Skógræktarritið - 15.05.1999, Síða 34

Stuttar og hnitmiðaðar veðurlýs-
ingar fyrir þau ár sem kalið var
mælt eru nauðsynlegar, til að
skilja betur hvernig hinir ýmsu
víðiklónar bregðast við veðurfar-
inu. Þetta var eingöngu skráð á
Reykjum, þar sem ég starfaði.
Með þessu móti vinsuðust þeir
víðiklónar fyrr úr, sem eiga það til
að Iifna mikið í umhleypingum
um hávetur. Umhleypingar eru
tíðir í okkar landi og áhrifaríkari
því nær sem dregur sjó. Þess
vegna valdi ég að staðsetja alla
vfðiklónana einnig í Haukadal, til
að vega upp á móti niðurstöðum
í reitnum á Reykjum. Að mfnu
mati gefur Haukadalsreiturinn
upplýsingar um þrif víðiplantna
annars staðar á landinu við svip-
uð skilyrði inn til dala, jafnvel fyr-
ir norðan inni í Eyjafirði og inni á
Fljótsdalshéraði. Erþvf reynslan
af sumum vfðiklónunum yfirfærð
á þá staði, ef þá vantaði þar.
Veðrið á Reykjum í stórum drátt-
um og áhrif þess á plönturnar.
Árið 1987 voru tilraunareitirnir
tilbúnir til gróðursetningar. Öll
tiiraunanúmer af víði, öspum,
birki, elri og skrautrunnum voru
gróðursett þetta ár.
Sumarið 1987 var sólríkt og
frekar þurrt, og hamlaði vatns-
skorturvexti plantna framan af.
Veturinn 1987-1988 var óvenju-
hlýr og umhleypingasamur. Plönt-
ur af mjög norðlægum uppruna
fóru mjög illa. Þær lifnuðu fyrst í
desember 1987, frusu síðan, lifn-
uðu aftur í janúar, frusu aftur, og
svona gekk þetta fram á vor með
endurtekningum. Skemmdirnar
urðu mestar á öspunum, sem voru
orðnar um metri á hæð við gróð-
ursetningu, en vorið 1988 voru
þær kalnar niður í rót. Þetta varð
til þess að ég Iét taka þær upp
(1989), potta þær og setja f gróð-
urhús. Þær voru svo sendar vestur
að Læk f Dýrafirði (1990) f von um
að einhverjar þeirra pössuðu frek-
ar þar (tveim breiddargráðum
norðar og töluvert stöðugri vetrar-
kuldi en á Reykjum).
Birkið skemmdist einnig allt
mjög mikið, og gilti einu hversu
stórar og myndarlegar plönturn-
ar voru við gróðursetningu. Mik-
ið af elrinu aftur á móti og mest-
allt af víðinum sýndi miklu meiri
sveigjanleika gagnvart svona
veðurlagi.
í stuttu máli sagt: veturinn
1987-1988 varð óhemju afdrifa-
ríkur fyrir norðlægt efni á Reykj-
um.
Sumarið 1988 voru öll tilrauna-
númer af barrtrjánum gróðursett
í hlíðar Reykjafjalls (greni, fura,
þallir, sýprus og fjallaþinur).
Sumarið 1988 var miðlungs-
hlýtt og rakt, en einkenndist
mjög af suðvestan stórviðrum
með 3-4 vikna millibili allt sum-
arið. Þessum hvassviðrum fylgdi
mikil saltmengun af sjó, svo að
lauf viðju og aspa urðu kolsvört
af núningi og sviðnun. Margt
fleira skemmdist illa og var auð-
velt að finna þær fáu aspir sem
þoldu veðrið á Selfossi t.d., því
megnið af gömlu trjánum
skemmdist mikið og greinar í
krónum trjánna dóu 1 og 2 metra
niður. Þá komst t.d. asparklónn-
inn 'Keisari' iðjagrænn og
óskemmdur í gegnum sumarið. í
byggðarlögunum við sjóinn, t.d.
Stokkseyri, sýndi alaskavfðir
'Gústa' á eftirminnilegan hátt
hvað hún þoldi saltausturinn vel.
Aspasafnið úr söfnunarferðinni
1985 varð þvf annað árið f röð fyr-
ir miklum skemmdum á Reykjum,
og varð ekki séð að neinn aspar-
klónn skæri sig úr og sýndi meira
þol.
Því miður tók ekki betra við er
vetur lagðist yfir 1988-1989. Sá
vetur er talinn vera sá harðasti og
stormasamasti f minnum margra
hér á Suðurlandi. Nógur var
snjórinn, en enn meiri vindurinn
og ógnarskafrenningurinn með
síendurteknum skaraveðrum úr
norðaustri. Öðru eins mundu
menn ekki eftir í 50 ár. Sums
staðar í byggð sátu eftir þykk lög
af gróðurleifum, sem skóf ofan af
heiðum í kring, og gróður-
skemmdirvoru gífurlegar.
í tilraunareitnum á Reykjum
stórskemmdust allar plöntur
alveg niður að snjólaginu og
aðeins örfáar héldu hæð sinni,
en á þeim má ennþá (1998) sjá
örin f berkinum á norður- og
norðausturhlið stofnanna.
Sumarið 1989 voru allar lifandi
plöntur af birki, nöturösp og þær
balsamaspir, sem kól niður í rót
veturinn 1987-1988, teknar upp
og pottaðar. Þær voru látnar
jafna sig inni í hlýju gróðurhúsi
allt sumarið, en geymdar úti í
körmum næsta vetur. Sem dæmi
má nefna, að afföllin í birkinu
voru orðin 80% á tveimur árum
og sum tilraunanúmerin gersam-
lega þurrkuð út. Flest tilrauna-
númeranna innihéldu frá 10 og
upp í 200 plöntur, svo að þar
hafði mikil vinna verið „skafin"
burt.
Sumarið 1989 var svalt og mjög
úrkomusamt sunnanlands og
vestan, og gaf því ekki tilefni til
mikils vaxtar, né gátu sárin gróið
almennilega eftir undanfarna
hrakninga. Plönturnar mættu því
allar næsta vetri í frekar slöppu
ásigkomulagi.
Veturinn 1989-1990 var snöggt-
um skárri en veturinn á undan og
skemmdust flestar plöntur lítið
eða ekkert.
Sumarið 1990 var hlýtt, en frek-
ar úrkomusamt, og vöxtur plantn-
anna tók loksins kipp. Þá var
grisjað í öllum víði frá Alaska, en
ekki Yukon, og önnur hver planta
sett í nýja tilraunareiti (Hauka-
dalur og Selpartur).
Veturinn 1990-1991 varsnjó-
léttur og mildur. Skemmdir voru
litlar og plönturnar litu vel út um
vorið.
Vorið 1991 voru allar elriplönt-
ur teknar upp úr beðunum og
gróðursettar í nýjan tilraunareit.
32
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1999