Skógræktarritið - 15.05.1999, Qupperneq 57

HREINN ÓSKARSSON OG S0REN 0DUM
Skógrækt á Grænlandi
- trjásafnið í Narsarsuaq -
Inngangur
í hugum flestra íslendinga er
Grænland kalt land og lítt fallið
til ræktunar, allra síst skógræktar,
og svipar þetta mjög til viðhorfa
útlendinga til skógræktar á ís-
landi. Gleymist íslendingum oft
að Hvarf á Grænlandi er 450 km
sunnar á hnettinum en Dyrhóla-
ey, og er reyndar á svipaðri norð-
lægri breidd og Osló, Stokkhólm-
ur og Helsinki. Grænland og
ísland eiga sér eitt sameiginlegt
hvað skóginn áhrærir. í báðum
löndum er ilmbjörk (Betuíci
pubescens) eina trjátegundin sem
myndar samfellt skóg- eða kjarr-
lendi. f Eystribyggð á Grænlandi
vex birki víða upp í 200 m h.y.s. í
fjallshlíðum er snúa mót suð-
vestri, en annars staðar þar sem
veður- eða jarðvegsskilyrði hamla
vexti birkis myndar það í mesta
lagi lágvaxið kjarr. Á bestu stöð-
um nær birkið að mynda 6-8
metra háan skóg, en annars er
kjarrið um 3-5 metra hátt. Skóg-
viðarbróðir, blanda birkis og fjall-
drapa, er algengur á Grænlandi
líkt og á íslandi og er vaxtarform
yfirleitt kræklótt. Aðrar náttúrleg-
ar trjá- eða runnategundir á
Grænlandi eru kirtilbjörk (Betula
glandulosa; sem er amerískur
frændi fjalldrapans), grávíðir
(Sulix glauca) og grænlenskur
reyniviður (Sorbus groenlandica).
Kjarrölur (Alnus crispa) vex suður
með vesturströnd Grænlands, en
hefur þó ekki enn náð að breiðast
út til syðstu fjarða. Eftir fsöld
hafa engar sígrænar trjátegundir
utan einir (Iuniperus communis var.
nana) borist af sjálfsdáðum til
Grænlands. Gróðurfar í innfjörð-
um á Suður-Grænlandi gefur þó
til kynna að loftslag þar henti
ýmsum sígrænum trjátegundum
ágætlega. Flestar tegundir í
grænlensku flórunni bárust vest-
an frá Ameríku eftir ísöld, en birk-
ið barst frá Evrópu, með viðkomu
á íslandi.
Saga skógareyðingar á Græn-
landi er skemmri og slitróttari en
sú íslenska. Norrænir menn sett-
ust að á Grænlandi kringum árið
1000, og þá hefur láglendið verið
viði vaxið, einkum inn til dala,
líkt og þá á íslandi. Byggð nor-
rænna manna lagðist af á fimmt-
ándu öld af ókunnum ástæðum.
í byrjun 20. aldar hófu Grænlend-
ingar að nýju landbúnað að ís-
lenskri fyrirmynd og fluttu sauðfé
til landsins, fyrst færeyskt en
síðan íslenskt. Hefur það síðan
verið uppistaða fjárstofnsins.
Grænlenskum skógum var eytt
með skógarhöggi til kolagerðar
og eldiviðar og búfjárbeit hefur
víða komið í veg fyrir endurnýjun
þeirra. Allt fram á sjötta áratug
þessarar aldar sóttu menn frá
kauptúnum á annesjum inn í
fjarðarbotna til að ná sér í eldi-
við, sem m.a. var notaður við
lýsisbræðslu. Víða mæðir enn á
birkiskógum því að Grænlending-
ar hafa hafið sauðfjárbúskap á
nýjum svæðum á allra síðustu
árum. Skógar eru þó víða inn til
fjarða, og á svæðum sem af öðr-
um orsökum hafa verið friðuð
fyrir búfjárbeit.
í ár minnast íslendingar eitt
hundrað ára afmælis skógræktar
á íslandi. Fæstir þeirra hafa þó
hugmynd um að trjárækt og
reynsluræktun innfluttra trjáteg-
unda hefurverið stunduð jafn-
lengi á Grænlandi. f þessari grein
verður sagt frá skógræktartilraun-
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1999
55