnaðinum við orkuafhendingu til
dreifiveitna (almenningsveitna).
Árið 2015 framleiddu álverin þrjú 858 kt áls
og notuðu til þess u.þ.b. 12 TWh raforku, sem
þau greiddu mialSK 41 fyrir21, svo að meðal-
verð raforku til þeirra nam u.þ.b. 3,4 kr/kWh.
Þetta verð er samtala fyrir orku við stöðvar-
vegg virkjana og flutning hennar þaðan að
stöðvarvegg álveranna, en dreifinguna sjá
50 ÞJÓÐMÁL hausthefti 2016