Morgunblaðið - 22.10.2022, Blaðsíða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 22. OKTÓBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Xi Jinping,
leiðtogi
Kína, mun
væntanlega
standa með pálm-
ann í höndunum
þegar 20. þingi kínverska
kommúnistaflokksins lýkur
nú um helgina, valdameiri en
nokkru sinni fyrr.
Leiðtogar kínverska
kommúnistaflokksins eru
valdir til fimm ára í senn. Xi
hefur þegar setið í tvö tímabil
og yrði þetta því þriðja tíma-
bilið hans við völd.
Kveðið var á um það í kín-
versku stjórnarskránni að
leiðtogi flokksins mætti að-
eins sitja í tvö tímabil. Árið
2018 kom Xi því til leiðar að
það ákvæði yrði fjarlægt. Nú
gilda engin mörk. Því hefur
verið haldið fram að Xi ætli
sér að vera við völd til 2037.
Þá verður hann 84 ára gamall.
Xi nýtti fyrstu fimm ár sín
við völd til að losa sig við
helstu keppinauta og tryggja
tak sitt á valdataumunum.
Undanfarin fimm ár hefur
síðan orðið mikill viðsnún-
ingur á stjórnarfarinu í land-
inu. Markmiðið er að tryggja
völd flokksins.
Í valdatíð Xis er Kína orðið
að alltumlykjandi eftirlits-
ríki, sem ekki á sér hliðstæðu
nema í skáldskap. Njósna-
stofnanir gömlu ráðstjórnar-
ríkjanna þorðu vart að láta
sig dreyma um að geta stund-
að það eftirlit, sem nú fer
fram með almenningi í Kína.
Allt andóf er kveðið niður
með harðri hendi. Grófasta
dæmið er meðferðin á Úíg-
úrum í Xinjiang-héraði. Kín-
versk stjórnvöld hafa ofsótt
þá og er talið er að um ein
milljón manna sé í fangabúð-
um. Markmiðið er að þurrka
út menningu þeirra.
Það sama hefur verið uppi á
teningnum í Hong Kong, þótt
harkan sé ekki jafnmikil. Þar
er markmiðið að uppræta all-
ar lýðræðistilhneigingar.
Stjórnvöld vakta netið af
hörku og reyna að kæfa alla
óþægilega umræðu í fæðingu.
Oft eru hlutir umorðaðir á
spjallsíðum til að komast
fram hjá ritskoðuninni. And-
ófsmenn eiga ekki sjö dagana
sæla. Xi hefur hins vegar lagt
áherslu á að auka velmegun
og jafnt og þétt fer þeim
fækkandi, sem búa við fá-
tækt.
Faðir Xis, Xi Zhongxun,
var einn af forkólfum bylting-
arinnar, en féll í ónáð hjá
Maó, var sviptur öllum sínum
vegtyllum og sendur til starfa
í dráttarvélaverksmiðju. Í
menningarbyltingunni var
hann síðan fang-
elsaður og niður-
lægður.
Xi Jinping var
sendur út á land í
þorpið Liangjihae
til að læra af bændum. Vistar-
verur hans þar eru nú safn.
Þótt kommúnistaflokkurinn
hefði útskúfað fjölskyldu hans
sóttist Xi eftir því að ganga í
hann. Hann mun hafa sótt um í
tíu skipti áður en innganga
hans var loks samþykkt. Haft
er eftir honum að trú sem glat-
ist og finnist á ný sé sterkari
en nokkuð annað. Í skjölum
bandaríska sendiráðsins í
Peking, sem lekið var til Wiki-
leaks, er haft eftir vini Xis að
til að lifa af hafi hann orðið
„rauðari en þeir rauðu“.
Nú hefur Xi leitt flokkinn í
tíu ár. Hann er valdamesti
maður Kína og einhverjir
kynnu að halda því fram að
hann væri valdamesti maður
heims. Honum er líkt við Maó,
en þótt hann ætli að tryggja
völd flokksins hyggst hann þó
ekki skapa sama glundroðann
og Maó með stökkinu stóra og
menningarbyltingunni.
Xi ætlar að tryggja að
kommúnistaflokkurinn í Kína
fari ekki sömu leið og sá rúss-
neski þegar Mikhaíl Gorbat-
sjov var við völd. Hann vill
ekkert með vestræn gildi hafa,
algild réttindi eða frjálsa fjöl-
miðla. Ekki er að sjá að neitt
geti komið í veg fyrir að Xi
verði áfram leiðtogi kínverska
kommúnistaflokksins. „Hugs-
un Xi“ er meira að segja orðin
hluti af kínversku stjórn-
arskránni.
Ekki gengur þó allt að ósk-
um í veldi hans. Xi ákvað, þeg-
ar kórónuveirufaraldurinn
hófst, að bregðast hart við og
setja allt í lás í hvert skipti
sem veiran greindist. Það hef-
ur sett kínverskt efnahagslíf
úr skorðum og áhrifin af því
finnast langt út fyrir land-
steinana.
Í tíð Xis hefur dregið úr
frelsi í efnahagslífinu. Hann
treystir ekki einkaframtakinu
og vill ekki að þar verði menn
svo valdamiklir að þeir geti
skákað flokknum. Nú er svo
komið að erlend fyrirtæki
hugsa sig tvisvar um áður en
þau efna þar til skuldbindinga.
Ef ekki tekst að efna loforðið
um vaxandi velmegun mun
það veikja Xi.
Hvað sem því líður er hann
þó traustur í sessi og mun
halda áfram að hlaða undir
áhrif og ítök Kína um heim all-
an á meðan völd flokksins
verða áfram treyst heima fyr-
ir. Þeir sem mögla munu ekki
eiga sjö dagana sæla.
Xi Jinping virðist
enn ætla að treysta
tök sín}
Hinn nýi Maó?
R
íkisstjórnin á að tryggja aðkomu
heildarsamtaka öryrkja og elli-
lífeyrisþega þegar kemur að við-
ræðum ríkisstjórnarinnar og
fulltrúa vinnuveitenda og laun-
þega til að ljúka komandi kjarasamnings-
viðræðum. Þannig tryggja stjórnvöld að ör-
yrkjar og ellilífeyrisþegar fái tækifæri til að
koma sjónarmiðum sínum á framfæri í við-
ræðunum ásamt því að ríkisstjórnin taki rök-
studda afstöðu til þeirra sjónarmiða áður en
viðræðunum lýkur. Flokkur fólksins hefur
lagt fram tillögu til þingsályktunar um að rík-
isstjórnin tryggi ofangreint. Hér er þörf á
réttarbót enda býr alltof margt fólk úr þess-
um hópum við kjör sem duga ekki fyrir nauð-
þurftum eða brýnustu framfærslu.
Nú eru fulltrúar vinnuveitenda og launþega
í þann mund að hefja viðræður um gerð kjarasamninga.
Stærsti einstaki kjarasamningurinn, lífskjarasamning-
urinn, rennur út 1. nóvember næstkomandi. Fjölmörg
fordæmi eru fyrir því að ríkisstjórnin hafi aðkomu að
kjaraviðræðum þegar um er að ræða víðfeðma samninga
milli fjölda samtaka, bæði launþega og vinnuveitenda.
Aðkoma ríkisstjórnarinnar að gerð lífskjarasamning-
anna árið 2019 er aðeins eitt dæmi af mörgum. Þá gaf
ríkisstjórnin út yfirlýsingu um að ráðist yrði í ýmsar að-
gerðir, að upphæð 80 milljarðar kr., á gildistíma lífs-
kjarasamninganna, til að styðja við markmið þeirra um
stöðugleika og bætt kjör launafólks.
Kjaragliðnun um tugi prósenta!
Í 69. gr. laga um almannatryggingar segir að bætur al-
mannatrygginga skuli taka mið af launaþróun, þó þannig
að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísi-
tölu neysluverðs. Þrátt fyrir þau skýru laga-
fyrirmæli hafa fjárhæðir almannatrygginga
ekki fylgt launaþróun undanfarin ár og nú
mælist samansöfnuð kjaragliðnun í tugum
prósenta!
ASÍ hefur ítrekað bent á það í umsögnum
við fjárlög að það sé með öllu óviðunandi að
kjör elli- og örorkulífeyrisþega dragist aftur
úr öðrum lágtekjuhópum og mælist til þess
að bætur almannatrygginga taki hækkunum
til samræmis við lægstu laun á vinnumarkaði.
Öryrkjar og ellilífeyrisþegar geta ekki nýtt
sér verkfallsrétt til að krefjast kjarabóta. Það
hefur tvímælalaust áhrif á þróun kjara
þeirra, enda hefur ríkisstjórn eftir ríkisstjórn
virt mannréttindi þeirra svo gott sem að vett-
ugi.
Það er í senn nauðsynlegt og eðlilegt að
fulltrúar öryrkja og ellilífeyrisþega eigi sæti við borðið í
samningaviðræðum milli ríkis, launþega og vinnuveit-
enda um kaup og kjör í landinu. Sagan sýnir að í slíkum
viðræðum eru iðulega teknar veigamiklar ákvarðanir um
ráðstöfun opinberra fjármuna, sem varða hagsmuni allra
landsmanna, og því ber ríkinu að tryggja að öryrkjar og
ellilífeyrisþegar fái að koma sjónarmiðum sínum á fram-
færi.
Aukin verðbólga muni bitna mest á þessum hópum ör-
yrkja og aldaðra.
Afar mikilvægt er að sátt náist, ekki aðeins milli full-
trúa vinnumarkaðarins og ríkisins, heldur einnig lífeyr-
isþega. Slík sátt myndi skapa grundvöll fyrir auknum
jöfnuði í samfélaginu.
Eyjólfur
Ármannsson
Pistill
Almannatryggingaþega að lífskjaraborðinu
Höfundur er þingmaður fyrir Flokk fólksins
í Norðvesturkjördæmi.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Ú
tlendingastofnun segir að
það fari eftir þeirri máls-
meðferð sem umsókn fær
hvort umsækjanda um
vernd sé vísað brott í kjölfar synj-
unar eða ekki. „Umsækjendur sem fá
umsókn sína afgreidda í forgangs-
meðferð fá brottvísun og endur-
komubann samhliða ákvörðun um
synjun og er ekki veittur frestur til
sjálfviljugrar heimfarar. Í forgangs-
meðferð eru meðal annars afgreiddar
umsóknir sem taldar eru bersýnilega
tilhæfulausar en til þeirra teljast alla
jafna umsóknir frá ríkisborgurum
ríkja á lista yfir örugg upprunaríki,“
segir í svari stofnunarinnar. „Um-
sækjendur sem er synjað í öðrum
tegundum málsmeðferðar fá frávísun
frá landinu og tækifæri til að yfirgefa
það sjálfviljugir. Fari þeir ekki innan
þess frests sem veittur er til sjálfvilj-
ugrar heimfarar getur brottvísun
komið til álita.“
Hafi einstaklingi verið birt
ákvörðun um brottvísun og endur-
komubann eru upplýsingar um það
skráðar í Schengen-upplýsinga-
kerfið. Það er rafrænt og tengt sam-
eiginlegu upplýsingakerfi á Schen-
gen-svæðinu. Endurkomubann getur
verið varanlegt eða tímabundið. Það
skal að jafnaði ekki gilda skemur en í
tvö ár og nær yfirleitt til alls Scheng-
en-svæðisins. „Reyni einstaklingur
með skráð endurkomubann að
ferðast inn á Schengen-svæðið koma
upplýsingar um bannið fram við
landamæraeftirlit og er þá heimilt að
meina viðkomandi landgöngu.“
Umsækjendur sem er synjað
vegna þess að þeir hafa þegar fengið
vernd í öðru landi fá yfirleitt ekki
brottvísun heldur frávísun. Þeir hafa
í flestum tilvikum fengið dvalarleyfi í
öðru Schengen-ríki á grundvelli
verndarinnar. Þess vegna er ekki
hægt að beita endurkomubanni sem
nær til alls Schengen-svæðisins. Út-
lendingastofnun segir mögulegt að
ákvarða endurkomubann aðeins til
Íslands. Ekki er virkt vegabréfaeftir-
lit innan Schengen-svæðisins því
myndi slíkt endurkomubann ekki
koma í veg fyrir að viðkomandi gæti
ferðast aftur til Íslands.
Ef endurkomubann er fyrir
hendi hefur lögreglan heimild til að
vísa viðkomandi frá við komu til
landsins. Sú heimild myndi þó falla
niður ef viðkomandi óskaði eftir al-
þjóðlegri vernd á landamærunum. Ís-
lensk stjórnvöld yrðu þá að taka af-
stöðu til umsóknar aðilans jafnvel
þótt það hefði verið gert áður.
Útlendingastofnun segir að með-
ferð endurtekinna umsókna um
vernd fari að nokkru leyti eftir því
hvaða málsmeðferð umsækjandi fékk
þegar hann sótti fyrst um vernd hér.
„Sæki einstaklingur um vernd sem
áður hefur verið synjað í forgangs-
meðferð er umsóknin metin bersýni-
lega tilhæfulaus og afgreidd á ný í
forgangsmeðferð. Ákvörðun um
synjun er vísað beint til fram-
kvæmdar hjá stoðdeild ríkislögreglu-
stjóra og kæra frestar ekki réttar-
áhrifum,“ segir Útlendingastofnun.
„Sæki einstaklingur um vernd
sem skömmu áður hefur fengið efn-
islega niðurstöðu í fyrri umsókn um
vernd er heimild í lögum um útlend-
inga til að afgreiða málið í forgangs-
meðferð. Þá fær viðkomandi alla
jafna brottvísun og endurkomubann
með synjun um vernd í skjótri máls-
meðferð hjá Útlendingastofnun. Ef
viðkomandi kærir ákvörðunina frest-
ast réttaráhrif hennar þó sjálfkrafa
og fær viðkomandi að dvelja hér á
landi þar til hann fær niðurstöðu í
mál sitt hjá kærunefnd útlendinga-
mála.
Frávísun eða brott-
vísun eftir synjun
Morgunblaðið/Eggert
Mótmæli Hælisleitendur hafa mótmælt því að fólki úr þeirra hópi sé vísað
úr landi. Sumir sem er hafnað fá endurkomubann sem gildir í minnst tvö ár.
Efla þarf lögreglu á landamærum til að vinna gegn skipulagðri brota-
starfsemi. Mjög hefur fjölgað málum hjá lögreglu á landamærum Íslands
sem tengja má skipulagðri brotastarfsemi. Þetta kemur fram í stöðumati
greiningardeildar ríkislögreglustjóra 2022, sem ber yfirskriftina Skipu-
lögð brotastarfsemi.
Tilraunum til fíkniefnainnflutnings á Keflavíkurflugvelli hefur fjölgað
mikið. Oft eru brotahópar að nýta sér neyð einstaklinga. „Umsækjendum
um alþjóðlega vernd hefur fjölgað mikið. Þetta er fólk í viðkvæmri stöðu
sem er hætta á að skipulagðir brotahópar hagnýti, t.d. með smygli og
mansali. Alþjóðleg löggæsluyfirvöld hafa varað við því að skipulagðir
hópar nýti sér aðstöðu þeirra einstaklinga sem eru í viðkvæmri stöðu,“
segir í stöðumatinu.
Annir í landamæragæslu
STÖÐUMAT 2022