Morgunblaðið - 28.10.1993, Blaðsíða 38

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 28. OKTÓBER 1993
, 38
Vilhjálmur Hólm Sig-
urðsson frá Syðra-
Vallholti - Minning
Fæddur 10. október 1903
Dáinn 11. september 1993
Hann var af hinni fjölmennu
Skíðastaðaætt, sem kennd er við
Skíðastaði á Laxárdal, sem skerst
inn í landið norðan- og vestanvert
við Tindastól, Eilífsfjall, og höfuð-
staður okkar Skagfirðinga, Sauðár-
krókur, stendur við. Þar er nátt-
úrufegurð mikil. Ég minnist þess
v þegar ég leit fyrst Laxárdal, á fögru
vordegi, þar sem áin liðast lygn og
tær, langan niður dalinn, í laufi
hvíslar ljúfur blær, er lít ég Ijallasal-
inn.
Út við ströndina, sitt hvoru meg-
in stólsins, eru náttúruperlurnar
Glerhallarvík og Sævariandsvík, og
útsýn mikil og fögur yfir til Austur-
landsins, yfir eyjar og sund. „Út
við eyjar og sund, sefur Ægir sinn
blund“, eins og segir í dýrðaróði sr.
Tryggva H. Kvaran, „Vor i Skaga-
firði“, sem var frumflutt af höfundi
á mikilli hátíð í Varmahlíð sunnu-
daginn 27. ágúst 1939, er sund-
laugin þar var vígð að viðstöddu
-y mikiu ijölmenni. Þá var vor í Skaga-
firði.
Vilhjálmur, eða Villi, eins og
hann var löngum kallaður, og verð-
ur hér, var borinn og barnfæddur
að Syðra-Vallholti, í Hólmi, og ól
þar allan sinn aldur utan síðustu
árin. Ég hefi þekkt hann frá blautu
barnsbeini, og er bæði ljúft og skylt
að minnast hans með nokkrum orð-
um. Það var hann sem sótti ljósmóð-
urina, þgar ég var að fæðast í þenn-
an heim, og var þá yfir Héraðsvötn
< að fara, sem enn voru óbrúuð á
þeim tíma. Þessi ferð var farin í
hálfgerðu hríðarveðri, á útmánuð-
um árið 1926 yfirum Vötn og langt
fram í Blönduhlíð.
En þá var Villi ungur og frískur,
og fann ekki að nokkrum hlut.
Hann var vel ríðandi, á eldfjörugum
gæðingum af hinu annálaða Vall-
holtskyni, sem þá var, og eimir
ennþá af. Faðir hans, Sigurður
Gunnarsson, var þá á efri árum,
átti gott hestakyn og fjölda hrossa.
Hann átti jarðir og rak hross sín
yfir um Vötn á hveiju hausti. Hafði
þau í högum í Brekkukoti í Blöndu-
hlíð, sem hann átti. Hér fyrir eina
tíð áttu þessir ættmenn, Skíðungar,
allar jarðir þvert yfir Skagafjörð,
allt frá Stóru-Ökrum og Brekku-
koti í Blönduhlíð, Mikley, Syðra-
Vallholt og Borgarey í Vallhólmi
að Krithóli og Kirkjuhóli á Efri-
byggð.
Fyrstu aurarnir sem ég fékk í
kaup, voru laun fyrir að reka stóðið
með Villa yfir um Vötn, í Brekku-
kot. Farið var yfir Vötnin nyrst úr
Mikleyjarlandi, og minnist ég þess
mér þótti djúpt á yngri hrossunum,
og mikið sundlaði mig yfir. „Bara
að horfa á Glóðafeyki," sagði Villi
við mig á svamlinu. Það var sem
ég flygi upp flauminn færði ég
augun af Feykinum, og án hans
hefði ég líklega fallið af hestinum.
( Það var svo Valadalshnjúkurinn
sem bjargaði mér vesturyfir. Allar
götur síðan lít ég til þessara út-
varða Skagaijarðar með virðingu
og velþóknun.
Þegar Villi hafði aldur til fór
hann í Hvítárbakkaskólann áður en
hann fór að búa. Fyrst bjó hann
með Bjarnfríði Þorsteinsdóttur, og
áttu þau saman drenginn Hjört, sem
er bifreiðarstjóri á Sauðárkróki.
Hann er giftur Rannveigu Jóhann-
esdóttur frá Vindheimum á Þela-
mörk, og er mikill ættbogi frá þeim
kominn.
Þau Villi og Fríða áttu ekki skap
saman, þegar til lengdar iét, flutti
hún til næsta bæjar, með drenginn
ungan, að Ytra-Vallholti, hvar Jó-
hannes Guðmundsson bjó með konu
sinni, Sigríði Ólafsdóttur. Hjá þeim
var Fríða með drenginn um mörg
sumur, en átti annars heima á Sauð-
árkróki og stundaði sauma. Hún
var mikil dugnaðar- og atgervis-
kona, og þegar ég var ungur þótti
mér ekki vænna um aðra konu en
hana Fríðu.
Ég var stundum kaupamaður hjá
Jóhannesi, og sló með orfi og ljá.
Þar var Fríða með alamín-hrífuna
sína, og það sópaði vissulega að
henni. Kaupamennirnir urðu að
hafa sig alla við, því ekki var gefið
eftir, og Fríða víkingur með hríf-
una, sem glampaði fagurlega í sól-
skininu, - langar leiðir. Það var
unnið kappsamlega með handverk-
færum, og þótti mikil hneisa að
Fædd 16. desember 1896
Dáin 21. október 1993
Hin langa þraut er liðin
nú loksins hlauztu friðinn
og allt er orðið rótt,
nú sæll er sigur unninn
og sólin björt upp runnin
á bak við dimma dauðans nótt.
Fyrst sigur sá er fenginn,
fyrst sorgar þraut er gengin,
hvað getur grætt oss þá?
Oss þykir þungt að skilja,
en það er er Guðs að vilja,
og gott er allt, sem Guði’ er frá.
(V. Briem)
Þá er langri ævi ömmu okkar
lokið og mikið dagsverk að baki
sem seint verður metið til fullnustu.
Hún hét fullu nafni Guðbjörg
Kristín Vigfúsdóttir Hjaltalín og
var fædd í Brokey á Breiðafirði á
seinasta áratug síðustu aldar og
var því tæplega 97 ár er hún skildi
við þennan heim. Amma var alin
upp í Brokey þar til hún hélt til
náms suður í Reykjavík árið 1917
þar sem’ hún fór í Hússtjórnarskóla
láta gelda sig í slægjunni, sem var
kallað, ef sláttumenn höfðu ekki
undan rakstrarkonunum. Var því
stundum gripið til þrælasláttarins,
þ.e. að hver sló á hæla annars, og
var þá annaðhvort að duga eða
drepast. Þá vpru skemmtilegir
tímar, og stundum þreyta að kveldi.
„Fleygðu þér bara á þúfu augna-
blik, þá er öll þreyta horfin á svip-
stundu,“ sögðu gömlu mennirnir.
Vissu hvað þurfti - þeir gömlu.
Villi giftist Lilju Gunnlaugsdótt-
ur, og áttu þau saman 8 börn. Tvö
þeirra létust mjög ung, en hin eru
öll uppkomin, stór og myndarlegur
hópur. Elst er Halldóra Elísa, bú-
sett í Keflavík suður. Þá er Frið-
björg, húsfrú á Sauðárkróki. Sig-
urður býr í Keflavík, og Ingunn í
Mosfellsbæ. Á Sauðárkróki býr
Gunnhildur, og yngsti sonurinn,
Gunnlaugur, er bóndi að Áshildar-
holti, fyrir innan Sauðárkrók. Öll
Hólmfríðar Gísladóttur sem var til
húsa í Iðnó. Einnig lærði hún karl-
mannafatasaum hjá Vigfúsi Guð-
brandssyni klæðskera. Haustið
1919 hóf amma svo ljósmæðranám
og lauk því vorið 1921 og starfaði
sem ljósmóðir óslitið til ársins 1954,
fyrst í Stykkishólmsumdæmi og svo
árið 1945 bætti hún við sig Helga-
fellssveitarumdæmi. Það var mikið
svæði sem hún hafði á sinni könnu
og því mikið afrek hjá henni að
fara til sængurkvenna út í sveitir
í hvaða veðri sem var, á hvaða tíma
sólarhrings sem var.
Árið 1930 giftist amma svo Guð-
mundi Jónssyni afa okkar sem þá
var ekkjumaður með sex börn, og
tók amma við stóru búi strax í
upphafi og var því í nógu að snú-
ast bæði í starfi og á heimili. Amma
átti þrjú börn með afa, Þóru sem
dó sumarið 1975, Guðrúnu móður
okkar og Atla sem dó sumarið
1966, en hann þjáðist að vöðvar-
ýrnun, erfíðum sjúkdómi sem þjáði
hann frá barnsaldri. En amma naut
ekki styrks Guðmundar afa mjög
lengi því að hann féll frá rétt fyrir
eru þau gift, og barnabörnin þeirra
Villa og Lilju eru orðin mörg.
Villi og Lilja slitu samvistir og
skildu árið 1949. Lilja fór með allan
barnahópinn út að Áshildarholti og
gerðist ráðskona hjá Rafni Sveins-
syni, bónda þar.
Þar ól hún upp sinn stóra og
myndarlega barnahóp, og má það
sannarlega kallast þrekvirki, að
hafa komið svo miklu í verk, með
slíkum myndarskap sem raun ber
vitni. Þannig eru hetjur hversdags-
lífsins. Þær berast hvorki á, né
hrópa á gatnamótum. Vinna verk
sín í kyrrþey. Dagsverk Lilju Gunn-
laugsdóttur hefur verið langt og
farsælt. Hún hefur komið miklu í
verk, og hún getur sem öldruð kona
litið með ánægju yfir líf sitt og starf,
sem hefur skilað landinu - þjóðinni
- slíkum árangri.
Vissulega stóð hún ekki ein með
hinn stóra barnahóp á örlaga-
stundu. Bóndinn í Áshildarholti,
hann Rafn Sveinsson, tók á honum
stóra sínum, og reyndist börnunum
sannur og traustur - sem faðir.
Samtaka voru þau Rafn og Lilja
að koma hinum stóra barnahóp til
manns. Lilja er enn í Áshildarholti,
en Rafn er látinn fyrir allnokkrum
árum.
Villi bjó áfram í Vallholti, einn
síns liðs. Hann átti löngum nokkrar
ær, og talsvert mörg hross. Haustið
1973 brá hann búskap. Seldi ærn-
ar, en átti hrossin áfram um nokk-
urt skeið, og sinnti þeim frá nýjum
heimkynnum, að Varmahlíð, þar
sem hann bjó næstu árin. Síðustu
æviárin var hann svo á Elliheimilis-
deild Sjúkrahússins á Sauðárkróki,
og þar lést hann eftir skamma legu,
11. sept. sl.
Villi gekk ekki heill til skógar. Á
unga aldri var hann frískur og svo
frár, að hann vann til verðlauna á
íþróttamótum. Hlaut 1. verðlaun í
jólin 1943, og háði amma harða
lífsbaráttu uppfrá því og barðist
hetjulega því aldrei kvartaði hún,
heldur hélt ótrauð áfram með beint
bak. Auk þess að vera Ijósmóðir
stundaði amma ýmis störf með til
að drýgja tekjurnar, t.d. fatasaum
hjá saumastofu Kaupfélagsins í
Stykkishólmi. Árið 1954 var kom-
inn tími til að láta af störfum og
flytjast suður, bæði vegna þess að
börnin voru flutt suður að Atla
Kristín Vigfúsdótt-
ir fyrrv. ljósmóðir
i
Ástkaer eiginmaður minn, faðir okkar,
tengdafaðir og afi,
PÁLL HAUKUR KRISTJÓNSSON,
Árskógum 6,
Reykjavík,
sem lést 22. október, verður jarðsung-
inn frá Fríkirkjunni í Reykjavík föstudag-
inn 29. október kl. 10.30.
Þeim sem vilja minnast hans, er bent
á Hjartavemd eða Slysavarnarfélag
(slands.
Svava Magnúsdóttir,
Sigurður K. Pálsson, Elsabet Baldursdóttir,
Jónfna Pálsdóttir, Helen Svava Helgadóttir,
Magnús Geir Pálsson, Áslaug Sif Gunnarsdóttir
og barnabörn.
Ástkær vinur minn, sonur okkar, bróð-
ir, mágur og frændi,
ÞÓRÐUR JÓHANN ÞÓRISSON,
Skólavörðustíg 29a,
Reykjavík,
verður jarðsunginn frá Dómkirkjunni
föstudaginn 29. október kl. 10.30.
Vignir Jónsson,
Ingibjörg Þórðardóttir, Þórir Jóhannsson,
Ingibjörg Sveina Þórisdóttir, Georg Hauksson,
Einar Björn Þórisson, Hafrún Sigurðardóttir,
Anna Þórisdóttir, Ágúst Garðarsson,
Ágústa Ruth Georgsdóttir, Kristín Erla Einarsdóttir,
Karen Björk Einarsdóttir, Berglind Einarsdóttir,
Erla Björk ívarsdóttir.
þolhlaupi. Hann var mikill söng-
og gleðimaður, fríður sýnum og bar
sig vel. Líkamlega var hapn heilsu-
hraustur alla ævi. Ég minnist hans
frá því ég man fyrst eftir mér, og
finnst að aðrir hafi ekki elst betur.
Hann var alltaf eins. Hann var
meðal stofnenda karlakórsins
„Heimis", og söng laglínuna skær-
um rómi. Stefán Guðmundsson,
óperusöngvari við Konunglegu
Óperuna í Kaupmannahöfn, var um
nokkurt skeið í Vallholti á æskuár-
um sínum, og það sagði faðir minn,
að hann Villi - hann gaf Stebba
ekkert eftir í söngnum, og hefði
orðið jafngóður söngvari að námi
loknu. En Villi stefndi ekki á söng
í erlendum Óperuhúsum. Honum
nægði að syngja í gömlu stofunni
í Austurbænum í Vallholti. Þar var
oft gestkvæmt, og minnist ég þess
sem barn, að söngurinn ómaði langt
út á tún, þar sem ég var að störfum
mínum.
í Syðra-Vallholti var tvíbýli á
þessum árum. Faðir minn átti, og
bjó á hálflendunni á móti Villa.
Forfaðir okkar skipti jörðinni á
milli sona sinna tveggja, þar sem
hvorugur gat hugsað sér að vera
annars staðar. Syðra-Vallholt var
þeim allt.
Að leiðarlokum vil ég þakka Villa
fyrir samfýlgdina. Við höfum verið
hér langan aldur, svo til báðir á
sömu þúfunni, bráðir og frekir, má
kannske segja. Samkomulagið hef-
ur þó verið harla gott, og árekstra-
laust að kalla, hefur þó samkrullið
verið talsvert, sumt sameiginlegt
en íinnað ekki. Þannig er lífið.
Ég vil að lokum votta afkomend-
um hans og aðstandendum öllum
dýpstu samúð mína við andlát hans
og jarðarför, sem fram fór frá sókn-
arkirkju okkar að Víðimýri, 25.
sept. sl., að viðstöddu fjölmenni.
Gunnar Gunnarsson.
undanskildum og heilsufar Atla
krafðist þess að hann fengi betri
umönnun í Reykjavík þar sem sjúk-
dómur hans ágerðist með hvetju
ári. Hér í Reykjavík vann amma
ýmis störf, m.a. hjá Kirkjugörðum
Reykjavíkur við að sauma líkklæði
o.fl.
Amma mátti þola mikið mótlæti
á sumum sviðum. Hún missti mann
sinn frá ungum börnum og af sex
stjúpbörnum og þremur börnum
eru einungis tvö á lífi: Guðrún
móðir okkar, og Magni stjúpsonur
hennar. En hún trúði því að þetta
væri guðs vilji og sér bæri að taka
á hverri raun og koma sterk frá
henni.
Þannig kom amma okkur bræðr-
um fýrir sjónir, sterk og ákveðin
kona sem vissi hvað hún vildi og
gerði það sem hún ætlaði sér.
Síðustu árin sem hún bjó ein
fannst okkur það aðdáunarvert að
ef hana vanhagaði um eitthvað þá
lét hún sér ekki nægja að fara út
í búð heldur gerði hún sér ferð með
strætó niður í miðbæ til að ná í
það sem vantaði, mottóið var að
vera meðal fólks og sjá mannlífið
í bænum.
Amma var mjög trúrækin og fór
til kirkju á hveijum sunnudegi auk
þess sem hún hafði Biblíuna ætíð
hjá rúminu sínu. Amma sótti Nes-
kirkju alla tíð frá 1964 og tók þátt
í safnaðarstarfi þar. í Neskirkju
naut hún einstakrar velvildar allra
en þó sérstaklega var sr. Frank
M. Halldórsson henni góður og var
henni stoð og stytta á mörgum
sviðum og heimsótti hana fram á
síðasta dag. Viljum við þakka hon-
um þá umhyggju og vinsemd sem
hann sýndi henni alla tíð.
Árið 1981 brá amma búi og flutt-
ist á Elli- og hjúkrunarheimilið
Grund, fyrst á Minni-Grund en svo
á sjúkradeild Grundar þar sem hún
lést svo 21. október. Viljum við
koma á framfæri þakklæti til hjúkr-
unar- og starfsfólks á Grund fyrir
hlýju og góða umönnun til síðustu
stundar.
í dag kveðjum við ömmu hinsta
sinni með sorg í hjarta en vitum
þó að nú nýtur hún ávaxta lífs-
göngu sinnar og líður örugglega
vel þar sem hún nú er.
Steinar Gunnarsson,
Gunnar Gunnarsson.