Bændablaðið - 23.06.2022, Qupperneq 16

16 Bændablaðið | Fimmtudagur 23. júní 2022
Umhverfismál skipta miklu máli
í daglegri umræðu. Hvort heldur
að hlýnun andrúmsloftsins er
náttúruleg eða af mannavöldum
þá gildir það einu, við eigum að
ganga vel um náttúruna og nýta
alla hluti vel.
Hvert spor í þá átt að minnka
útblástur gróðurhúsalofttegunda
er því spor í rétta átt. Við erum að
menga minna og ganga betur um
náttúruna. Mengun er einfaldlega
sóðaskapur.
Íslenskur sjávarútvegur hefur
dregið saman heildarlosun á CO2 yfir
50% frá 1995 til 2020 (sjá mynd 1).
Þennan árangur má einkum
þakka fiskveiðistjórnarkerfinu eins
og dr. Stefán B. Gunnlaugsson,
dósent við Háskólann á Akureyri,
lýsti vel í viðtali í Bændablaðinu
í fyrra. Hann fullyrti einfaldlega
að íslenska kvótakerfið væri
umhverfisvænt og byggði þá
fullyrðingu á rannsóknum sínum.
Vissulega hefur kvótakerfið skipt
miklu þegar við lítum til baka en
hvernig verður framtíðin? Líklega
munu tæknibreytingar skipta mestu
um frekari samdrátt mengunar frá
sjávarútvegi.
Við fengum Sævar Birgisson
skipatæknifræðing til að segja okkur
frá reynslu sinni og hvernig hann sér
framtíðina í sjávarútvegi.
Stór hæggeng skrúfa
minnkar útblástur
Sævar Birgisson var hvatamaður þess
að Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum
og HG á Hnífsdal smíðuðu togarana
Breka og Pál Pálsson. Nýjungin
við smíðarnar fólst í því að skrúfur
skipanna voru mun stærri og
hæggengari en þekktust í skipaflota
Íslendinga. Bæði skipin komu í stað
japanskra togara sem smíðaðir voru
upp úr 1970. Skrúfur Breka og Páls
voru 4,8 metrar í þvermál í stað
skrúfu Japanstogaranna sem voru
3ja metra skrúfu (sjá mynd 2).
Upphaflegar áætlanir gerðu ráð
fyrir að olíusparnaður yrði 25–30%
á hvert veitt kíló fiskjar með
stærri skrúfu en raunin er 40–50%
sparnaður. Sævar Birgisson féllst
á að segja okkur aðeins frá þessari
hugmynd sinni.
„Við upphaf vélvæðingar skipa
voru skipin oftast með stóra og
hæggenga skrúfu, en smám saman,
með hraðgengum díselvélum, urðu
þær minni og hraðgengari. Ég fór
fyrst að velta þessu fyrir mér á
árunum milli 1970 og 1980 en þá
komu margir togarar til landsins.
Flestir voru smíðaðir í Noregi en
einnig í Frakklandi og á Spáni.
Norsksmíðuðu togararnir voru með
tveggja metra skrúfu, sem hentaði
norsku Wichmann-vélunum sem
snerust 375 sn/mín, en þeir frönsku
voru með 2,6 metra skrúfu, sem
snerist 260 sn/min. Frönsku
skipin voru með franskar vélar af
Crepelle-gerð. Menn töluðu mikið
um hvað þessar Crepelle-vélar
væru sparneytnar samanborið við
norska Wichmanninn, en þessi
sparneytni frönsku togaranna
hafði að sjálfsögðu ekkert með
aðalvélina að gera, það vara bara
þessi 60 sentimetra mismunur
á stærð skrúfunnar sem gerði
gæfumuninn. Upp úr olíukreppunni
1973 fóru menn að skipta út þessum
hraðgengu 2 m skrúfum, fyrir 3 m
hæggengari skrúfur og spöruðu á
þann hátt 25–30% orku miðað við
2 m skrúfurnar,“ segir Sævar.
-En hvers vegna notar stór hæggeng
skrúfa minni orku en sú minni og
hraðgengari?
„Það er í rauninni skíteinföld
eðlisfræði,“ segir Sævar. „Það er
miklu árangursríkara að hraða upp
miklu magni af vatni lítið í stað þess
að hraða litlu magni af vatni mikið.
Skipsskrúfa er ekkert öðruvísi en
vængur á vindmyllu eða flugvél.
Og það er þannig að besti
vængurinn er óendanlega þunnur
og óendanlega langur.“
Tvö troll minnka veiðiálag
„Við útreikning á olíunotkun
reiknuðum við ekki með þeirri
miklu veiðiaukningu sem varð við
að nota tvö troll. Það kom okkur í
opna skjöldu. Aukin veiðigeta fólst
í því að togspyrnan var meiri og
geta skipanna til að draga tvö troll
NYTJAR HAFSINS
Sigurgeir B. Kristgeirsson
binni@vsv.is
Mynd 1. Heildarlosun á CO2 frá sjávarútvegi og matvælaiðnaði hefur verið ríflega helmingi minni á undanförnum
árum en hún var undir lok síðasta áratugar. Langstærsti hluti þessa er vegna minni olíunotkunar í sjávarútvegi,
eins og sjá má í umfjöllun í hlutanum um olíunotkun. Fiskeldi er talið með í þessum tölum um fiskveiðar, en
umsvif þess hafa stóraukist á undanförnum árum. Margir samverkandi þættir skýra árangurinn, en hæst ber
fiskveiðistjórnunarkerfið enda gætir áhrifa þess á flesta aðra þætti sem koma við sögu. Kerfið sjálft hefur eflst,
fjárfesting í tækjum og búnaði verið mikil, skipum hefur fækkað og eru þau í dag mun öflugri og hagkvæmari í
notkun, breytt orkunotkun og almennt meiri og betri vitund um umhverfismál. Mynd / radarinn.is
Mynd 2. Hér sjáum við 3ja metra skrúfu sem var undir gamla Páli Pálssyni
(smíðuðum í Japan 1972) og 4,7 metra skrúfu undir nýja Páli Pálssyni,
smíðuðum í Kína 2018. Maðurinn á myndinni er 1,8 metrar.
Lög um landhelgi standa í vegi fyrir minni mengun
– Íslenska kvótakerfið er umhverfisvænt
Úttekt á ástandi nytjastofna og ráðgjöf fyrir komandi fiskveiðiár:
Ráðlagt aflamark þorsks lækkað
Ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar
fyrir fiskveiðiárið 2022/2023
leggur til 6% lækkun á aflamarki
þorsks og að ráðlagður heildarafli
fari úr 222.373 í 208.844 tonn.
Lækkun er rakin til lækkunar
á mati á viðmiðunarstofni og
sveiflujöfnunar í aflareglu.
Samkvæmt ráðgjöfinni er gert
ráð fyrir að viðmiðunarstofn þorsks
fari hægt vaxandi næstu tvö til þrjú
ár þegar árgangarnir frá 2019 og
2020 koma inn þar sem þeir eru nú
metnir yfir meðallagi.
Aukin ýsa en minni af ufsa
Samkvæmt aflareglu verður
aflamark ýsu 62. 219 tonn sem
er 23% hækkun frá yfirstandandi
fiskveiðiári. Áætlað er að við-
miðunarstofninn muni stækka
næstu tvö árin vegna góðrar ný-
liðunar frá 2019 og 2020.
Ráðgjöf fyrir ufsa samkvæmt
aflareglu lækkar um 8% frá yfir-
standandi fiskveiðiári og er alls
71. 300 tonn.
Gullkarfa nálgast aðgerðamörk
Nýliðun gullkarfa hefur verið
mjög slök undanfarinn áratug
og hrygningarstofn minnkað
umtalsvert og mælist við
aðgerðamörk. Fyrirséð er að
stofninn fari minnkandi á komandi
árum og að draga þurfi verulega
úr sókn. Samkvæmt aflareglu
verður heildaraflamark gullkarfa
25. 545 tonn og 20% lægra en á
yfirstandandi fiskveiðiári.
Ráðgjöf fyrir grálúðu stendur í
stað frá fyrra ári og er 26. 710 tonn.
Minni sókn í íslensku
sumargotssíldina
Samkvæmt úttekt Hafrannsókna-
stofnunar hefur stofnstærð íslensku
sumargotssíldarinnar farið vaxandi.
Árgangar 2017 og 2018 eru metnir
talsvert stærri en undangengnir
árgangar og eru nú meginuppistaðan
í viðmiðunarstofninum.
Ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar
gerir ráð fyrir 66.195 tonna afla
fiskveiðiárið 2022/2023 en sam-
kvæmt aflareglu stjórnvalda er
hann 72.239 tonn á yfirstandandi
fiskveiðiári. /VH
Sævar Birgisson.
Tillögur um hámarksafla fiskveiðiárið 2022/2023 ásamt tillögum og aflamarki stjórnvalda fyrir fiskveiðiárið
2021/2022. Mynd / Hafrannsóknastofnun.