Morgunblaðið - 22.10.2022, Blaðsíða 19

19
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 22. OKTÓBER 2022
Spegill Björgun 2022 fer fram í tónlistar- og ráðstefnuhúsinu Hörpu þessa dagana. Ráðstefnugestir hafa viljað njóta haustsólarinnar á milli erinda, jafnvel til að gaumgæfa þau enn frekar.
Eggert Jóhannesson
Freistandi er að
draga þá ályktun að til-
veran á jörðu hér fari
hríðversnandi. Fjöl-
miðlar greina frá
hverri hörmunginni á
fætur annarri auk þess
að spá hreinum ragna-
rökum. Í ljósi alls
svartagallsraussins er
það fullkomlega skilj-
anlegt að fjöldi fólks –
einkum ungt fólk – sjái
fram á heimsendi. Staðreyndin er
hins vegar sú að þrátt fyrir öll vanda-
málin fer heimurinn batnandi. Við
heyrum það bara svo sjaldan.
Ósköpin dynja á okkur í síbylju,
hvort sem þar er á ferð seinasta hita-
bylgja, flóð, skógareldar eða gjörn-
ingaveður. Engu að síður sýnir sag-
an okkur að síðustu öldina hafa
válynd veður haft æ minni áhrif á
mannskepnuna. Á þriðja áratug síð-
ustu aldar lést hálf milljón af völdum
veðuröfga en aðeins 18.000 allan síð-
asta áratug. Árin 2020 og 2021 kröfð-
ust svo enn færri mannslífa á þessum
vettvangi. Hvers vegna? Jú, vegna
þess að því loðnara sem fólk er um
lófana, þeim mun öruggar býr það.
Sjónvarpsfréttir sem fjalla um
veður gefa hins vegar til kynna að
allt sé á heljarþröm. Það er rangt.
Árið 1900 var fátt talið eðlilegra en
að 4,5 prósent alls þurr-
lendis á jörðinni brynni
ár hvert. Síðustu öldina
er þetta hlutfall komið
niður í 3,2 prósent. Sé að
marka myndir frá gervi-
hnöttum hefur hlutfallið
enn minnkað hið síðasta.
Í fyrra var það 2,5 pró-
sent. Rík samfélög fyr-
irbyggja eldsvoða, svo
einfalt er það. Spár gera
ráð fyrir því að við lok
þessarar aldar verði
brunar enn færri, hvað
sem hnattrænni hlýnun líður.
Hvað svo sem þér, lesandi góður,
hefur borist til eyrna af kostnaði
vegna veðurtjóna (einkum vegna þess
að í auðugum ríkjum eru dýrustu
fasteignirnar við sjávarsíðuna) er
hann á niðurleið, ekki uppleið, sé litið
til hlutfalls af þjóðarframleiðslu.
Rifið í góðum gír
Ekki dregur þó úr veðurtjóni einu
þrátt fyrir spár um annað. Ekki er
nema áratugur síðan umhverfis-
verndarfólk boðaði endanlegan dauða
stóra kóralrifsins við Ástralíu vegna
loftslagsbreytinga. Breska blaðið Gu-
ardian ritaði jafnvel minningargrein
um það. Nú hafa vísindamenn hins
vegar sýnt fram á að rifið er í góðum
gír – raunar betri en síðan 1985. Þau
skrif las auðvitað enginn.
Önnur algeng tækni umhverfis-
verndarsinna var að nota myndir af
ísbjörnum í áróðursskyni. Meira að
segja var þeim beitt í kvikmynd Al
Gore, Óþægilegur sannleikur. Raun-
in er hins vegar sú að ísbjörnum
fjölgar. Á sjöunda áratugnum voru
þeir milli fimm og tíu þúsund en eru í
dag um 26.000 að öllu töldu. Þetta
eru fréttir sem við fáum aldrei. Þess í
stað hættu sömu umhverfisverndar-
sinnar bara hægt og hljótt að nota ís-
birni í áróðri sínum.
Mannkynið hefur það betra
Slæmu fréttirnar eru svo um-
fangsmiklar að við hugsum sjaldnast
um hve gott lífið er í raun. Með-
alævilengd hefur tvöfaldast síðustu
öldina, var 36 ár 1920 en er nú 72 ár.
Fyrir hundrað árum lifðu þrír fjórðu
hlutar mannkyns við gríðarmikla fá-
tækt. Nú á það við um tíunda hlut-
ann. Helsti skaðvaldurinn, loftmeng-
un, var fjórfalt líklegri til að ganga af
fólki dauðu árið 1920 en nú, einkum
vegna þess að hinir fátæku elduðu og
kyntu með því að brenna við og ann-
an eldsmat.
Hvað sem heimsfaraldrinum líður
hefur mannkynið það betra. Engu að
síður spá dómsdagsboðendur enda-
lokum. Gott fyrir þeirra fjárhag
kannski en samfélagið greiðir hærra
verð. Við tökum rangar ákvarðanir
og börnin okkar eru með böggum
hildar.
Kuldi meiri skaðvaldur en hiti
Á sama tíma horfum við fram hjá
stærri vandamálum. Lítum á alla at-
hyglina sem hitabylgjur hljóta, í
Bandaríkjunum og víðar. Dauðs-
föllum af völdum hita fækkar einmitt
í Bandaríkjunum, aðgangur að loft-
kælingu hjálpar meira en hár hiti
skaðar. Kuldi kostar hins vegar mun
fleiri mannslíf. Í Bandaríkjunum ein-
um deyja 20.000 á ári vegna hita en
170.000 vegna kulda – við spáum
ekkert í það. Dauðsföllum vegna
kulda fjölgar í Bandaríkjunum en við
einblínum á hlýnun jarðar vegna
þess að stjórnmálamenn tönnlast á
grænum lausnum sem gera ekkert
annað en að hækka orkuverð með
þeim afleiðingum að færri hafa efni á
kyndingu. Við skellum skollaeyr-
unum við því hvar við gætum í raun
hjálpað mest.
Þegar á heildina er litið ýtir hnatt-
ræn hlýnun undir einkaþotuflug
frægðarfólks og stjórnmálamanna til
að lesa yfir okkur pupulnum. Á sama
tíma verjum við minni fjármunum í
að leysa vandamál á borð við hung-
ursneyð, smitsjúkdóma og mennta-
skort. Hvenær hittust stjórn-
málamenn og kvikmyndastjörnur
síðast til að ræða ormalyfjagjafir
barna?
Jafnvægi í fréttaflutningi er það
sem við þörfnumst þótt við lítum
ekki fram hjá hnattrænni hlýnun,
hún er raunverulegt vandamál sem
við höfum skapað. Við þörfnumst
hins vegar nýs aðflugshorns. Til að
skoða tjón hlýnandi plánetu getum
við skoðað hagfræðilíkönin sem
stjórnir Bidens og Obama hafa
stuðst við. Þau sýna hinn raunveru-
lega skaða af völdum loftslagshlýn-
unar, ekki bara hvað hagkerfin
snertir, heldur heildarskaðann.
Hann nemur innan við fjórum pró-
sentum þjóðarframleiðslu við lok
þessarar aldar.
Mannkyninu vegnar betur dag
hvern. Sameinuðu þjóðirnar telja,
sem sagt að frátaldri hnattrænni
hlýnun, að meðalmanneskja muni
hafa það 450 prósent betra árið 2100
en nú. Að hlýnun meðtalinni lækkar
það hlutfall reyndar í 434 prósent.
Það telst varla heimsendir.
Ótti við loftslagsbreytingar or-
sakar lífskjarakvíða. Þú heyrir
kannski bara slæmu fréttirnar en
það táknar ekki að þú heyrir allan
sannleikann.
Bjørn Lomborg » Staðreyndin er hins
vegar sú að þrátt
fyrir öll vandamálin fer
heimurinn batnandi.
Bjørn Lomborg
Höfundur er forseti Kaupmannahafn-
arhugveitunnar og gistifræðimaður
við Hoover-stofnun Stanford-háskóla.
Af svartagallsrausi heimsendaspámanna