Morgunblaðið - 26.11.1985, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 26. NÓVEMBER1985
15
Ætt, auður og vald
Bókmenntir
Erlendur Jónsson
Játvaröur Jökull Júlíusson: SAGAN
AF SIGRÍÐI STÓRRÁÐU. 213 bls.
Víkurútgáfan. 1985.
Bók þessi hefur undirtitil:
•Skarðverjaríki og Reykhólaauð-
ur, Látraætt og Skáleyjasystkin*,
sem lýsir betur efni hennar en
heitið sjálft. Hér er mikil ættfræði
saman dregin og sögufróðleikur
margs konar. Staðfræði og saga
Breiðafjarðareyja og byggðanna
norðan og austanvert við Breiða-
fjörð er sem runnin höfundi i merg
og bein. Samhengið í lífinu hélst
þarna lengur en annars staðar.
Og auður safnaðist mönnum og
ættum meiri þar um slóðir en
annars staðar á landinu. Því gegn-
ir engri furðu þó saga þeirra ætta,
sem getið er á titilblaði, freisti
fræðimanna sem leitast við að
rýna inn í rökkur fortíðar.
Sjálf tekur sagan af Sigríði
stórráðu ekki yfir nema síðasta
þriðjung bókarinnar. Eins og segir
í kápuauglýsingu er »saga hennar
sögð þangað til hún kveður þennan
heim í Kaupmannahöfn, eftir
stormasama ævi konu sem aldrei
lét bugast og vildi helst sjálf ráða
ferðinni hvar sem leið hennar lá«.
Og leið Sigríðar stórráðu lá
nokkuð viða. Hún var í heiminn
borin 1833. Forræði gróinna ætta
stóð þá enn með fullu veldi á landi
hér. Eigi að síður hillti undir nýja
tíma. Og kalli þeirra tíma svaraði
Sigríður að sínu leyti með því að
fara til Danmerkur og læra þar
mjólkurfræði og sitthvað fleira.
Upp úr miðri nitjándu öld þurfti
að sjálfsögðu meiri kjark og fram-
tak til að leggja í þess háttar ferða-
lag en unnt er að gera sér ljóst
nú. Ung stúlka, sem með þeim
hætti hugðist koma undir sig fót-
unum, var auðvitað langt á undan
sinni samtíð. Nokkru eftir að heim
kom gerðist Sigríður ráðskona hjá
ríkasta bónda landsins, Sigurði í
Möðrudal. Sigurður var að vísu
kvæntur maður. En kona hans
virðist hafa þolað honum hvort
tveggja (eða kannski orðið að
þola): að hann tæki sér þessa bú-
stýru sem þar að auki átti eftir
að ala honum barn. Með hinu síð-
ara sýndi sig að Sigríður var of
stóru skrefi á undan samtíðinni —
hún varð að hrekjast frá þessu
landsfræga stórbýli og reyna fyrir
sér nær heimahögum. Sannaðist á
Játvarður Jökull Júlíusson
henni að eitt er gæfa en annað
gervileiki. Hvar sem hún kom sér
fyrir stóð hugur hennar til að taka
að sér lyklavöld, og til þess hlut-
skiptis virtist hún borin, öðrum
konum fremur. Erfiðara reyndist
að öðlast slík völd með fullum rétti.
Sem kona er vildi fara sínu fram
og hasla sér völl ein og óstudd í
þjóðfélaginu var hún því að
minnsta kosti öld of snemma á
ferðinni.
Játvarður Jökull hefur — auk
þess að kanna æviferil Sigríðar —
aflað sér álits sérfróðra manns á
því hversu fagþekkingu Sigríðar
kunni að hafa verið háttað. Er sá
kafli fróðlegur út af fyrir sig.
Sigríður hélt námskeið þar sem
hún kenndi ostagerð og aðra með-
ferð mjólkur og var þess framtaks
getið í blöðum.
Efni það, sem höfundur hefur
dregið saman í æviferil Sigríðar,
er þó minna en skyldi. Hefur hann,
ef til vill af þeim sökum, lengt
mál sitt með almennum hugleið-
ingum um aldarhátt og jafnvel um
mannlífið yfirleitt. Sýnist mér sá
vera helstur galli þessarar annars
ágætu samantektar hversu mikið
fer fyrir umbúðum sem eru út af
fyrir sig spaklega hugsaðar og vel
meintar en koma efninu sjálfu lítið
við — nema þá óbeint.
Engu að síður mun bók þessi
lengi lifa sem merkilegt framlag
til breiðfirskra fræða.
Rannsóknastofnun
uppeldismála:
Fyrirlestur
um starfsval
iðnnema
Kristín ísaksdóttir uppeldisfræð-
ingur flytur fyrirlestur í dag á vegum
Rannsóknarstofnunar uppeldismála
í Kennaraskólahúsinu við Laufásveg
kl. 16.15.
Fyrirlesturinn nefnist „Starfs-
val iðnnema með hliðsjón af fé-
lagslegri stöðu þeirra“. Öllum er
heimill aðgangur.
Hárgreiðslu-
stofa opnuð
á Siglufirði
Siglunrdi, 23. uóvember.
HÉR hefur verið opnuð hársnyrti-
stofa, bæði fyrir kvenmenn og
karlmenn og var ekki vanþðrf á.
Siglfirðingar hafa ekki notið slíkr-
ar þjónustu í nokkur ár. Það er
Jóhanna Ragnarsdóttir, sem opnað
hefur Hárgreiðslustofuna Hlín og
er hún til húsa á Aðalgötu 9.
Kréttaritari
Nýjar gardínur á 50 krónur!
Ef gardínurnar þínar þola vatn þá
þola þær líka Bio-tex - undraþvotta-
efni sem gerir gömlu gardínurnar
sem nýjar á 15 mínútum.
Þú setur ylvolgt vatn í bala eða
baðker og 1 dl af bláu Bio-tex í
hverja 10 1 af vatni. Þegar duftið
hefur blandast vatninu leggur þú
gardínurnar í. Eftir að hafa dregið
gardínurnar fram og til baka í
vatninu í u.þ.b. 10 mín. skolar þú
þær í hreinu vatni og hengir til
þerris. Árangurinn er augljós,
gardínurnar verða sem nýjar og
íbúðin fyllist ferskara lofti.
Undraefni í allra hendur. Fæst í næstu verslun.
Halldor Jónsson hf. Dugguvogi 8-10, sími 686066
Blátt Bio-tex í allan handþvott og
grænt Bio-tex í þvottavélina
(forþvottinn).
tr
I