Úrval - 01.02.1952, Side 38

36
TJRVAL
nýja sendimenn með gjafir, og
í júlí 803 kom Abdallah, arabísk-
ur sendiherra, til hirðar hins
franska keisara. Hann hafði með
sér úr úr kopar, sennilega vatns-
úr. Um hádegið, á slaginu tólf,
sáust tólf eirkúlur falla niður
í málmskál svo að klingdi við og
tólf riddarar komu út úr tólf
hliðum og riðu svo inn aftur og
hurfu.
Þetta vatnsúr hlýtur að hafa
vakið aðdáun í Vesturlöndum,
sem þá vora að byrja að hefj-
ast til æðri menningar undir
stjórn Karls mikla. Annars er
lítið vitað hvernig almenningur
á vesturlöndum mældi tímann.
Sjálísagt hafa bændur notað
skuggann sinn eða stöðu sólar-
innar jrfir „hádegisfjalli", sem
víða eru til. 1 einstaka klaustri
og hjá stöku þjóðhöfðingja
hafa kannski verið til vatnsúr.
Þeir sem efni höfðu áttu sólvísa
úr málmi, og styttri tíma mældu
menn með stundaglasinu, sem
var lítið „vatnsúr" úr tveim gler.
hylkjum með þröngum gangi á
milli og var í stað vatns not-
aður sandur, sem seytlar úr öðru
hylkinu í hitt. Stundaglösin voru
ekki sérlega nákvæm, innanborð
glerhylkjanna og pípunnar á
milli þeirra varð að vera vel slétt
og sandurinn jafnfínn, og snúa
varð glasinu um leið og efra
hylkið tæmdist, annars varð
tímamælingin röng.
Á miðöldunum færðist menn-
ingin norður á bóginn. Frá
Egyptalandi, Mesópótamíu og
hinum sóibjörtu löndum Mið-
jarðarhafsins til landanna við
Atlantshafið, Norðursjóinn og
Eystrasaltið, þar sem ekki naut
eins oft sólar. Sólúrin vora því
ekkieins áreiðanleg þar. Klaustr-
in vora miðstöð mennta og upp-
finninga. Lífið þar var bundið
föstum reglum. Þar skiptust
guðræknistundir á við vinnu-
stundir með reglulegu millibili.
Klukkum var hringt eftir tilvís-
un sólúrsins eða stundaglassins,
en einhverntíma á þrettándu
öld gerði einhver óþekktur hug-
vitsmaður merkilega uppfinn-
mgu.
Öldum saman höfðu menn
glímt við að finna upp vél, sem
gengið gæti sjálfkrafa, svokall-
aða eilífðarvél (perpetuum mo-
bile). Vél, sem losað gæti menn-
ina undan þrældómsoki vinnu-
stritsins og komið með nýtt
tímabil fögnuðar, áhyggjuleysis
og auðæfa. Margir töldu, að með
klukkuverkinu væri gátan leyst.
Uppfinnmgamaður klukku-
verksins er ókxmnur eins og þeir
velgerðamenn mannkynsins, sem
tóku fyrstir í notkun eldinn,
hjólið, komræktina og plóginn.
Sennilega hefur hann verið ein-
hver hugvitssamur klaustur-
bróðir.
Klukkuverkið var raunar eng-
in eilífðarvél. Það þurfti að
draga það upp, vefja upp festi,
sem þungt lóð hékk í og sem
með þyngdarafli sínu hélt verk-
inu gangandi. Festin var undin
um kefli og sneri ás með tann-