Múlaþing: byggðasögurit Austurlands - 01.01.2015, Blaðsíða 109

„Austurland er Eden jarðar, æsku minnar Paradís“
Nú þeytist bíllinn með hraða nútíma-
tækninnar yfir hvílubólið hinna mörgu er ekki
komust lengra. Og það var margt í hinu þunga
lífsstríði þjóðarinnar á umliðnum öldum, sem
náði aldrei áfangastað. En nú trúum við því og
treystum að íslenska þjóðin komist áfram með
allt sem hún ann, ef hún treystir sínum guði og
herra. Mér er bæn í huga um vemd hans yfir
landi og lýð er bíllinn bmnar yfír Geitasand.
A Jökuldalsheiði
Nú tekur við Jökuldalsheiðin, með við-
kvæmni horfi ég á rústimar af Rangárlóni
og Veturhúsum. Nú fæ ég að vita að enn
stendur byggð á þremur bæjum í heiðinni
Jökuldalsmegin. Heill séþví heiðursfólki sem
hér unir glatt við sitt. Hér eru þeir sem ættjörð
unna rétt eins og skáldið kveður. Nú förurn við
yfir upptök Hofsár í Vopnafirði. Ég horfí með
angurblíðum fögnuði á litlu ljúfu öldumar, sem
em á leiðinni heim. Ég bið að heilsa.
A vinstri hönd má nú sjá Geldingsfell og
Hrútafjöll í heiðarflæminu upp af Vopnafirði.
Við emm ekki langt frá sem við fórum innst
í göngunum í Tunguheiði fyrir hér um bil 20
ámm. Þá kom ég neðan úr Vopnafirði en nú
alla leið af Vestfjörðum. Svo breytast leiðir
okkar mannanna, áttir og stefnur Ég fæ hugboð
um að á þessum mestu breytingar tímum
íslensks þjóðlífs hafi margt breyst hér eystra
og vonandi í átt hins góða eins og vera ber.
Haldið niður í Jökuldal
Nú kveðjum við heiðina og höldum niður í
Jökuldalinn með hugboði um að því auðari
sem heiðin var því gildari sé byggðin austan
heiðar. Jökuldalur, þetta nafn á svo vinhlýrri
byggð. Mér er svarað að það sé ekki meira
en nafnið á sjálfu íslandi og ekki vorkenna
Isfirðingar sér. En víst er það að Jökuldælir
hafa ætið átt í æðum sér blóð heitt og hreint
þrátt fýrir nafn þetta.
Þegar kom niður á neðri Dal tók að sjá
land framundan hvar Jökla fellur á milli
Hlíðar og Tungu. Kom mér þá í hug tvítugur
sorgaratburður. Bóndinn á Skjaldþingsstöðum
í Vopnafirði B.G. sá er ég vissi vaskastan í
bemsku minni, hann sem vann veðreiðarnar
á aldarafmæli Jóns Sigurðssonar á Hofsár-
bökkum, var á ferð austur í Tungu til að hitta
fólk sitt, á sömu ferð og ég nú. Hann hélt að
Jökulsá, svo kvað faðir minn: „Einn í myrkri
opin vök enginn veit svo meira.“ Ég verð aldrei
svo gamall að úr hug mér máist hin mikla
mynd: Táranna af hvörmum góðra manna og
kvenna Vopnaijarðar, er hin helþunga fregn
barst að eyrum. Svo kvað skáldkonan Erla,
Guðfínna í Teigi: „Eyrarrósir Islands blóma
prýði er hafa skreytt hinstu sporin þín.“
Nú varð mér litið á Jökulsá. Hún var þannig
á litinn að líkast var sem tröll og forynjur
óbyggðanna hefðu verið að þvo ullina sína í
henni um daginn og hana eigi alllitla. Nú fór
ég að hugsa um þá sem hlotið hefðu hina votu
sæng í hinu kólgugráa jökulvatni bæði fýrr og
síðar. Aðeins fýrir örfáum árum höfðu kennari
af Jökuldal og stúlka úr Vopnafírði, búsett í
Reykjavík farist í ánni úr kláfí. Og þegar við
fórum yfir brúna þar sem Jökla fellur ægileg
ásýndum í þröngum, háum gljúfrum kom mér í
hug ágætur fagur sveinn sem fól Jökulsá harma
sína. Hann hafði elskað á breiðara grundvelli
en þá var leyfilegt í almenningsáliti, en nú er
hreint ekki óalgengt. Heimurinn hafði ekki
rúm fyrir svona mikla ást. Þá fannst honum
að Jökulsá í sínu þrengsta gljúfri gæti komið
henni fyrir. Þær enda á margvíslegan hátt
Islendingasögumar. Nú vantar heiminn Lagar-
fljótsbreiðan og Jökulsárdjúpan kærleika.
Og svo þýtur bíllinn burt frá þröngu gljúfri
með þá heitu ósk í svellandi brjósti farþegans
úti við rúðuna að takast mætti að vekja til lífsins
aftur þennan ítra hugdjarfa mann, er fleygði
sér niður í ægidjúpið. Örlagastraumurinn
er bar sorg hans í gleymskunnar haf og að
upp úr bæði þessum og öðrum þrengslum
andlegs lífs á íslandi liðins tíma, mætti stíga
107