Skógræktarritið - 15.12.1993, Blaðsíða 72

trjávöruiðnaðurinn er sú atvinnu-
grein, sem gefur þjóðarbúinu
langmestar nettóútflutningstekj-
ur, en þær námu 1991 51,1 miilj-
arði sænskra króna. Næst kemur
bílaiðnaðurinn með 20,6 millj-
arða króna. Fyrst skoðuðum við
pappírsverksmiðjuna f Iggesund,
en hún og sögunarmylla fyrirtæk-
isins eru á sama athafnasvæði.
í aðalatriðum hefur pappír og
pappi verið unninn á svipaðan
hátt um aldaraðir, en með síauk-
inni tækni hefur framleiðslan
breyst frá því að vera handverk í
að vera háþróaður iðnaður.
Trjáviður er vel fallinn til slíkrar
framleiðslu, þar sem frumur hans
eru tiltölulega langar og byggðar
upp af fjölsykrum, beðmi (cellu-
lose), sem gefur viðartrefjunum
mikinn sveigjanleika og styrk, en
þær mynda trjámassann, sem er
undirstaða pappírs- og pappa-
framleiðslunnar.
Pappaverksmiðjan
Nú á dögum er trjámassi annað-
hvort alfarið vélunninn eða unn-
inn að hluta með efnafræðileg-
um aðferðum, og er hinni siðar-
nefndu beitt við gljápappafram-
leiðsluna í iggesund. Var verk-
smiðjan þar endurbyggð á árun-
um 1988-1990 og er ein stærsta
og nýtískulegasta verksmiðja
sinnar tegundar í Evrópu.
í stuttu máli er framleiðslufer-
illinn þessi:
Timbrinu er ekið á stórum
vörubílum til verksmiðjunnar, en
áður hefur það verið flokkað við
skógarhöggið. Þannig fer sver-
asta timbrið til sögunarmyllunn-
ar, en grennri stokkar, sem aðal-
lega hafa fallið til við grisjun,
nýtast við pappaframleiðsluna.
Á þetta bæði við um barrvið og
birkivið.
Timburstokkarnir eru birktir f
geysistórum járnsívalningum,
sem snúast um lengdaröxul sinn,
en við það núast stokkarnir sam-
an og birkjast. Sfðan fara þeir í
öflugar flísunarvélar, sem höggva
þá niður í hæfilega stórar flfsar,
sem eru um 2,5 cm á hvern kant
og um 0,5 cm á þykkt.
Flísin er færð í suðuker, þar
sem hún er soðin í lút undir
þrýstingi og við 170°C hita, en
hann inniheldur efnasamböndin
natríumhýdroxíð og natríum-
súlffð. Við þessa meðhöndlun
þvæst megnið af tréninu (lignin)
úr viðnum, sem kallast nú trjá-
rriassi. Hann fer í frekari þvott og
sigtun og eftir það er hann
bleiktur með vetnisperoxíði og
klóroxíði. Þessi bleikjunaraðferð
gerir mögulegt að minnka til
muna óæskileg úrgangsefni, sem
ella bærust með frárennsli frá
verksmiðjunni. Með þessu nást
meiri framleiðslugæði og meira
framleiðsluöryggi. Framleiðslu-
gæðin felast m.a. í minni lykt og
bragði af afurðum, skjannahvít-
um og ljósþolnum gljápappa, og
auknum sveigjanleika og styrk
hans. Við framleiðslu trjámass-
ans eru notaðar tvær vinnslulín-
ur. Önnur fyrir massa unninn úr
barrviði og hin fyrir birkiviðinn.
Þessum mössum er síðan bland-
að saman í vissum hlutföllum,
eftir þvf hvaða styrkleika og aðra
eiginleika gljápappírinn á að fá.
Sjálf pappírsgerðin fer fram í
feiknalangri vélasamstæðu, þar
sem eitt stig vinnslunnar tekur
við af öðru. í stuttu máli eru þau
þessi:
„Mötun" vélanna með trjá-
massa og vatni (vatn 99%). Mót-
un pappans úr fleiri lögum af
örþunnum massa, þurrkun, yfir-
borðsmeðhöndlun, s.s. með
sterkju og lfmi, straujun með
völsum, frekari þurrkun, gljáa-
meðferð, upprúllun og pökkun.
Áþessum langa ferli minnkar
vatnsinnihald massans niður í
6% og í hann er bætt ýmsum efn-
um til þess að ná tilskildum
styrkleika og áferð. Pappinn er
annaðhvort afgreiddur frá verk-
smiðju f rúllum (þær stærstu 10
tonn að þyngd) eða í örkum af
ýmsum stærðum.
Hluti framleiðslunnarfertil
pappaverksmiðjunnar f Ströms-
bruk, en hún er aðeins norðar á
ströndinni, en þá verksmiðju
heimsóttum við einnig. Þar er
gljápappinn húðaður með plasti
eða málmþynnum, sem eykur
notkunarmöguleika hans, s.s.
einangrunargildi og styrkleika.
Þar voru einnig framleiddar ýms-
ar pökkunarvörur, s.s. vindlinga-
öskjur, margskonar öskjur fyrir
matvörur og einnota vörur, t.a.m.
pappadiskar og drykkjarmál.
Verksmiðjan f Iggesund fram-
leiðir árlega 315 þús. tonn af
trjámassa og 265 þús. tonn af
gljápappa. Við hana starfa 1.300
manns, en f Strömsbruk eru unn-
ar vörur úr 30 þús. tonnum af
gljápappa og vinna þar 150
manns.
Til að auðvelda vörudreifingu
rekur Iggesund Paperboard A.B.
trjámassaverksmiðju íWorking-
ton í Bretlandi, ásamt minni
pappaverksmiðju þar f landi og
einnig í Hollandi.
Fyrir utan hágæðavöru, er verk-
smiðjan í iggesund þekkt fyrir
gjörnýtingu hráefnis, á öllum
stigum framleiðsluferilsins, og
ráðstafanir til mengunarvarna. Á
þetta t.d. við um endurnýtingu á
hverskonar pappírsvörum, efnum
sem notuð eru við framleiðsluna,
orkusparnað og mengunarvarnir,
en pappírsiðnaður er mjög orku-
frekur og hefur verið þekktur fyrir
mengun umhverfis og þá sérstak-
lega mengun sjávar og vatna.
Lýsandi dæmi um endur-
vinnslu, orkusparnað og meng-
unarvarnir er t.a.m. hvernig lútur-
inn, sem trjáviðurinn er soðinn í,
er nýttur. Hann fer f gegnum
endurvinnslukerfi, þarsem 99%
efnasambanda eru endurunnin,
auk þess sem trénið úr honum er
gufuþurrkað og nýtt sem
brennsluefni í stað olfu. Þá er all-
ur börkur og affallsviður sem til
70
SKÓGRÆKTARRITiÐ 1993