Morgunblaðið - 08.06.1993, Síða 28

28
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 8. JÚNÍ 1993
+

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Ritstjórnarfulltrúi
Árvakur h.f., Reykjavík
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Björn Vignir Sigurpálsson.
Kringlan 1, 103 Reykjavík. Símar: Skiptiborð 691100. Auglýsingar:
691111. Áskriftir 691122. Áskriftargjald 1200 kr. á mánuði innan-
lands. í lausasölu 110 kr. eintakið.
Mótun nýrrar Italíu
Líkt og búist hafði verið við
var meginniðurstaða sveit-
arstjómakosninga í mörgum
helstu borga Ítalíu um helgina
gífurlegt afhroð þeirra tveggja
flokka sem farið hafa með völd
í landinu frá því síðari heims-
styijöldinni lauk.
Flokkar kristilegra demó-
krata og sósíalista fengu hverf-
andi fylgi í norðurhluta lands-
ins. Jafnvel í suðurhluta Ítalíu,
sem ávallt hefur verið öflugasta
vígi Kristilega demókrata-
flokksins, ákváðu kjósendur að
snúa baki við hinum gömlu vald-
höfum.
í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem
haldin var í lok aprílmánaðar,
lýsti mikill meirihluti ítala yfir
andúð á því kerfí hreinna hlut-
fallskosninga sem verið hefur
við lýði. Þetta kerfí hafði tryggt
að enginn einn stjórnmálaflokk-
ur gat náð völdum í landinu en
einnig ýtt undir flokkamergð
og tíð stjómarskipti. í skjóli
þessa fyrirkomulags þróaðist
fram spillt skiptakerfi stóru
flokkanna tveggja, sem deildu
með sér völdum og stöðuveiting-
um á vegum ríkisins.
Á undanfömum mánuðum
hefur verið flett ofan af þessu
kerfí og í ljós komið að fjölmarg-
ir stjómmálamenn og fjármála-
menn Ítalíu hafa verið tengdir
spillingu og jafnvel mafíunni.
Þörfín fyrir umskipti var orðin
yfírþyrmandi og í þjóðarat-
kvæðagreiðslunni samþykktu
tæplega 83% ítala að taka upp
einmenningskjördæmi í kosn-
ingum til öldungadeildarinnar í
stað hlutfallskosninga. Við völd-
um í landinu tók einnig ópólítísk
stjórn undir forystu fýrmm
seðlabankastjóra, Carlos
Azeglios Ciampis, sem hefur
það að meginmarkmiði að
breyta kosningafyrirkomulagi í
landinu og beijast gegn spill-
ingu.
Kosningamar um helgina
vom fyrsta tækifæri kjósenda
til að láta álit sitt á stjómmála-
flokkunum í Ijós eftir að spill-
ingarmálin byijuðu að hrannast
upp. Var enda litið svo á að þær
myndu marka upphafíð að nýrri,
endumýjaðri Italíu. Kosninga-
úrslitin em ákveðin staðfesting
á þessari spá. Rétt eins og í
þjóðaratkvæðagreiðslunni
snem kjósendur baki við hinu
hefðbundna og vom sigurvegar-
ar helgarinnar fyrst og fremst
flokkar og framboð sem tengd-
ust ekki fortíðinni.
Úrslitin gefa hins vegar enga
einhlíta vísbendingu um hvemig
hin „nýja“ Ítalía mun koma til
með að Iíta út. Jafnvel má túlka
úrslitin sem svo að auknar líkur
séu á pólitískum klofningi
landsins.
Ítalía hefur um langa tíð ver-
ið tvískipt land í raun. Norður-
hlutinn ríkur og velmegandi en
suðurhlutinn vanþróaður og
spilltur. Margir íbúar Norður-
Ítalíu hafa viljað skera á tengsl-
in við suðurhlutann og taka í
stað þess upp lausbeislaðra
ríkjasamband. Hugmyndir af
því tagi áttu aftur á móti ekki
hljómgmnn meðal kristilegra
demókrata sem sóttu til Suður-
Ítalíu stóran hluta valds síns.
í því umróti sem nú einkenn-
ir stjómmálaástandið á Ítalíu
hefur gamla flokkakerfið nán-
ast leystst upp. Úrslit helgar-
innar benda til að svo geti farið
að við taki flokkar sem sæki
vald sitt til einstakra landshluta
fremur en landsins í heild. Þann-
ig vann Norðursambandið, sem
berst fyrir skiptingu landsins,
stórsigur á Norður-Italíu. Það á
þó eftir að koma í Ijós hvort að
kjósendur hafi með því að veita
flokknum atkvæði sitt einungis
viljað knýja á um breytingar og
uppstokkun eða hvort raunvera-
legur vilji sé fyrir hendi að kljúfa
Ítalíu í tvennt.
Fastlega er búist við að efnt
verði til þingkosninga síðar á
þessu ári, í kjölfar þess að ríkis-
stjóm Ciampis hefur knúið í
gegn breytingar á kosninga-
löggjöfinni. í þeim kosningum
munu útlínur hinnar nýju Italíu
skýrast frekar.
Sigur
Gonzalez
Nauman kosningasigur
spænskra sósíalista í þing-
kosningunum á sunnudag má
fyrst og fremst rekja til tveggja
þátta: Fortíðarinnar og persónu
Felipe Gonzalez, forsætisráð-
herra.
Það væri að hæpið að túlka
úrslitin sem sigur fyrir stjórnar-
stefnuna. Sósíalistar, sem farið
hafa með völd á Spáni í rúman
áratug, hafa átt mjög undir
högg að sækja að undanförnu.
Staða efnahagsmála er mjög
slæm og atvinnuleysi heldur sí-
fellt áfram að aukast. Þá hafa
forystumenn í flokknum verið
sakaðir um spillingu og gætt
hefur valdhroka meðal flokks-
forystunnar.
Kjósendur virðast samt ekki
enn vera reiðubúnir að treysta
helsta stjómarandstöðuflokkn-
um, Þjóðarflokknum, fyrir völd-
unum í landinu. Hann er í aug-
um margra enn of tengdur
stjórnartíð einræðisherrans
Franciscos Francos, sem lést
fyrir sautján ámm. Leiðtogi
Þjóðarflokksins, Jose Maria
Aznar, virðist heldur ekki hafa
náð að heilla Spánveija á sama
hátt og hinn litríki forsætisráð-
herra Gonzalez.
Nóbelsverðlaunahafinn dr. Carleton Gajdusek
Verk Bjöms Sigurðsson-
ar lykilframlag á sviði
læknis- og örvemfræði
Nóbelsverðlaunahafinn dr.
Carleton Gajdusek var meðal
fjölmargra vísindamanna á
læknaráðstefnunni sem Vísinda-
akademía New York stóð fyrir
2.-5. júní í Háskólabíói um hæg-
gengar veirusýkingar í mið-
taugakerfinu og rannsóknastörf
dr. Björns Sigurðssonar læknis,
fyrsta forstöðumanns Tilrauna-
stöðvar Háskólans í veirufræði
á Keldum. í fyrirlestri sínum
fjallaði Gajdusek um framfarir
á sviði rannsókna á riðuveiki og
skyldra sjúkdóma. Flestir vís-
indamannanna sem fjölluðu um
hæggengar veirusýkingar vitn-
uðu til verka Björns Sigurðsson-
ar í fyrirlestrum sínum og töldu
framlag hans mjög þýðingar-
mikið fyrir rannsóknir í veiru-
fræðum. Dr. Gajdusek sagði í
samtali við Morgunblaðið að nið-
urstöður Björns hefðu verið lyk-
ilframlag á sviði læknisfræði og
örverufræði, sem vektu mikla
athygli vísindamanna enn í dag,
ekki síst vegna þess að alnæmis-
sjúkdómurinn teldist til sama
sjúkdómaflokks og Björn lýsti.
„Þetta er í fjórða skipti s'ém ég
heimsæki ísland. Ég kom hér fyrst
vegna vísindastarfa minna árið 1959,
skömmu eftir andlát Björns Sigurðs-
sonar og fékk því aldrei tækifæri til
að hitta hann. Ég kynntist hins veg-
ar Páli Pálssyni, Margréti Guðnadótt-
ur og fjölmörgum öðrum úr hópi
þeirra sem störfuðu á Keldum, auk
fleiri læknum hér á landi, sem hafa
verið vinir mínir í yfir en 30 ár,“
sagði Gajdusek.
„Við fengum upplýsingar um
rannsóknir Björns Sigurðssonar á
visnu, riðu og hæggengum veirusjúk-
dómum árið 1958. Ég kom hingað
til að afla mér frekari vitneskju um
rannsóknarverkefni hans sem svipaði
til verkefna sem við vorum að fást
við á sjúkdómnum kúru en hann
beindi sjónum okkar að því að um
veirusýkingu væri að ræða,“ sagði
hann.
Rannsóknir á visnu og riðu
Björn Sigurðsson sýndi fram á að
mörg ár gætu liðið frá sýkingu og
þar til sjúkdómurinn kæmi fram en
Dr. Björn Sigurðsson.
ekki aðeins örfáar vikur eins og áður
hafði verið talið og segir Gajdusek
að vísindamenn hafi þá enga vitn-
eskju haft um að meðgöngutími sjúk-
dómsins gæti verið svo langur. Þeir
hafi svo orðið enn hrifnari eftir því
sem hann og samstarfsmenn hans
hafi kynnt sér betur niðurstöður
Björns um riðuveiki og aðra hægg-
genga veirusjúkdóma og borið þær
saman við eigin rannsóknir. Upp frá
því hafi lýsingum Björns verið fylgt
nákvæmlega eftir en á þeim tíma
hafi ekki verið horft mikið til dýra-
sjúkdóma í læknaheiminum.
Hæggengir smitsjúkdómar
Gajdusek fékk nóbelsverðlaunin í
lífeðlis- og læknisfræði árið 1977
fyrir rannsóknir á sjúkdómunum
Kúru og Creutzfeldt-Jakob sjúk-
dómnum en hann hafði þá um skeið
unnið að þessum rannsóknum á
frumstæðum þjóðflokki í Nýju Gíneu
og gert tilraunir á öpum sem leiddu
í ljós að Creutzfeldt-Jakob sjúkdóm-
urinn var ekki arfgengur efnaskipta-
sjúkdómur heldur hæggengur smit-
sjúkdómur samkvæmt skilgreining-
um sem Björn Sigurðsson hafði sett
fram. „Ég fékk nóbelsverðlaunin fyr-
ir að hafa uppgötvað nýjan sjúk-
dómaflokk og hvemig sjúkdóms-
Dr. Carleton Gajdusek
myndunin ætti sér stað. Við höfðum
áttað okkur á að við værum að rann-
saka bólgulausa sjúkdóma, sem virt-
ust vera kerfisbundir en fram að því
höfðum við álitið þá annað hvort
arfgenga eða að þeir stöfuðu af eitur-
efnum. Við höfðum komist að raun
um að ef Kúra og Creutzfeldt-Jakob
sjúkdómarnir væru smitsjúkdómar á
sama hátt og riða og visna yrðum
við að hafa áhyggjur af fjölmörgum
öðrum sjúkdómum. Sú hefur þó ekki
orðið raunin. Við höfum enn ekki
getað sýnt fram á að hæggengar
veirur orsaki Multiple Sclerosis
(heila- og mænusigg) eða Parkinson
veiki og Alzheimer sjúkdómurinn
hefur ekki ennþá reynst vera af völd-
um hæggengra veirusýkinga ,eins og
við höfðum búist við,“ sagði Gajdu-
sek.
„Því miður lést Bjöm ungur en ef
hann hefði haldið rannsóknum sínum
áfram í þá átt sem hann stefndi er
enginn vafí á að hann hefði hlotið
nóbelsverðlaunin," svaraði Gajdusek
þegar hann var spurður hvort hann
teldi að Bjöm hefði átt skilið þessa
æðstu viðurkenningu læknavísind-
anna eins og margir hafa haldið
fram.
Alþjóðiega læknaráðstefnan í Háskólabíói
Líklega fundin skýring á
ráðgátunni um eðli riðuveiki
Bylting í almennri líffræði ef rétt reynist,
segir Guðmundur Pétursson læknir á Keldum
MIKILSVERÐAR niðurstöður rannsókna á eðli sjúkdómsins riðu
voru kynntar á alþjóðlega læknaþinginu sem haldið var á vegum
Vísindaakademíu New York í Háskólabíói dagana 2.-5. júní um
hæggengar veirusýkingar í miðtaugakerfinu og verk dr. Björns
Sigurðssonar læknis. Lengi hafa verið uppi deilur meðal vísinda-
manna um hvort riðusýkillinn innihaldi erfðaefni eins og aðrar
þekktar lífverur. Á ráðstefnunni voru færð sterk rök fyrir því að
svo væri ekki og voru kynntar niðurstöður úr rannsóknum sem
studdu nýjar hugmyndir vísindamanna um að smitefni riðu inni-
haldi ekki erfðaefni heldur sé eingöngu um eggjahvítuefni að ræða.
Guðmundur Pétursson, sem ný-
lega lét af störfum forstöðumanns
Tilraunastöðvar Háskólans í meina-
fræði á Keldum, segir að þótt ekki
liggi fyrir endanlegar sannanir fyrir
þessu séu nú komnar fram mjög
sannfærandi skýringar á eðli riðu
sem geti auðveldað baráttuna gegn
sjúkdómnum.
„Þetta vekur sérstaka athygli
vegna þess að eðli þessara sjúkdóma
og smitefnisins hefur verið mjög
mikil ráðgáta og ef þetta reynist
rétt, að þeir geti borist með próteini
án erfðaefnis, þá er það mikil bylting
í almennri líffræði, sem breytir því
sem talin voru algild sannindi fram
að þessu,“ segir Guðmundur.
Það voru tveir vísindamenn frá
Bandaríkjunum, dr. Charles Weiss-
mann og dr. Karen Hsiao, sem
skýrðu frá þessum niðurstöðum sem
byggjast á erfðatæknilegum tilraun-
um.
Markvissari aðferðir
Guðmundur sagði að það hefði háð
mönnum í baráttu við þessa sjúk-
dóma hversu lítið hefur verið vitað
um eðli smitefnisins og sagði ljóst
að aukin þekking myndi leiða til
þess að hægt verði að beita mark-
vissari aðferðum í baráttunni við
riðu. Niðurstöður bandarísku vís-
indamannanna gætu gefið vísbend-
ingar sem kæmu að haldi hér á landi
en hann sagðist fljótt á litið ekki
telja að þær gæfu ástæðu til að
breyta um baráttuaðferðir gegn riðu.