Skógræktarritið - 15.05.1999, Qupperneq 126

geysilega fínar myndir, sem
Joseph Rock tók af skrápgreni í
Kfna 1925 og 1926.
Ráða má af svari Sorens 0dum,
að fræið, sem sáð var á Hall-
ormsstað, væri frá Gansu. Nánari
eftirgrennslan, sem gerð verður
grein fyrir sfðar í þessum pistli,
bendirtil, að skrápgrenifræinu
hafi Joseph Rock safnað í norð-
austurhlfðum Minshan-fjall-
garðsins, sem er í suðvesturhluta
Gansu. Fjallgarðurinn er undir
34. breiddarbaugnum nyrðri.
Miðað við það má teljast með
ólíkindum, hversu vel skrápgren-
ið hefir spjarað sig á Hallorms-
stað. Nú eru trén orðin kyn-
þroska, og einhvern tfma fá menn
af þeim þroskað fræ, þótt ekki
væri það í fyrstu könglunum af
staka trénu haustið 1997.
Tvær myndir fylgja þessari frá-
sögn sem sýna, hversu vel þessir
langt að komnu gestir kunna við
sig á Hallormsstað. í fljótu bragði
minnir skrápgrenið einna mest á
hvítgreni, en er raunar skyldast
rauðgreni, enda er tónninn í lit
nálanna aðeins meira í gult en á
hvítgreni. En grófu barkarflögurn-
ar skera alveg úr- og svo auðvit-
að könglarnir, sem eru a.m.k.
þrisvar sinnum stærri en á hvít-
greni og talsvert stærri en á rauð-
greni.
Á kortinu er sýnd útbreiðsla
fimm grenitegunda í sunnan-
verðri Asíu, meðal þeirra skráp-
grenis. Útbreiddast þeirra er Picea
scfirenkiana Fish & C.A. May, nefnt
asíugreni á íslensku. Á Hallorms-
stað er til lftill lundur af þeirri
fágætu tegund. Hann er ákaflega
þriflegur, og kannski er hann efni
í furðukafla seinna.
Að þessu skrifuðu er kominn tími
til að segja deili á þessum Joseph
Rock.
Hann var fæddur f Vínarborg
1884. Annálaður tungumálagarp-
ur. Talaði 8 tungumál vel, þ.á m.
íslensku, stautandi á arabísku og
loseph Rock með prinsinum af Choni í
Gansu árið 1925. Hjá prinsinum hafði
Rock bækistöð lengst af, meðan hann
safnaði plöntum og fræi 1925-1927.
Mynd: Nat. Geogr. Society.
tungumálum í Suðvestur-Kína.
Kom til Hawaii-eyja 19 ára gam-
all og dvaldist þar í 13 ár. Þar fékk
hann áhuga á grasafræði, stofn-
aði grasasafn við háskólann þar.
Varð forstöðumaður grasgarðsins
á Hawaii, prófessor í grasafræði
við háskóla þeirra og einnig í kín-
verskri tungu.
Árið 1920 hófst ferill hans sem
landkönnuðar, plöntusafnara og
mannfræðings. Á tímabilinu
1921-1934 fór hann í nokkra leið-
angra til Vestur-Kína fyrir banda-
ríska landfræðifélagið og Smith-
sonian-stofnunina. Safnaði ókjör-
um af náttúrugripum. Aftur
dvaldi hann f Kína 1946-1950, en
hvarf þaðan endanlega eftir fall
Tíbets f hendur Kínverja 1950.
Hann lést í Honolulu 1962.
Árin 1924-1927 var hann ÍV-
Kína á vegum tveggja stofnana
Harvard-háskólans f Bandarfkjun-
um: Arnold Arboretum og Nátt-
úrugripasafnsins. Hinn kunni for-
stöðumaður Arnold Arboretum,
C.H. Sargent, hafði áhuga á nýj-
um svæðum með plöntum, sem
væru nægilega harðgerðar fyrir
Norður-Amerfku og Norður-
Evrópu. Hann hafði sérstaklega
f huga Gansu-fylki í Kína.
Úr leiðangri Rocks bárust 20
þúsund arkir með pressuðum
plöntusýnum (mörg tvítök), þar
af yfir 1.600 sýni trjákenndra
plantna. Fræsýni voru 601, auk
græðlinga af öspum og víðiteg-
undum. C.H. Sargent sendi fræ úr
söfnuninni til margra grasgarða
og trjásafna á Norðurlöndum, og
er þar komin skýring á því hvers
vegna Trjásafnið í Horsholm fékk
fræið af skrápgreni, sem öll þessi
saga fjallar um.
Joseph Rock sótti langmest af
hinu gífurlega safni þessa leið-
angurs í Minshan fjallakeðjuna,
sem áður var nefnd. í norðaustur-
hlíðum hennar drottna þin- og
grenitegundir í blöndu að 3.200
m h.y.s. Þarna er loftslag svalt og
rakt. Fyrir ofan 3.200 m taka við
víðitegundir og alparósir. Lengd
vaxtartíma virðist passa merki-
lega vel við aðstæður á Hall-
ormsstað. En neðar í hlíðunum
eru blandskógar af þöllum, lerki
og furum, ásamt vöxtulegum
trjám af birki, hlyn, lind, eik, aski,
öspum, reynivið og alparósum.
Þessar lauftrjátegundir vaxa, þar
sem jarðvegur er hæfilega rakur.
Heimildir
). Wagner & K.l. Christensen, 1993:
Rocks planter i Arboretet, Hors-
holm, og Forstbotanisk have,
Charlottenlund. Den Kgl. Veteri-
nær- & Landbohojskole. 16 bls.
|eff Wagner, 1992: From Gansu to
Kolding. The Expedition of |.F.
Rock in 1925-1927 and the plants
raised by Aksel Olsen. - Dansk
Dendrologisk Ársskrift. Bind X.
Kobenhavn. Bls. 18-93.
0dum Sören, 1997. Bréfleg heimild.
Sigurður Blöndal, 1956 og 1961.
Starfsskýrslur skógarvarðarins á
Austurlandi.
124
SKÓGRÆKTARRITIÐ 1999