Morgunblaðið - 15.10.2022, Blaðsíða 27

27
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 15. OKTÓBER 2022
Á fund „Við erum farin á ríkisráðsfund,“ sagði Guðni forseti sposkur á svipinn þegar hann og Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra prófuðu þessi fjórhjól á Landbúnaðarsýningunni í gær.
Eggert
Í vikunni mælti ég
fyrir frumvarpi til
breytinga á lögum
um réttindi og skyld-
ur starfsmanna ríkis-
ins. Markmið frum-
varpsins er að auka
sveigjanleika í opin-
beru starfsmanna-
haldi og einfalda
reglur um starfslok
ríkisstarfsmanna.
Breytingarnar miða
aðallega að því að fella niður þá
skyldu forstöðumanns að áminna
starfsmann með formlegum hætti
vegna brots hins síðarnefnda á
starfsskyldum eða þegar hann
hefur ekki staðið undir þeim
kröfum sem leiða af starfi hans.
Þetta ferli er enda bæði þung-
lamalegt og tímafrekt. Með
breytingunum sem lagðar eru til
er sömuleiðis stigið lítið skref í
þá átt að jafna réttarstöðu rík-
isstarfsmanna og starfsmanna á
almennum markaði.
Lög um réttindi og skyldur rík-
isstarfsmanna voru upphaflega
sett árið 1954, en gildandi lög eru
frá árinu 1996. Umræddar reglur
um áminningu og uppsagnir, sem
frumvarpið tekur til, hafa í megin-
atriðum haldist óbreyttar frá upp-
hafi. Á sama tíma hafa aðstæður í
samfélaginu og hjá hinu opinbera
gjörbreyst.
Verkefni ríkisins hafa breyst,
þau eru orðin umfangsmeiri og oft
og tíðum hliðstæð verkefnum á al-
mennum markaði, auk þess sem
stofnun umboðsmanns Alþingis og
setning stjórnsýslulaga hafa stór-
aukið starfsöryggi ríkisstarfs-
manna.
Starfsmannahald hins opinbera
hefur vaxið jafnt og þétt og fjölg-
un opinberra starfa hefur verið
mikil, en samkvæmt tölum Hag-
stofunnar voru launþegar hjá hinu
opinbera um þriðj-
ungur af heildarfjölda
launafólks í landinu á
síðasta ári. Laun op-
inberra starfsmanna
hafa líka hækkað
mun hraðar á undan-
förnum árum en laun
á almenna mark-
aðnum. Þar eru að
verða umskipti frá
því sem áður var.
Laun og tengdur
kostnaður eru um
fjórðungur af út-
gjöldum ríkisins. Það er mikil-
vægt að þessir fjármunir nýtist
sem best og starfsemin sé eins
hagkvæm og skilvirk og mögu-
legt er.
Það skal áréttað að breytingar-
frumvarpið snýr ekki að því að af-
nema réttaröryggi opinberra
starfsmanna í samskiptum við
vinnuveitanda sinn. Það verður
áfram mun meira en það sem
launþegar á almennum vinnu-
markaði búa við.
Umræða um breytingu á lögum
um ríkisstarfsmenn hefur verið
tekin margsinnis á Alþingi, en
Ríkisendurskoðun hefur gert at-
hugasemdir við málsmeðferð við
uppsagnir ríkisstarfsmanna og
lagt til að breyta þurfi lögunum á
þennan hátt. Það er von mín að
nú verði loksins gerðar löngu
tímabærar breytingar á þessum
lögum.
Diljá Mist
Einarsdóttir
» Það er mikilvægt að
þessir fjármunir
nýtist sem best og starf-
semin sé eins hagkvæm
og skilvirk og mögulegt
er.
Diljá Mist
Einarsdóttir
Höfundur er þingmaður Sjálfstæð-
isflokksins.
Löngu tímabærar
breytingar á lögum
um ríkisstarfsmenn
Skipulagsfulltrúi
Reykjavíkur fullyrðir að
„að öll opinber og sam-
þykkt markmið snúa að
því að draga úr bílaum-
ferð“ (frétt mbl. 1.10. ’22).
Þetta er tímaskekkja. Á
síðustu 10 árum hafa sér-
fræðingar Evrópu í um-
ferðarmálum orðið sam-
mála um að þetta mark-
mið megi ekki setja. Hér
segir skipulagsfulltrúi
beint að öll opinber markmið þjóni
þessum eina tilgangi.
Umferð er einkenni borga og for-
senda lífsgæða íbúa hennar. Því
stærri sem borgin er því hreyfanlegri
þurfa íbúar hennar að vera og því
meiri umferð. Umferðin er það sem
gerir verðmæti borgarlandsins meira
en annars lands. Það er hlutverk yf-
irstjórnar borgarinnar, að svo miklu
leyti sem fjárhagur borgarinnar og
eldra skipulag leyfir, að sjá íbúunum
fyrir nægu ferðarými þar sem þeir
komast um eins hratt og öryggissjón-
armið leyfa. Bíllinn er hér á landi það
tæki sem þjónar íbúum borgarinnar
best á lengri vegalengdum en hjóla-
færi. Jafnframt hefur hann stuðlað að
efnahagslegum og menningarlegum
framförum landsins alls og höfuðborg-
arsvæðisins sérstaklega. Að setja sér
það markmið að draga úr bílaumferð
er að vísa íbúum borgarinnar aftur á
bak til fátækari fortíðar.
Mikil umferð bíla hefur vissulega
ýmsa ókosti í för með sér, svo sem
mengun. Hér er mengun svo lítil að
fréttnæmt þykir fari hún yfir viðmið-
unarmörk, auk þess sem orkuskiptin
munu verulega minnka hana. Erlend-
is þar sem mengun er vandamál er
það frekar hreina loftið sem er frétt-
næmt.
Aðferð nútímans, þegar reynt er að
kljást við vanda umferðar, er ekki sú
að tefja fyrir bílum heldur beina um-
ferð þangað sem betra er að hafa
hana. Fyrstu skrefin eru að áætla þörf
íbúanna fyrir hreyfan-
leika eftir því hvernig
menn sjá borgina vaxa.
Síðan er gerð áætlun
um hve miklum hreyf-
anleika borgin treystir
sér til að halda við og
það verður sú lykil-
áætlun sem meira og
minna stýrir framtíð-
aruppbyggingu. Slík
áætlun er ekki til hér
eftir því sem næst
verður komist.
Stefnumörkun mið-
ar síðan að því að gera íbúana minna
háða bílnum, ekki því að hefta för bíla.
Boðið er upp á fleiri hjóla- og göngu-
stíga og þar sem þessi umferð bland-
ast bílaumferð þarf að huga sér-
staklega að öryggisatriðum sem
kunna að tefja bílana. Þegar umferð-
artafir eru orðnar svo miklar að
strætó á sérakrein yrði fljótari í förum
en einkabíllinn, þrátt fyrir öll sín
stopp, þá er kominn tími á sérakreinar
og efldar almenningssamgöngur, fyrr
ekki. Hins vegar þarf að vera búið að
marka þeim pláss miklu fyrr. Sjá þarf
fyrir með góðum fyrirvara hvaða
hverfi það verða þar sem íbúarnir
munu búa við svo langan ferðatíma að
þeir leiti frekar í almenningssam-
göngur á sérakrein en í einkabílinn en
við það minnkar umferð bíla sjálf-
krafa.
Frekari ráðstafanir liggja síðan í
ákvörðunum um landnotkun. Bílaum-
ferð er leidd fram hjá miðborginni svo
umferð þar minnkar enn meir. Minnk-
andi bílaumferð leiðir til að hægt verð-
ur að auka rými fyrir gangandi veg-
farendur og fækka bílastæðum, jafn-
vel hækka stæðisgjöld sem hvetur til
notkunar annarra fararmáta. Þannig
verður hægt að skapa fólki betri
íverustaði innan borgar þar sem fólk
sinnir erindum sínum, mörgum á
sama stað. Einnig má ræða um að
fjölga borgarmiðjum.
Áhrifaríkustu aðgerðirnar hafa
sýnt sig að vera þær þar sem einn
þátturinn er umferðargjöld sem nýtt
eru til að stýra umferðinni. Allar að-
gerðir verða þó að framkvæmast á
réttum tíma við rétt ástand umferðar
til að nýtast vel og þarf til þess mikla
fyrirhyggju og góðar spár. Hjá ESB
er í gangi sérstakt prógramm til að
hjálpa minni borgum að tileinka sér
þau fræði sem til þarf við að efla sam-
ráð og spá um framtíðina með árangri.
Allar miða þessar ráðstafanir að því
að auðvelda íbúum borganna lífið,
ekki að því að tefja þá eða flækjast
fyrir þeim. Það hefur hins vegar sýnt
sig að þar sem svo háttar til að stór-
borgin samanstendur af mörgum lög-
sagnarumdæmum og eitt er stærst
með stærsta viðskiptakjarnann, flest-
ar stjórnarbyggingar og áhugaverð-
ustu staðina, þar hneigist sá stóri aðili
stundum til að þrengja að umferð inn í
miðborgina og hefta þannig för þeirra
sem í útborgum búa til vinnu sinnar.
Þetta skapar vandamál. Reykjavík
hefur gert þetta með því að leggjast á
móti vel virkum mislægum gatnamót-
um innan sinna vébanda og vill að
sögn skipulagsfulltrúa tefja umferðina
enn meir. Þessar tafir leggja hömlur á
lífsgæðasköpun og verðmætasköpun
íbúa svæðisins og geta valdið ótíma-
bærri stöðnun höfuðborgarsvæðisins
þegar fram í sækir.
Umferðartafir kosta íbúa, fyrirtæki
og stofnanir á höfuðborgarsvæðinu
mikið og eru líklega farnar að kosta
um 50 milljarða á ári. Þetta er mikil
blóðtaka fyrir þjóðarbúið, samsvarar
svona einni loðnuvertíð árlega og
menn kvarta vel ef loðnan hverfur.
Það er ekki ásættanlegt ef stærsta
sveitarfélag landsins, Reykjavík, með
úreltum vinnubrögðum og rangsnú-
inni stefnumörkun stuðlar að slíkri
blóðtöku engum til gagns.
Elías Elíasson »Umferðin er það sem
gerir verðmæti
borgarlandsins meira en
annars lands.
Elías Elíasson
Höfundur er verkfræðingur.
Liggja markmið skipu-
lagssviðs Reykjavíkur
aftur í fátækt fortíðar?