AVS. Arkitektúr verktækni skipulag - 01.12.2001, Side 46

Þaö gleymist í þessari röksemdafærslu, aö gríö-
arlegt óvirkjaö vatnsafl finnst víöa í heiminum; í
Afríkuríkjum, Asíu og Suöur-Ameríku væri hægt
aö byggja öll heimsins álver og nota til þess vatns-
aflsvirkjanir. í yfirliti Alþjóöaorkumálastofnunarinn-
ar um virkjað og óvirkjaö vatnsafl í heiminum
kemst ísland ekki einu sinni á blaö. í Venezuela
eru sumar árnar virkjaðar í mörgum þrepum upp á
þúsundir megawatta, og álverin eru þar í rööum.
Nánast öll lönd Vestur-Evrópu nema ísland hafa
hafnað frekari álvershugmyndum, þar sem þau
vilja ekki eyöa takmarkaðri orkuframleiöslu sinni til
slíkra hluta. Norömenn, sem eru stórir álfram-
leiöendur, hafa þannig ákveöiö aö hætta frekari
nýtingu vatnsafls vegna of mikilla umhverfis-
spjalla, og þar meö er frekari áliðnaður þar útilok-
aöur. Vestur Evrópuríkin nema ísland líta oröiö
svo á, að áliðnaður eigi frekar heima í þriöja heims
ríkjum. Þau horfa miklu frekar til þekkingar- og
upplýsingaiönaöar, sem hæfir betur menntunar-
stigi þeirra. Þaö má því segja, að viö fáum engin
prik hjá öðrum þjóöum, þótt viö viljum stórskemma
náttúru landsins til þess aö geta reist álver.
Undanþáguákvæöiö svokallaða, sem íslenzk
stjórnvöld hafa barizt fyrir, er því í rauninni óþarft.
Þaö veröur hins vegar aö segja stjórnvöldum til
hróss, aö þaö er nokkurt afrek aö fá þjóöir heims
til aö fallast á, aö viö fáum nánast frjálsar hendur
til að auka losun á koltvíoxíði vegna stóriöju. Við
gætum hagnazt verulega á þessari heimild, því í
rauninni ættum viö aö selja aðgang aö notkun
hennar dýru veröi. Heimildin er reyndar ekki alveg
oröin aö veruleika, en fæst sennilega samþykkt nú
í haust.
Lokaorð
Málinu hefur fram til þessa veriö stillt upp þann-
ig, aö um sé að ræöa líf eöa dauða fyrir Austfiröi.
Hefur jafnvel veriö gefiö í skyn, aö þaö sé rétt-
lætanlegt aö fara út í þessar framkvæmdir, þótt
arðsemin sé ef til vill ekki áskjósanleg, vegna hinn-
ar „jákvæöu” byggðaþróunar, sem þaö heföi í för
meö sér. Þetta er mikill misskilningur, sem byggir í
rauninni á þeirri falshyggju, aö íslendingar geti
gert byggðavandamál sín aö útflutningsvöru. Þá
væri sennilega einfaldara aö sækja í hvelli um inn-
göngu í Evrópusambandið og leita eftir byggöa-
styrkjum þaöan. Vonin um stóriðjuframkvæmd-
irnar viröist einnig hafa leitt til Akureyrarveikinnar
fyrir austan. Snemma á níunda áratug síðustu
aldar trúöu Akureyringar almennt, aö nú væri stutt
í aö álver yröi reist í Eyjafirði. Stjórnvöld kyntu
undir þetta sjónarmið af ráöum og dáö. Þetta varö
til þess, að menn settust flestir á rassinn og biöu
eftir álverinu. Atvinnulífiö á staðnum fékk sér lang-
an lúr. Þaö var ekki gaman aö koma norður á
þessum árum. Þegar þaö lá svo endanlega fyrir,
að ekkert álver kæmi í Eyjafjörö, vöknuöu menn til
lífsins, og hjól atvinnulífsins tóku að snúast af mikl-
um krafti, byggt á framtaki heimamanna sjálfra.
Það skaöaöi ekki, að um sama leyti var háskóli
stofnsettur á Akureyri, sem hefur haft miklar og
jákvæöar afleiðingar fyrir byggö þar.
Hér er einmitt komiö aö kjarna málsins. Ef menn
vilja í raun styrkja byggö á Austfjöröum verður þaö
ekki gert meö stóriðjuverum, sem hafa takmörkuö
áhrif. Aukin menntun, bættar samgöngur og hugs-
anlegur atvinnuþróunarsjóöur til styrktar nýsköpun
í atvinnulífinu myndu gagnast miklu betur heldur
en stóriöjudraumar síöustu aldar. Ef Landsvirkjun
er ætlaö aö vera byggðaþróunarstofnun, gæti
fyrirtækiö alveg eins útvegaö fjármagn í slíkan
atvinnuþróunarsjóö í staö þess aö stórauka viö-
skiptahallann á næstu árum meö óarðbærum
framkvæmdum eins og Kárahnjúkavirkjun líkleg-
ast er. Hvernig væri til dæmis aö koma upp há-
skóladeildum á Egilsstöðum í samvinnu viö Há-
skóla íslands? Velmenntaö, ungt fólk er miklu lík-
legra til aö koma með hugmyndir til aö skapa ný
tækifæri fyrir austan heldur en afdankaöir stjórn-
málamenn.
Meö ofansögöu hefur spurningunni í upphafi í
raun verið svaraö neitandi. Þaö væri mikil skamm-
sýni aö ráöast í virkjun jökulsárinnar viö Kára-
hnjúka meö þeim gífurlegu og augljósu umhverfis-
spjöllum, sem af hlytust, í trássi við vilja nærri
helmings þjóöarinnar. Afkomendur okkar myndu
kunna okkur litlar þakkir fyrir. Skipulagsstofnun rík-
isins hefur þegar lýst yfir, aö umhverfisáhrif virkj-
unarinnar séu of mikil til aö hún sé ásættanleg.
Látum þaö veröa lokaniðurstöðuna. ■
44