Þjóðmál - 01.09.2016, Blaðsíða 77

Mönnum er kennt og þar umfram komast menn upp á lag
með að kenna sér sjálfir. Slikir áunnir eiginleikar erfast ekki,
samkvæmt Darwin. En við menn höfum fundið upp
aðferðir til að tosa þá fjötra sem náttúruvaiið var dýra-
fræðingnum breska samkvæmt fræðum hans.
tilvísanir á markmið hugverka okkar hvers
um sig. Maðurinn stjórnast því ekki nema
af takmörkuðu leyti af eðlishvötum. En það
hlýtur hann að hafa gert sem tegund framan
af þróunarsögu sinni eins og allar dýrategundir
sem þrífast án afskipta manna. Frummenn
hafa treyst á skynjun sína og ósjálfráða
úrvinnsla innsæis síns. Hinn menningarlegi
maður stýrist einnig af skilningarvitum sínum
að nokkru leyti en treystir jafnframt á flókinn
vefnað orða og annarra tákna sem þjónar
einum og sama tilgangi - þeim að frelsa
hann frá vistkerfinu og hinum grimmdarlegu
lögmálum þess. í sem stystu máli sagt þá
greinir maðurinn sig frá öðrum dýrategund-
um í því að hann stjórnar eðlisávísunum
sínum sem hann hefur gert meðfærilegri á
þróunarskeiði sínu en jafnvel þeirra dýra-
tegunda sem hann hefur gert að húsdýrum
sínum á ferli sínum frá frummönnum til okkar
nútímamanna.
Mönnum er kennt og þar umfram komast
menn upp á lag með að kenna sér sjálfir.
Slíkir áunnir eiginleikar erfast ekki, sam-
kvæmt Darwin. En við menn höfum fundið
upp aðferðir til að losa þá fjötra sem náttúru-
valið var dýrafræðingnum breska samkvæmt
fræðum hans. ímyndir menningar, hver sem
hún er, eru ekki til komnar fyrir lífslögmál
heldur trú manna á samþykktar merkingar
sín í milli og þar með á gildi þeirra fyrir okkur
menn, hvað sem eðlisþörfum líður. Með því
að taka mið af ímyndum sem mönnum lærist
að bregðast við eins og væru náttúrufyrir-
brigði, hefur mönnum lærst að stýra þróun
samfélaga og þar með hafa áhrif á þróunar-
ferli eftirkomenda sinna. Með þessum hætti
hefur náttúruvalið, sem segir af í fræðum
Darwins, fyrir löngu öðlast hliðstæðu í sam-
félögum mann sem jafna má til vísvitaðrar
ræktunará þeim eiginleikum manna sem
álitnireru æskilegri en aðrir. Einkum kemur
þessi ræktum manngerða fram í skólum, allt
frá launhelgum fornþjóða til opinna skóla
nútímans. Einnig ganga atvinnustéttir í arf
eða hafa löngum gert. í sama tilgangi hefur
hjúskaparstétt manna verið ákveðin fyrir-
fram lengstafá þróunarferli mannkynsins.
Margskonar aðrar siðareglur hljóta að hafa
haft mikil áhrif á þróunarferil manna, jafnvel
á útlit og manngerðir. Hinn svokallaði týndi
hlekkur milli dýrs og manns er ekki tilkomin
fyrir stökkbreytingu eða aðrar sambærilegar
hendingar náttúrunnar heldur fyrir tækni og
samfélagsmótun mannlegs hugvits. Það er
vert að fara með þetta álit lengra og spyrjast
fyrir um meginmun sem er á líkamseinkennum
manna og villtra dýra svo sem um sérstætt
útlit manna samanborið við apa sem næstir
mönnum eru í þróun tegundanna. Hver svo
sem formerkin eru eða hafa verið liggur beint
við að álykta að menn rækti sig sjálfir undir
öðru og siðrænna yfirskyni en þetta orðalag
ber með sér. Maðurinn er dýrategund sem í
verulegum mæli hefur öðlast getu til að stýra
þróun sinni með meðvituðum hætti. Menn
hafa seilst upp fyrir sig eftir ímynduðum
fyrirmyndum, fundið sér hliðstæður í goða-
myndum sögusagna og hefðbundinna Ijóða
fyrir tilstyrk mannlegs máls. Menn hafa á
öllum tímum hlotið slíkt siðferðislegt uppeldi
ÞJÓÐMÁL hausthefti 2016 75