Morgunblaðið - 22.11.1987, Blaðsíða 46

Morgunblaðið - 22.11.1987, Blaðsíða 46
46 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 22. NÓVEMBER 1987 -f í mðrgum myndum Munchs endurspcglast áhugi Hnmnna á áru mannsinn og dýrslegu Hkamlegu segulmagni. MUNCH UOSMYNDIN Tilkoma ljósmyndarinnar olli mikliiiin hvörfum í mál- aralistinni og leiddi til furðulegrar en um margt eðlilegrar samkeppni milli málara og ljósmyndara. Mál- ararnir vildu sýna yfirburði málaralistarinnar gagnvart ljósmyndinni en ljósmyndar- ar vildu gera betur en málverkið, yfirganga það að myndrænu gildi. En hér er um tvær sjálfstæðar list- greinar að ræða, þótt þær séu skyldar um margt. Á tímabili voru málararnir komn- ir út í blóðlitlar eftirlíkingar lands- lagsins í anda ljósmyndarínnar og voru þannig f samkeppni við hina nýju tækni — samkeppni sem f ýmsum myndum hefur varað fram á daginn í dag. En svo gerðu málarar uppreisn gegn ljósmyndatækninni og þar var norski málarinn Edvard Munch fremstur í flokki á Norðurlöndum. Ljósmyndin sem slík var gerð útlæg úr málverkinu en sjálfstæði þess ræktað af ofurkappi. Það er þó löngu viðurkennd stað- reynd, að málarar hafa alla tfð notfært sér ljósmyndatæknina, frá því að hún leit fyrst dagsins ljós. Svipað og að þeir hafa notast við ýmis hjálpartæki og sjónmiðanir frá upphafi málaralistar til að ná fram meiri nákvæmni f útfærslu, ákvarða fjarvídd og í einu og öllu auðvelda sér tæknibrögðin. Margur hefur pó lengi viljað þrjóskast við að viður- kenna hlutverk ljósmyndarinnar og kennarar listaskóla jafnvel bannað nemendum sínum að mála eftir ljós- myndum og farið háðulegum orðum um málara sem máluðu eftir póst- kortum — jafnvel lituðum póstkort- um. Okkar ágæti málarí, Jón Stefánsson, var jafnvel f eina tfð vændur um það af gagnrýnanda virts listtímarits, að myndir hans líktust meir og meir póstkortum í lit (Harald Madsen um sýningu Grönningen á Charlottenborg í Kaupmannahöfn áríð 1944, Samler- en 2. hefti, 21. árgangur, marz 1944). Enga mynd hef ég séð eftir þann vandaða málara, sem minnir mig á póstkort, þvf fer fjarri, en hafi hann Miiiningar dapurlegrar æsku leituðu stöðugt á Munch í listskðpun hans og skýrt dæmi um það ásamt því, hvernig hann hagnýttí sér ljÓHmyndir, sést í teikningunni „Við tvðfalda rúmiö" frá 1891—2, en þar hefur hann eitt sinn sem oftar notað mynd af móður sinni, Lauru Chaterine Bjðlstad, en hvernig hún styð- ur sig við stólinn endurspeglast í mörgum teikningum á þessu tímaskeiði. Munch skrifaði 1889: „Neðst við hið tvíbreiða rúm sátu þau þétt hvort upp að ððru á tveim Iitlum barnastólum; til hliðar stóð hin háa kvenvera, stór og dðkk við gluggann. Hún sagðist mundu yfirgefa þau — yrði að yfirgefa þau — og spurði, hvort þau myndu verða hrygg, þegar hún væri á burt — og að þau yrðu að lofa sér að halda sig að Jesú, svo að þau hittu hana aftur á himnum — þau skildu þetta ekki alveg rétt en fannst það svo hræðilega sorglegt og svo grétu þau bæði, hágrétu." .t.i;ui(U|a*«ipil<it notfært sér þau, þá hefur hann gert það á mjög myndvísan hátt að mfnu mati. Þetta er annars ljóst dæmi um þann hugsunarhátt, sem ríkti lengi vel til Jjósmyndarinnar og þá áráttu að hafna henni með öllu sem hjálpartæki. Þetta gerði eðlilega það að verk- um, að menn voru hræddir við að það upplýstist, að ljósmyndin kæmi eitthvað við sögu myndsköpunar þeirra og fóru mjög leynt með. Hér er enn eitt dæmi um for- dóma, sem ná að blómstra og verða almennir, enda vildu ýmsir áhang- endur málaralistar meina, að ljósmyndin væri óæðri listgrein. Það er líka tiltölulega stutt síðan menn hafa farið að gefa út bækur og afhjúpa þátt ljósmyndarinnar f framþróun málverksins og í list heimsþekktra málara auk þess að rannsaka þennan þátt aimennt. Lengi þótti það jafnvel ganga guð- lasti næst að kenna málverk við ljósmyndir. Til er fræg setning af hálfu Ed- vards Munch, sem oft hefur verið vitnað tii af eldheitum áhangendum málverksins: „Ljósmyndavélin getur ekki veitt penslinum og litaspjaldinu samkeppní meðan ekki er hægt að nota hana á himnum eða i helvfti." Hér er skýrt og skorinort tekið til orða og þarf enginn að fara í grafgötur um, hvað listamaðurinn var að fara né að virðing hans væri harla takmörkuð á ljósmynda- tækninni, þvf að slíkur er þunginn f orðanna hljóðan. En hér er vfst nokkuð misvægi á framsetningu skoðana og stað- reyndum og um það fjallar þessi grein. — Fyrir nokkrum árum las ég einhvers staðar, að ættingjar Munchs hefðu fundið mikið safh eigin ljósmynda í eftirlátnum eigum málarans, þeim til mikillar undr- unar, og það fylgdi sögunni, að þeir hefðu sem skjótast eyðilagt sem mest af ljósmyndunum til að ekki kæmist það upp, að snillingur- inn studdist einnig við þær f myndsköpun sinni. Það var svo á sýningunni „Mál- verk eftir ljósmyndum" í Miinchen árið 1970 að þessi þáttur í list Munchs var fyrst opinberaður og var eitt af því óvæntasta sem sýn- ingin bauð upp á. En sjáift framlag Munchs sem áhugaljósmyndara þótti í þvf samhengi léttvægt, þótt í formála sýningarskrár gæti m.a. að lesa: „Hinar tæknilega ófull- komnu ljósmyndir Munchs, og jafnframt óvenjulegu, sem hann tók af fyrirsætum og andlitum bera vott um sjón- og sálræna hæfileika, sem menn sjá annars yfírhöfuð ekki í ljósmyndum tímanna." — Fyrir áratug eða svo vöktu nokkrar ljósmyndir eftir Munch á frægri sýningu í Zurich enn meiri athygli og rumskuðu mjög við mönnum. Þær voru prentaðar í stóra og mikilfenglega sýningar- skrá, er rataði um allan heim og er ennþá á boðstólum á virtustu listasöfnum heimsins. Sýningar- skrána sá ég fyrst hjá Erró í París fyrir nákvæmlega áratug og pant- aði umsvifalaust, er ég hóf að rannsaka heimildir um listamann- inn á Munch-safninu í ósló. Því miður var einhver svo vinsamlegur, sem ég lánaði bókina fyrir nokkrum árum, að skila henni ekki aftur og get ég því ekki vísað til hennar frek- ar hér. En hins vegar kom út bók um þennan þátt f list Munchs á þessu ári, gefin út af Gyldendal Norsk Forlag, Ósló, og er eftir Arne Egg- um forstöðumann Munch-safnsins, sem hefur magistergráðu í listsagn- 4
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.