Morgunblaðið - 24.10.1987, Blaðsíða 44

Morgunblaðið - 24.10.1987, Blaðsíða 44
44 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 24. OKTÓBER 1987 Náttúru- vemdarslys eftirBjörn Rúriksson „Hvert liggur þessi vegur sem þið leggið handa vélum Hver er þögnin? Hvar er kyrrðin sem þér kenndi að dreyma og þrá? Hvar er lagvær þytur bjarka? Hvar er blðmkyrjunnar visa? Hvar er löðurhviti fossinn sem þú lærðir söng þinn hjá?" Ólafur Jóhann Sigurðsson úr ljóðabókinni „Að laufferjum" Það er bjartur sumarmorgunn. Komið er að sólstöðum. Lest fá- einna reiðmanna fikrar sig hægt en örugglega upp Tungukoll, langt og ávalt fell inn af eyðidalnum Austurárdal í Húnaþingi. Austurá er að baki, þar sem hún vindur sig eftir grónu og ávölu gljúfri við rætur fellsins, allmyndarlegt vatns- fall, rétt mátulega straummikið til þess að reynast óvönum hestamanni hæfíleg hindrun og einhvers virði sem slík. Riðið er eftir troðnum hestagötum með stöku grjót- og malarflákum í milli. Ófar taka við holt og mýrafen, þar sem reiðmaður fer af baki og teymir hest sinn yfír fífusund og með fram verstu vilpun- um. Eftir drjúglanga reið, um land sem fer hækkandi, opnast smám saman kyngimögnuð sýn inn til ævintýraheima Eirfksjökuls, þar sem hann ríkir yfir ómælisvíddum votlendis og óteljandi tjarna. Hér hefur vatnið ofíð töfravef lífs og lita, og skapað veröld gróðurs og dýra sem engan á sinn líka á ís- landi og þótt víðar væri leitað. Vötn og tjarnir með sífellt n£ju og óvæntu fuglalífi birtast við hvert holtið af öðru eftir því sem reið- manni miðar. Stöku sinnum er áð og kyrrðar notið í sólvermdum lautum á tjarn- arbakka. Eftir því sem á daginn líður færist jökulkrýndur bergrisinn nær, þar til hann sveipast kvöld- rökkri í þann mund sem lúinn reiðmaðurínn fagnar náttstað á miðrí heiði í látlausum gangnakofa við Lónaborg. Eftir að maðurinn er horfinn á vit þessa ósnortna lands, þar sem himbrimi, silungur, álft og refur verða allt f senn, efniskenndur veru- leiki og nýr og ferskur hugarheim- ur, er sem hans eigin veröld tækni og menningar tapi mikilvægi sínu og hverfí úr vitundinni. Þar sem menningin tekurvið Það er ómetanleg lífsreynsla að kynnast nóttlausri voraldar veröld á Arnarvatnsheiði án ummerkja nútfmans. Þegar farið er gangandi eða ríðandi um svæðið, verður ekki vart ummerkja sem einkenna land sem opið er bílaumferð. Á suður- jaðri þessa mikla vatnasvæðis hefur verið gerður vegarslóði upp frá Hallmundarhrauni, með Norðlinga- fljóti að Arnarvatni hinu litla og fram að Arnarvatni stóra. Þar sem bfllinn ræður rfkjum, er gildismatið annað. Þar sem bíllinn kemst um þarf minna fyrir lffínu að hafa. Mýraflákar og vötn sem menn sjá út um bflglugga á ferð vekja for- vitni, en marka ekki þau djúpu spor sem verða í vitund þeirra sem þurfa að hafa fyrir þvf að komast um landið gangandi eða á hestbaki. Þvf er það gangandi manni um ónumið land nánast eins og svipuhögg að sjá óurðað rusl, brunnin plastflát og beyglaðar bjórdósir á grónu landi hjá endastöð bflumferðar við Arnar- vatn. Vonandi er að framsýni manna megni að tryggja komandi kynslóð- um friðland, þar sem aðstæður haga þvf svo að hvers konar sjónmengun verði mónnum sá þyrnir í augum að dugi til upprætingar hennar. Til skamms tfma lá slæmur veg- arslóði inn að Arnarvatnsheiði frá Borgarfirði. Fyrir þremur árum var hann lagfærðúr svo að tiltólulega greið leið er nú fyrir jeppa inn að Arnarvötnunum báðum, eins og fyrr var getið. Enginn eiginlegur vegur liggur að Arnarvatni frá Norðurlandi. Tvær fjallaslóðir liggja inn á hálendið upp úr byggð, önnur úr Vfðidal og hin úr Vatnsdal og eru þær nánast í austurjaðri Arnar- vatnsheiðar, þar sem skammt er inn á reginöræfí og eyðimörk á Stóra- sandi. í sumar er leið var friðhelgi þessa mikla og ósnortna svæðis rofín, og nú voru varnir veiktar með því að leggja bflveg eftir reiðtroðningum þeim sem lýst er í inngangi þessar- ar greinar, yfír þver heiða- og mýralöndin inn af Tungukolli og þaðan inn til Arnarvatns. Víða var vegurinn lagður beint af augum, og stórir framræsluskurðir grafnir beggja vegna vegarstæðisins og þvert út frá því, þar sem farið var yfír votlendið. Með þessari vegar- lagningu, sem greinarhöfundi skilst að látin hafí verið átölulaus af hálfu Náttúruverndarráðs, er hið stóra ósnortna svæði Tvídægru og Arnar- vatnsheiðar nánast helmingað í einu vetfangi. Þar sem tugir kílómetra voru að næsta vegarkafla, er nú komið óbætanlegt sár á landið, þar sem skarkali heimsins á sér nýtt vígi til sóknar inn á friðlendur fugla og refa. í dalbotni þar sem áður Lómur á hreiðri. var ein fárra fýsilegra Ieiða úr byggð fyrir reiðmenn og gangandi inn á þessi lönd, er nú komin brúuð á og bflvegur. Rökin fyrir þessari vegarlagn- ingu eru m.a. þáu að gangna- mannaveg hafi þurft inn á afréttinn og eftirlit þurfí að hafa með veiði og vötnum Arnarvatnsheiðar af hálfu hagsmunaaðila og eigenda veiðiréttar norðan heiða. Mðnnum mun hafa vaxið í augum að ekki Fjallakyrrðin fleyguð ítvennt Svo er að sjá að Náttúruverndarráð, eða framkvæmda- aðiliá þess vegum, hafi verið með í ráðum varðandi vegagerð um við- kvæmt landsvæði sem ráðið sjálft hafði lýst þörf á að friðlýsa. Með þessu móti er hið stóra ósnortna vot- lendissvæði Tvídægru og Arnarvatnsheiðar nánast f leygað í tvennt í einu vetfangi. MorgunblaðitV GÓI yrði komist að vötnunum á bílum nema vestan frá Borgarfirði. Á okkar tfmum er það nánast orðið náttúrulögmál að þar sem menn þurfi að komast ferða sinna verði að gera bflvegi. Heimamenn nyrðra hefðu lfklega getað gegnt eftirliti sínu úr Borgarfirði eða gert samning um að veiðieftirlit færi fram á vegum vestanmanna. Eðli málsins samkvæmt hefði líklega verið hægt að halda úti eftirliti á hestbaki. Vefst það lítt fyrir mönn- um f öðrum löndum, þótt minna liggi við. Ekki er laust við að sjálf- ur eftirlitsvegurinn verði sjálfskap- arvíti þar sem aðkomumönnum verður nú greið leið inn á svæðið og það eitt útheimti stóraukið eftir- lit, fyrir utan þann sannleik að nú hefur verið gerð ný hálendisleið og hringvegur sem freista mun margra, íslendinga jafnt sem út- lendinga. Ef fjallað hefði verið um málið af skynsemi og virðingu fyrir nátt- úru landsins er eins vfst að til álita hefði komið að fullgera annan hvorn veginn úr Víðidal eða Vatnsdal, koma í veg fyrir náttúruspjöll, en koma jafnframt til móts við nýting- arsjónarmið manna f héraði. Litið var fram hjá þeim möguleika. Hlutverk Náttúruvernd- arráðs samkvæmt lögum í 28. grein laga nr. 47/1971 um náttúruvernd segir svo m.a.: „Nátt- úruverndarráð skal með aðstoð náttúruverndarnefnda kynna sér eftir föngum náttúruminjar, sem ástæða er til að friðlýsa, svo og lönd þau, sem ástæða kann að verða til að lýsa friðlönd eða leggja til þjóðgarða eða fólkvanga. Skal ráðið semja skrá um slfkar minjar og slfk lönd." Náttúruminjaskrá hefur verið samin og er sfðasta útgáfa hennar frá árinu 1984. Með skránni fylgja kort af í slandi og eru náttúruminjar merktar þar sem lfnustrikaðir fletir. Annar hluti skrárinnar fjallar um svæði þar sem undirbúningur frið- lýsingar er skemmra á veg kbminn en á svæðum í fyrsta hluta. Stærsti strikaði flötur þessa hluta skrárinn- ar er merktur númerinu 2.38 og segir svo í skránni: 2.38 Arnarvatnsheiði og Tvídægra, Mýr., V.-Hún (1) Vatnasvæði Arnarvatnsheiðar og TVídægru. Að sunnan liggja mörk um Norðlingafljót frá Efri-Fljóts- drögum sunnan Bláfcllstjarnar vestur á móts við Surtshelli. Þaðan liggja mörk vestur í Vatnshnúk, um Spenaheiði, Sléttafell og Suður- mannasandfell f sýslumörk, sem afmarka austurhluta svæðisins. (2) Frjósamar tjarnir, stöðuvötn, flóar og ár á vatnasviði Þverár, Hvítár, Hrútafjarðarár, Miðfjarðarár og Víðidalsár. Silungsveiði og mikið fuglalíf. I 29. grein náttúruverndarlag- anna stendur þetta m.a.: „Valdi fyrirhuguð mannvirkjagerð eða jarðrask hættu á því, að landið breyti varanlega um svip, að merkt- um náttúruminjum verði spillt eða hættu á mengun lofts eða lagar, er skylt að leita álits Náttúruvernd- arráðs, áður en framkvæmdir hefjast." I 40. grein reglugerðar um nátt- úruvernd nr. 205/1973 segir m.a. svo: „Hefjist einhver handa um fram- kvæmdir, sbr. 37. og 38. gr., án þess að umsagnar hafi verið ieitað, getur Náttúruverndarfað eða nátt- úruverndarnefnd krafizt þess, að lögreglustjóri stöðvi framkvæmdir, að viðlögum dagsektum þar til umsögn hefur verið gefín,..." Greinarhöfundur hefur komist að því að í apríl sl. var bréf sent Nátt- úruverndarráði með rökstuddri beiðni um að ráðið beitti sér fyrir því að framkvæmdum við fyrir- hugaðan veg yrði frestað í t.vö ár og að tíminn yrði notaður til þess að kanna eftirfarandi atriði. (1) Hugsanleg áhrif framkvæmda á vistkerfi og vatnabúskap
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.