Morgunblaðið - 26.10.1994, Blaðsíða 32

32 MIÐVIKUDAGUR 26. OKTÓBER 1994
MORGUNBLAÐIÐ
SIGURJÓN RIST
+ Signrjón Rist vatnamæl-
ingamaður var fæddur á
■*-Akureyri 29. ágúst 1917. Hann
lést í Reykjavík 15. október síð-
astliðinn og fór útför hans fram
frá Dómkirkjunni 25. október.
Á margan hátt voru þeir boðber-
ar vorsins, rauður Bedford með bát
í dragi og þessi stórbrotni maður.
Koma þeirra féll saman við leysing-
amar í Eyvindaránni og flóðin í
Fljótinu sem voru eins og náttúru-
hamfarir í augum lítilla pilta sem
misstu leiksvæði og felustaði undir
^atn og stóðu agndofa starandi á
þann ógnarkraft sem steyptist nið-
ur gljúfur og gil og hringiðumar
sem æddu hamhleyptar fram og
til baka í hyljunum. Við þennan
uppvöxt lærðist mikil virðing, e.t.v.
lotning, fyrir vatnsföllum. Það fór
þess vegna ekki hjá því að maður
sem virtist hafa gert samkomulag
við beljandi ár og fljót í versta ham
og stóð upp úr þeim eins og álf-
kóngur nyti óskilgreindrar virðing-
ar og aðdáunar smáfólksins.
Reyndar skynjaði maður strax á
unga aldri að sú lotning og virðing
náði í stómm mæli inn í raðir há-
fólksins. Hann vakti lengi forvitni
hvíti kofinn með rauða þakinu utan
^a’Lagarfljótsbrúnni og einnig lengi
var eina tenging hans við umheim-
inn háð vatnamanninum sem fylgdi
vorinu. Að sjá svona kofa síðan
við margar ár sem þjóðvegimir
liggja yfir sýndi manni að trúlega
hefði hann gert samning við flestar
ár á öllu landinu. Bara hugmyndin
var stór fyrir svona smátt fólk.
Hún lifír enn sterkt í minningunni
hugsunin um að maður sem gerði
samning við Jökulsá á Dal hlyti
vera kóngur. Það var ekki fyrr
en mörgum áram síðar að ég skynj-
aði að konungdæmi Siguijóns Rist
yar vatnasvið íslands.
Það var ein af tilviljunum lífsins
að ég villtist í rann Siguijóns og
fjölskyldu og kynntist honum þá
sem ofumæmum, tilfínningaríkum
og stórt gefnum persónuleika. Fjöl-
skyldan var honum heilög. Afstaða
hans til eiginkonu og dætra var
byggð á svo sterkum stoðum að
hún líktist virki sem aldrei yrði
hrandið. Það er ekki alltaf auðvelt
að vera ábyrgur uppalandi á mót-
um tvennra tíma og e.t.v. hefur
því verið fleygt að hann hafí um
of viljað halda í gömul gildi, gildi
sem minni kynslóð er trautt að
skilja, en því skal á móti haldið
fram að hann hafi lagt sig mjög
fram um að skilja þarfir og kröfur
unga fólksins um leið og það kost-
aði hann oft mikla þanka. Á heim-
ili þar sem mætast skörulegir og
mikilhæfír einstaklingar vill ást og
umhyggja stundum snúast í and-
" hverfu sína, þ.a. sanngirni og rétt-
_ 1 _ Krossar
I I I áleið'
I viSarlit og máloöir
Mismunandi mynstur, vönduð vinna.
Stmi 91-35929 oq 357331
Eríidnklvjur
(ílæsileg kídíi-
lilaðlx)rð lidlegir
síilir og mjög
g(KÍ J)j()IHIStlL
Dpplýsingar
ísáiia22322
FLUOLEIDIR
HÓTEl LOFTLEIIIR
sýni mega víkja um stund. Slíkar
stundir vora honum erfíðar en ein-
mitt þá birtist með svo skýrum
hætti ást hans og trú á eigin fjöl-
skyldu að það mun mér aldrei úr
minni líða, ekki sízt vegna þess
hve allt hans fas var sveipað yfir-
vegun, víðsýni og traustri fram-
komu. Ást og trú sem hann fékk
ríkulega endurgoldna.
Siguijón var vinsæll maður,
enda fróður og ræðinn og í raun
svo fordómalaus að hann gerði
nánast hvaða álf sem var að gáfu-
menni með návistinni einni saman
og fáa hef ég séð geta haldið úti
greindarlegum samræðum við
hvaða sérvitring sem er eins og
hann gerði. Þessi dýrmæti eigin-
leiki hans við mannleg samskipti
er mér einkar hugstæður og það
er heldur engin tilviljun að margir
þeirra sem höfðu allt og alla á
homum sér sáu sómann í Siguijóni.
Það er komið að leiðarlokum.
Siguijón talaði oft um æskustöðvar
sínar í Eyjafirðinum þ.a. fáir vora
ósnortnir. Hin síðari ár bar ég
ekki gæfu til þess að umgangast
þau Maju og Siguijón eins og mig
oft dreymdi. í hugarfýlgsninu örlar
alltaf fyrir lýsingum hans á æsku-
paradísinni, lýsingum sem fá nýja
vídd þegar maður spennir fyrir sig
gæðingi og berst í faxins hvini
niður flatirnar sunnan við Grand,
meðfram ánni og suður að túnfæt-
inum á Torfum. Hugur hans dvaldi
mikið fyrir norðan hinztu misserin
og það er mér ljúf tilhugsun að
hafa hann með í fylgd á þeim
ævintýraferðum. Lífsviðhorf og
siðferðisvitund hans höfðu mikil
áhrif á mig svo seint verður metið
og í návist hans, lífs sem liðins,
er maður eilífur þiggjandi.
í morgun knúði sorgin dyra. Á
morgun heilsum við gleðinni með
djúpu þakklæti fyrir að hafa notið
þess mikla ríkis að hafa átt Sigur-
jón Rist að eiginmanni, föður, afa
og vini. Boðbera vorsins í þessu lífi.
Vinarkveðja að norðan.
„Framkvæmd vatnamælinga er
einnig erfíðari hér en víðast ann-
arsstaðar, bæði sökum stijálbýlis
iandsins og erfiðrar veðráttu og
takmarkaðra samgangna mikinn
hluta ársins. Bæði vatnamælinga-
maðurinn, Siguijón Rist, og þeir
bændur ýmsir sem lesa reglubund-
ið á vatnshæðarkvarða, hafa oft
og einatt lagt á sig mikið erfiði
og sýnt dugnað og harðneskju í
vetrarferðum og í fangbrögðum
við vatn, snjó og ís í vetrarhörkum.
Ber að þakka þessum mönnum
öllum þrautseigju þeirra og ósér-
plægni í vatnamælingastörfum
þeirra.“ Þannig farast Jakobi
Gíslasyni raforkumálastjóra orð í
niðurlagsorðum formála að bókinni
íslensk vötn sem kom út 1956.
Höfundur var Siguijón Rist og
bókin lýsti niðurstöðum 10 ára
vatnamælinga á vegum embættis-
ins.
Það var ekki oft sem sá hóg-
væri maður Jakob Gíslason tók til
orða með svo afgerandi hætti. í
orðum sínum hitti hann naglann á
höfuðið einu sinni sem oftar. Með
harðfylgi sínu og dugnaði var Sig-
uijón ekki bara afkastamikill
vatnamælingamaður, hann kom
Sérfræðingar
í hlóiiiaskirylingiiin
vií) öll lii'kif'aTÍ
Skólavörðustíg 12,
á horni Bergstaðastrætis,
sími 19090
MINNINGAR
sér upp vaskri sveit aðstoðar-
manna víða um land sem gættu
vatnshæðarmæla og skráðu af-
lestra í bækur. Þessi samvinna
hans við bændur var einstök í sinni
röð.
Þegar Siguijón snéri heim frá
námi erlendis kom hann hér að
landi þar sem þörfin fyrir vatna-
mælingar var orðin mikil. Raforku-
lögin 1946 vora í undirbúningi og
stór áform uppi um rafvæðingu
alls landsins með vatnsafli. Margar
samþykktir var búið að gera og
margir menn lagt hönd á plóginn
alla götu síðan fyrir aldamót. Eng-
um hafði þá tekist að hvorki skynja
né framkvæma það gífurlega verk-
efni að leysa hina vatnafræðilegu
gátu íslands og gefa mönnum þá
yfírsýn orkunnar sem féll óbundin
í sjó fram sem vatnafræðin veitir.
Þetta verkefni leysti Siguijón á 10
árum. Með útgáfu áðumefndrar
bókar íslensk vötn árið 1956 kom
Siguijón íslendingum upp að hlið
þeirra þjóða sem höfðu heillar ald-
ar forskot í vatnamælingum og
vatnafræði.
íslensk vísindi standa í ævarandi
þakkarskuld við Siguijón fyrir
þetta afrek. Fyrir utan bókina
koma hann upp tölvutæku gagna-
safni með tímaröðum yfír rennsli
helstu vatnsfalla, skrá og kortum
yfír helstu stöðuvötn. Siguijón kom
Islendingum í alþjóðlega samvinnu
um vatnafræði og vann grunngögn
svo sem skiptingu landsins í vatna-
svæði og kort yfir afrennsli. En
Siguijón var ekki þekktastur sem
vísindamaður. Á ferðum sínum um
jöklana og hálendið sýndi hann og
sannaði hvaða úrslitaþýðingu sam-
göngutæknin hefur fyrir vatna-
fræðina. Sú þekking og kunnátta
sem felst í að geta ferðast um
ókannaða stigu, komist leiðar
sinnar og sinnt verkum sínum í
öllum veðram var vatnamælinga-
manninum nauðsynleg. Það er ekk-
ert jafn heillandi og tilkomumikið
og íslensk náttúra þegar hún skart-
ar sínu fegursta og brosir sínu blíð-
asta, en jafn hættuleg er hún hveij-
um þeim sem býður afli hennar
birginn, þær hamfarir sem eiga sér
stað á hálendi íslands í vetraraf-
tökum eru meiri en venjulegir
menn fá lært eða skilið. En Sigur-
jón skildi til fulls hamhleypuna
móður náttúru og hann vissi að í
glímunni við hana var aðeins eitt
sem gilti, að hafa betur. Fyrir
þekkingu og áræði á ferðalögum
var Siguijón goðsögn í lifanda lífi.
Eins og vera ber var Sigutjóni
margvíslegur sómi sem frumkvöðli
íslenskrar vatnafræði. Yrði það
allt of langt mál upp að telja, hér
skal aðeins getið þess atviks að
dagana 22. og 23. október 1987
var haldin stór vatnafræðiráð-
stefna í tilefni 40 ára afmælis
vatnamælinga og 20 ára afmælis
Orkustofnunar. Þessi ráðstefna var
tileinkuð Siguijóni Rist sjötugum.
Voru þar fluttir margir og merkir
vísindalegir fyrirlestrar, en það
fyrsta sem prentað var í ráðstefnu-
ritið er vísa eftir Jóhann Má Mar-
íusson, aðstoðarforstjóra Lands-
virkjunar. Lýsir hún betur en mörg
orð þeirri mynd sem við geymum
í huga okkar af Siguijóni Rist, sem
við nú kveðjum með söknuði. Hans
líka mun ísland ekki eignast fram-
ar.
Hefur í vísindin lagt sína list
leiftrandi af áhuga háð sína vist
löngum við vatnsföllin galvaskur gist
glaður og reifur vor Sigurjón Rist.
Siguijón átti erfítt ævikvöld, en
við geymum í huga okkar mynd
vísunnar af Siguijóni, það er mynd
garpsins og hugsjónamannsins,
sem upptendraður af áhuga lagði
allt í sölurnar til að koma íslandi
í hóp siðmenntaðra þjóða, með þá
þekkingu á eigin náttúra sem þeirri
stöðu tilheyrir - og tókst það.
Að endingu vil ég votta eigin-
konu Siguijóns, ásamt fjölskyldu
hans allri, innilega samúð mína.
Jónas Elíasson,
prófessor í vatnafræði.
ARINA ÞORLA UG
IBSENSDÓTTIR
+ Arína Þórlaug
Ibsensdóttir
fæddist á Suðureyri
við Súgandafjörð
11. september 1923.
Hún andaðist á
Borgarspítalanum
14. október og fór
útför hennar fram
frá Fossvogskirkju
21. október.
Sá sem eftir lifír
deyr þeim sem deyr
en hinn dáni lifir
í hjarta og minni
manna er hans sakna
þeir eru himnamir
honum yfir
(Hannes Pétursson.)
í blámóðu bernskunnar frá Flat-
eyri fyrir rúmum fjöratíu áram, er
minningin um fjölskylduna í sænska
húsinu, bátsflakið í fjöranni og æv-
intýrin sterk. Börnin voru þá fjögur.
Síðar komum við aftur saman í
Keflavík og var aðeins kálgarðurinn
á milli. Bömin urðu sjö. Það var
reisn og samkennd yfir þessari fjöl-
skyldu. Angantýr var mikið glæsi-
menni og Arína eða ína eins og við
krakkarnir kölluðum hana alltaf,
umvafði alla í væntumþykju og glað-
værð. Við áttum margar gleðistund-
ir saman á þessum áram og ekki
spillti fyrir, að faðir okkar og ína
áttu sama afmælisdag. Flugelda-
sýningu Angantýs á gamlárskvöld
höfum við oft minnst með eftirsjá
og fátt hefur þar staðist samanburð
á síðari árum.
Það tognaði nokkuð úr samband-
inu milli okkar barnanna þegar þau,
Angantýr og ína, fluttu í Goðheim-
ana en mikill vinskapur hélst milli
foreldra okkar alla tíð.
Það var mikið áfall þegar Angan-
týr lést skyndilega langt fyrir aldur
fram. ína lauk því verki, sem þau
höfðu hafið saman, og kom börnum
sínum vel til manns. Það var án efa
oft þröngt í búi, en aldrei heyrðum
við æðraorð og móttökur vora alltaf
konunglegar.
Síðar urðum við samstarfsmenn
á röntgendeild Borgarspítalans. Al-
úð og vinnusemi ásamt eiginlegri
glaðværð og hinn smitandi hlátur
Inu eru þeir eiginleikar sem okkur
mun seint gleymast.
Ina kom okkur til hjálpar þegar
faðir okkar varð bráðkvaddur á
miðjum starfsdegi. Hún var móður
okkar ómetanleg stoð þegar við
dvöldum öll á erlendri grund við nám
og rósimar, sem hún gaf okkur til
að leggja í kistu föður okkar voru
aldrei fullþakkaðar
Það er ekki einungis eitt stórt sem
skapar heilsteypta manneskju, held-
ur allir litlu hlutirnir sem_ okkur
flestum er tamt að gleyma. ína var
manneskja sem lagði alúð við alla
hluti stóra sem smáa. Hún uppskar
ekki allt sem hún vildi og hún fékk
sinn skerf af sorgum þessa lífs. Hún
þurfti enga uppfyllingu í eyður verð-
leikanna og hlaut virðingu og ást
þeirra sem hana þekktu.
Við þökkum þá vináttu sem hún
sýndi móður okkar og ævilanga
umhyggju fyrir okkur og okkar fjöl-
skyldum.
Börnum hennar, tengdabörnum
og barnabörnum sendum við okkar
innilegustu samúðarkveðjur.
Ólafur, Marta og Grímur
Kjartansbörn.
Arína Ibsensdóttir var ráðin til
aðstoðarstarfa við röntgendeild
Borgarspítalans um miðjan janúar
1968, en starfaði síðan í afgreiðslu
deildarinnar þar til hún lét af störf-
um fyrir aldurs sakir um síðastliðin
áramót.
Þegar Borgarspítalinn varð 25
ára í lok desember 1992 birtist við-
tal við Arínu í starfsmannablaði
Borgarspítalans, Spítalapóstinum. I
þessu viðtali lýsir Arína því meðal
annars hvernig hún var ráðin að
röntgendeildinni, þar
sem þrír mánuðir urðu
að 25 árum. Hún hafði
misst mann sinn 4
árum áður og þurfti að
vinna fyrir sér og fimm
börnum sínum. Hún
hafði verið atvinnulaus
um nokkurn tíma og
leitað árangurslaust að
vinnu þegar henni var
bent á að athuga með
vinnu á Borgarspítal-
anum. Henni var tjáð á
skrifstofu spítalans að
samband yrði haft við
hana ef starf losnaði. Á
leiðinni út úr spítalanum, frekar
vondauf um að fá vinnu, var kallað
á hana og hún beðin að koma til
viðtals við Ásmund Brekkan yfír-
lækni röntgendeildar, en þar vant-
aði aðstoðarmanneskju næstu þijá
mánuðina. Eftir nokkra bið kom
Ásmundur og bauð henni inn á skrif-
stofu sína og spurði um menntun
hennar. Hún sagðist bara vera hús-
móðir, en steingleymdi í allri spenn-
unni að geta um skólagöngu og
námskeið er hún hafði sótt til að
undirbúa sig betur fyrir vinnumark-
aðinn. Bara húsmóðir, er það ekki
starf? spurði Ásmundur. Jú, svaraði
hún og það meira að segja erfítt
og margbreytilegt, en var ekki viss
um að það kæmi að notum við vinnu
á röntgendeild. Þegar kom að lokum
þessa þriggja mánaða tíma spurði
hún Ásmund varfæmislega hvort
hún ætti nokkuð að mæta meira.
Hann svaraði: „Hver segir að þú
eigir ekki að mæta? Farðu niður á
skrifstofu og segðu þeim að þú sért
ráðin áfram eins lengi og þú vilt.“
Arína ræddi oft um þessi tímamót
í lífi sínu og þakkaði forsjóninni
fyrir að hafa óvart lent á þessum
vinnustað, sem hún þjónaði svo
dyggilega í tæp 26 ár. Minningarn-
ar um þessa ágætu konu eru marg-
ar.
Arína var ákaflega samviskusöm
í starfí og hlýja og vinsemd voru
hennar aðalsmerki. Hún var ákaf-
lega hjálpsöm og vildi allt fyrir alla
gera. Hún var mjög félagslynd og
vildi alltaf vera með þegar starfs-
menn deildarinnar komu saman við
hin ýmsu tækifæri og þá geislaði
frá henni hlýju og glaðværð. Öllum
þótti vænt um hana og samstarfs-
fólkið leit á hana eins og góða móð-
ur. Þegar starfsmenn röntgendeild-
arinnar kvöddu Arínu um síðastliðin
áramót fannst mér ljóð Matthíasar
Jochumssonar eiga vel við:
Hvi skyldi ég yrkja um önnur fljóð,
en ekkert um þig, ó, móðir góð?
Upp, þú minn hjartans óður!
Því hvað er ástar og hróðrar dís,
og hvað er engill úr Paradís
hjá góðri og göfugri móður?
Að sjálfsögðu kom Arína í heim-
sókn á þessu ári eftir að hún lét
af störfum og saknaði greinilega
vinnustaðarins og samstarfsfélag-
anna. Á síðastliðnu vori veiktist
Arína alvarlega. Búast mátti því við
að vera hennar meðal okkar lyki
fyrr en nokkurn hafði grunað um
síðastliðin áramót.
Samstarfsmenn á röntgendeild-
inni og margir fleiri í Borgarspítal-
anum minnast hennar með hlýju og
söknuði. Ættingum hennar færum
við innilegustu samúðarkveðjur.
Fyrir hönd starfsfólks röntgen-
deildar.
Örn S. Arnaldsson.
Nú er hún Arína okkar dáin.
Margar góðar minningar eigum við
um Arínu, því mikið höfum við brall-
að saman í gegnum árin, bæði í
vinnu og utan hennar. Alltaf var
hún Arína okkar glöð og kát og
allan vanda vildi hún leysa. Góð-
mennskan og velvildin sem fylgdi
henni var einstök. Alltaf fylgdist
hún með samstarfsfólki sínu, spurði
um fjölskyldur þeirra og hvernig
þessi og hinn hefði það. Jafnvel í
sínum veikindum var henni umhug-