Morgunblaðið - 22.12.1988, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 22.12.1988, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, PIMMTUDAGUR 22. DESEMBER 1988 Saga Þorlákshafiiar Bókmenntir ErlendurJónsson Skíili Helgason: SAGA ÞORLÁKSHAFNAR til loka áraskipaútgerðar I.-III. Bókaúig. Öra og Orlygur hf. 1988. Þetta þriggja binda verk er geysi- mikið að umfangi og efni, samtals fjórtán hundruð síður! Hvert bindi ber sinn undirtitil: Byggð og búend- ur, Veiðistöð og verslun og At- burðir og örlög. Höfundur kveðst hafa unnið að verkinu í þrjá ára- tugi. »Tekið skal fram,« segir í formála, »að.hér verður engin heild- arsaga rakin, heldur aðeins brugðið upp svipmyndum úr sögu margra alda, þó að sjálfsögðu mest síðari tíma.« Svipmyndasafn? Kannski lýsir það verkinu best? Aðfangaleið- ir höfundar hafa vitanlega verið fleiri en nöfnum tjáir að nefna. Mikið telur hann sig t.d. hafa þegið af Þórði Sigurðssyni fræðimanni sem bjó á Tannastöðum í Ölfusi á fyrri hluta þessarar aldar. Þórður var kunnugur í Þorlákshöfn því þar hafði hann róið margar vertíðir; var HEILDSOLU- MARKAÐUR Laugavegi 22a, gengió inn umportió Allt nýjar vörar fyrir fullorðna jafht sem börn Mjög gott verð Dæmi um verð: Buxurkr. 1.470,- Karlmannafrakkar kr. 3.000,- Skyrtur kr. 900,- Úlpurkr. 1.500,- og margt, margt fleira. Sjón er sögu ríkari! þar að auki með fróðustu mönnum sinnar tíðar um fyrri alda menn og ættir og minnugur vel. Höfundur vitnar til Páls Eggerts Ólasonar sem sagði: »Engin saga verður ann- að en ágrip.« Það má til sanns veg- ar færa. En um þetta mikla rit má líka segja að það sé bæði saga og safnrit; svo margháttaður fróðleik- ur er þarna saman dreginn: sagn- fræðilegar staðreyndir — þjóð- sagnaefhi og allt þar á milli. Til að mynda er birt þarna talsvert af frúmgögnum. Ef nefna skal eitt- hvað sem undirrituðum þykir sér- lega forvitnilegt bendi ég á upp- skrift bús í Herdísarvík frá árinu 1878. Þess var þá jafnan krafist varðandi þvflíkan gjörning að hvað- eina væri skrifað upp, stórt og smátt, og ýtrustu nákvæmni gætt. Þess er þarna getið hvernig húsa- skipan var háttað, hvaða áhöld og verkfæri voru til; og' bókaeign er auðvitað tíunduð: »Tvær biblíur, 2 sálmabækur, 1 grallari og Mynsters hugleiðingar; Njála, 4 Passíusálmar ogýmislegt bókarusl.« Hvorki hefur það verið guðsorð né fornrit sem kallað var rusl í þá daga; líkast til þýddir reyfarar. Þarna var einnig til »ýmislegt kaðalrusk, og eru þar með upptaldar eignir sem ekki voru nefndar sínum réttu nöfnum. Til voru »4 pottar heilir og 1 bilaður« og hafa vafalaust fyrirfundist heim- ili með minni pottaeign. Þriðja bindið er reyndar skemmtilegast en þar eru sagnir ýmsar tengdar Þorlákshöfn. Er þar fylgt þeirri gömlu hefð að byggt er á munnlegum heimildum sem síðar eru treystar með skjalfestum gögn- um þegar því verður við komið. Kveðskapur er líka birtur þarna, gamlar formannavísur svo dæmi sé tekið. Skúli Helgason Þegar öllu er á botninn hvolft nær saga þessi yfir talsvert víðara svið en Þorlákshöfh eina. Því margt hvað hefur þarna almennt þjóð- fræðigildi þótt það tengist umrædd- um stað að nafninu til. Myndir setja ekki mikinn svip á ritið. En þeim mun merkilegri eru þær sem þar eru birtar. Til dæmis eru þarna myndir af kynjakvistum ýmsum sem kunnir voru um síðustu aldamót, Símoni Dalaskáldi, Eyjólfi ljóstolli og fleiri slíkum, auk bænda- fólks ög embættismanna sem við sögu koma. Eru þær, margar hveij- ar, undraskýrar. Þá eru þarna all- margar myndir af skipshöfnum, aðallega frá aldamótum. Er ekki ofmælt að með saman- tekt þessa rits hafi Skúli Helgason unnið stórmikið starf og merkilegt sem skipi honum á bekk með okkar bestu fræðimönnum. Hugurinn fiillur af leyndardómum.., Bokmenntir Jóhanna Kristjónsdóttir Herbjörg Wassmo: Húsið með blindu glersvölunum. íslensk þýðing: Hannes Sigfus- son. Útg. Mál og menning 1988. Húsið með blindu glersvölunum er fyrsta verkið í þríbók höfundar um stúlkuna Þóru, seni í upphafi ferðar er telpukorn sem býr með móður sinni og stjúpa á lítilli eyju við Norður-Noreg. Hinar tvær seinni eru Det stumme Rommet og Iiudlös himmel og Herbjörg Wassmo hlaut Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir verkið eftir að þriðja bókin kom út. Móðir Þóru, Ingiríður, hefur átt telpuna með þýskum hermanni sem var í hernámsliði Þjóðverja á stríðsárunum. Hlutskipti móðurinn- ar er því harkaleg fyrirlitning sem yfirfærist á telpuna. Móðirin hefur aldrei treyst sér til að horfast í augu við fortíð sína og það er ekki fyrr en Rakel frænka hennar út- skýrir fyrir henni liðnar stundir, að henni tekst að setja ýmsa atburði í samhengi í ungum nuga sínum. Samt hefur nú móðirin náð sér í Henrik fyrir eiginmann, en það átti sínar ástæður á sínum tíma. Henrik er mesta dusilmenni og lydda, ekki sér hann fyrir fjölskyld- unni, svo að móðirin verður að vinna hörðum höndum. Einatt eru þau Henrik og telpan ein heima á kvöld- in og hún ung þegar stjúpinn fer að misnota hana kynferðislega. Stúlkan bregst við eins og dæmi- gert er með börn sem eru svívirt á þennan hátt, hún þegir þunnu hljóði, full andstyggðar og sektar- kenndar. Líf hennar er samt ekki samfelld martröð, henni auðnast að nota ímyndunarafl barnsins til að kom- ast í alls konar drauma og ímyndun- arheim, sem gerir henni lífið bæri- Herbjörg Wassmo legra og á stundum gott. Sam- skipti hennar vjð frænkuna Rakel og mann hennar Símon opna henni nýja sýn, að ekki sé nú talað um, þegar mállaus piltur Friðrik kemur í litla bæinn og hún eignast vináttu hans. Vináttusambandi þeirra er lýst einkar ljúflega og lifandi. Und- ir Iokin verður það hlutskipti Þóru að bjarga Henrik frá bana, en kannski þarf hún- ekki að óttast neitt í bráð, því að hann er hand- tekinn fyrir íkveikju og fluttur á brott. Höfundur hefur afar næmt auga fyrir tilfinningum telpunnar og lýsir þeim af mikilli nærfærni. Þetta er mögnuð saga, með und- iröldu heitra tilfinninga. Allt er sagt á lágu nótunum, lesandi verður að lesa milli lína, því að hér er oft talað hljótt. Telpan, Þóra, verður mjög skýr persóna og fjöldamargar persónur sögunnar listavel gerðar. Hannes Sigfússon hefur unnið þýð- inguna af kunnáttusemi og vand- virkni eins og vænta mátti. En fullmikið af prentvillum er í bók- inni, sem skrifast á reikning útgáf- unnar, sem að öðru leyti er hin hugnanlegasta.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.