Morgunblaðið - 17.12.1996, Qupperneq 50

50 ÞRIÐJUDAGUR 17. DESEMBER 1996
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Bak við
brosið
LAUGARDAGINN
23. nóvember sl. ritar
Þorvaldur Gylfason
grein í Lesbók Morg-
unblaðsins sem hann
nefnir „brosandi
land“. Megininntak
greinarinnar er að lofa
og prísa efnahags-
stefnuna í Thailandi,
og mikinn hagvöxt þar
undanfarin ár, og hina
miklu grósku sem lyft
hafi lífskjörum al-
mennings í áður
óþekktar hæðir, eins
og hann orðar það svo
fjálglega.
Við slíkar lýsingar
er nú ýmislegt sem þarf nánari at-
hugunar við. Þorvaldur talar lítið
um stjórnarfarið í Thailandi, sem
skýrir nú kannski þá þenslu sem
þama er.
Thailendingar, eða réttara sagt
þau 20-30% sem öllu ráða, tala
mikið um lýðræði, og eitt er víst
að ekki vantar að nógu margir
flokkar bjóða fram í kosningum,
en sá galli er á gjöf Njarðar að
venjulegt fólk lætur sig kosningar
Kannski prófessorinn
geti reiknað það út, seg-
ir Guðmundur Daní-
elsson, að milljónimar
á götum borga Indlands
hafi það að meðaltali
nokkuð gott.
litlu skipta, því það veit sem er að
í raun ræður herinn öllu í þessu
landi, með tilheyrandi spillingu,
enda er kosningaþátttaka venjulega
20-30%. Sem dæmi um þetta ætl-
aði forsætisráðherra sem komst til
valda fyrir nokkrum árum að breyta
tekjuskiptingu örlítið, þorra fólks í
hag, en hann var umsvifalaust
sviptur völdum og sendur í útlegð,
en axlaskúfamir klipptir af einum
herforingjanum svo það liti út sem
hann væri í borgaralegum fötum,
og hann settur í djobbið. Staðreynd-
in er sú að þorri fólks hefur það
lakara nú en yrir 10 árum, þrátt
fyrir öll umsvifin, en áðurnefnd
20-30% þjóðarinnar maka krókinn
ótæpilega. Öll mótmæli og kröfur
um jafnari skiptingu tekna eru ekki
tekin neinum vettlingatökum, svo
sem venja er þegar um slíkt stjórn-
arfar er að ræða.
Þegar hluti námsfólks og aðrir
voru með friðsamleg mótmæli fyrir
nokkm, var herinn umsvifalaust
sendur á vettvang og notaði venju-
legan hrottaskap, svo hópur fólks
lét lífið, og aðrir voru limlestir, en
þegar mótmæli við slíkum aðferðum
stjórnvalda fóru að berast frá Ástr-
alíu, Nýja-Sjálandi og víðar að,
rönkuðu einhveijir forvígismenn
ferðamála í landinu við sér og sáu
að þarna hafði orðið ansans klúður,
þó hefðbundnum aðferðum væri
beitt á liðið, þeim yfirsást nefnilega
að þeir voru í beinni útsendingu á
CNN. Þar sem prófessorinn er í
greininni að bera saman Thailand
og Island, þar sem stjórnun efna-
hagsmála er íslandi mjög í óhag,
er rétt að geta þess einnig að ekki
er verkalýðshreyfingin að þvælast
fyrir, og réttleysi fólks nánast al-
gjört, og því vafalaust afar hag-
stætt fyrir vinnuveitendur að gera
kjarasamninga, enda talar prófess-
orinn um mjög friðsamlegt ástand
á vinnumarkaðnum. Þorvaldur talar
um mikla erlenda fjárfestingu í
landinu, sem reyndar er mest frá
Japan. Japanir sáu sér leik á borði
þegar Bandaríkjamenn
fóru að gera þeim erfið-
ara fyrir í verslunarvið-
skiptum. Þá streymdi
fjármagn frá Japan til
Thailands þar sem
verksmiðjur voru reist-
ar í tuga og hundraða
tali. Þar slógu Japanir
nokkrar flugur í einu
höggi, í fyrsta lagi er í
gildi mjög hagstæður
verslunarsamningur
milli Bandaríkjanna og
Thailands, en hann er
nokkurskonar umbun
fyrir þá staðreynd að
Thailand er eina landið
í þessum heimshluta
(Filippseyjar áður) þar sem Banda-
ríkjamenn gátu haft sína henti-
semi, herflugvelli, flotastöðvar og
annað slíkt, sem kom sér afar vel
í Víetnamævintýrinu. Þessi sérstaki
samningur gerir það nú að verkum
að Japanir geta flutt vörur sínar
til Bandaríkjanna og smeygt þeim
inn um bakdyrnar þegar Kaninn
er að reyna að loka aðaldyrunum,
þ.e. sporna við afar óhagstæðum
viðskiptum við Japani. Sem bónus
fá svo Japanir afar ódýrt og rétt-
indalaust vinnuafl, og einnig litlar
sem engar kröfur um mengun-
arvarnir. Þorvaldur ber saman
Thailand og Kambódíu, sem hann
segir hafa verið á svipuðu róli efna-
hagslega fyrir nokkrum áratugum,
en nú sé þar allt í kaldakoli. Hvers
vegna ætli það sé nú? Rauðir
Khmerar komust til valda í
Kambódíu eftir Víetnamstríðið, og
enn eru Khmerarnir við lýði, þó
ekki séu þeir við stjórnvölinn, og
tilvera þeirra byggist á því að þeir
fá vopn og vistir gegnum Thailand,
og eru því einn þátturinn í miklum
hagvexti þar, en væru örugglega
löngu úr sögunni ef thailensk
stjórnvöld héldu ekki verndarhendi
yfir þeim, enda höfuðstöðvar þeirra
á landamærunum. Þannig hefur
viðhaldist stanslaus ófriður í
Kambódíu, svo varla er nú von á
miklum umsvifum þar. Prófessorinn
talar um menntun í Thailandi og
fullyrðir að öll börn njóti grunn-
skólamenntunar. Þetta eru því mið-
ur staðlausir stafir. í fyrsta lagi
hafa margir foreldrar ekki efni á
að kaupa bækur og önnur gögn
handa börnum sínum svo þau geti
notið lágmarksmenntunar, en allt
kostar peninga þarna, og því meiri
peninga sem menntunin er meiri.
Þá eru í norður- og austurhéruðum
landsins einhverjar milljónir fólks
sem stjórnvöld vilja helst ekkert
vita af, enda talar þetta fólk alls-
konar mál og mállýskur, svo ekki
þykir taka því að púkka upp á slíkt
lið.
Þorvaldur segist ekki hafa komið
til Thailands sl. 18 ár, og þvílík
umskipti til hins betra, þannig séu
tekjur á mann komnar upp j þriðj-
ung af tekjum á mann á íslandi,
einnig telur hann tekjuskiptingu
þokkalega jafna, svona nífaldur
munur á því lægsta og hæsta,
hvernig sem það er nú fundið út.
Mér þætti ekki ótrúlegt að að
18 árum iiðnum gæti prófessorinn
heimsótt Thailand og séð fimmtug-
faldan tekjumun með sama áfram-
haldi, og að meðaltali hefði fólk
það betra en íslendingar, þó ekk-
ert hefði í raun breyst hjá þorra
fólks, og við íslendingar í vondum
málum eða hvað? Kannski fær pró-
fessorinn í millitíðinni tækifæri til
að heimsækja Indland, þar sem
hann gæti reiknað út að milljónirn-
ar sem liggja á gangstéttum borga
Indlands með eitt skítugt teppi
yfir sér hafi það að meðaltali nokk-
uð gott.
Höfundur starfar lyá
Flugmálastjórn.
Guðmundur
Daníelsson
Á góðu skriði, flugi,
baki og bringu...
ÞANN 23. nóvember
birtist grein eftir þann
ágæta sundgarp Guð-
mund Harðarson í
íþróttablaði Mogga.
Vakti sú grein mikla
athygli enda margt
fróðlegt að lesa. Þótti
mörgum sem hann
hefði vísa hluti að
mæla og rétt er að í
flestu verður ekki mót-
mælt ályktunum hans.
Þetta greinarkorn er
þó til þess skrifað að
leyfa sér að svara einu
atriði sérstaklega og til
að ítreka annað. Nú
skal það tekið fram að
ég ætla ekki að ég hafi þá þekk-
ingu á sundi sem Guðmundur hef-
ur, né sögulega yfirsýn og því læt
ég mér nægja að ræða síðustu örfá
árin út frá grein hans.
Gagnrýnin
Guðmundur felldi í grein sinni
harðan dóm yfir erlendum þjálfur-
um og taldi menn: „ekki sammála
um að árangur af starfi þeirra
hafi verið eins mikill og vonir stóðu
til.“ Nú kann að vera að hér sé um
innanhússmál í Ægi að ræða og
ég veit að sumir erlendu þjálfararn-
ir voru misjafnir en ég held að t.d.
SH og Keflavík eigi eftir að búa
að starfi Klaus-Júrgen
Ohk og Martins Ra-
demacher um langt
skeið nema þau hrein-
lega klúðri málunum.
Þeir eru meira en
þjálfarar með góða
grunnmenntun. Bæði
Klaus og Martin eru
með mestu menntun
sem þýskir þjálfarar
geta fengið og ég held
að fáa þjálfara hafi ég
séð hér á landi sem
hafa gefið sig eins í
starfið og þá tvo. Hins
vegar eigum við fleiri
góða íslenska þjálfara
í dag en fyrir fimm
árum, eins og Guðmundur nefnir.
Þar held ég einmitt að sundhreyf-
ingin njóti starfs útlendinganna.
Landarnir fengu góða fyrirmynd
um hvað þarf til að byggja upp
gott félag og félögin sjá að þau
þurfa þjálfara í fullu starfi en ekki
aukavinnu, jafnvel búandi í öðrum
sýslum. Slíkt gengur ekki hjá fé-
lagi með metnað, hversu frábær
sem þjálfarinn kann að vera.
Og í þessu mælist árangurinn.
Það er rétt sem Guðmundur segir
að sum afrekin sem verið er að
vinna í dag eru ekki á jafn háu
plani og á blómaárunum hér áður
fyrr, enda standa allmörg gömul
Það er snautlegt, segir
Magnús Þorkelsson, að
afreksíþróttafólk skuli
ekki metið að verðleik-
um í skólastarfi.
met ennþá. Þess er heldur ekki að
vænta að þeir sundmenn sem voru
komnir til þroska þegar þessir
menn komu nái hærra en grunnur-
inn leyfir. Samt falla metin eitt af
öðru. Ætli Guðmundur gæti þó
ekki fallist á það að fyrir Ó1 2000
eru nú fleiri sundmenn í sjónmáli
en voru fyrir fjórum árum. Krakkar
sem ekki eiga langan feril í lands-
liðum. Ég áætla t.d. að frá Selfossi
til Akraness megi tína til nöfn
a.m.k. tíu til fimmtán ungmenna
ef rétt er talið og líklega eru þau
fleiri. Öll þurfa að vera í höndum
góðra þjálfara, en fæst búa við þær
aðstæður sem þau þyrftu.
Þau komu sum til þessara þjálf-
ara mjög ung eða þá til góðra
metnaðarfullra íslenskra þjálfara,
sem voru búnir að fá smjörþefinn
af því sem gera þarf. Mér finnst
til dæmis ekki ólíklegt að þeir yfir-
burðir sem SH, Ægir og Keflavík
sýndu í Bikarkeppninni bæði 1995
og 1996 séu byggðir á þeim grunni
Magnús
Þorkelsson
Sameining félagsþj ónustu
í héraði - bætt þjónusta
ÞINGEYJARSÝSL-
UR, Norður og Suður,
eru víðfeðmar sýslur,
til samans eru þær
18.230 kmz, eða 18%
af íslandi í heild sinni.
Á þessu svæði búa
6.548 íbúar (1. des.
’95). Þær eru fallegar,
þar eru margar feg-
urstu náttúruperlur
landsins og þar býr
gott fólk. Þetta ágæta
fólk býr í samtals fjórt-
án sveitarfélögum og
'fyrir vikið vill á stund-
úm myndast hreppa-
rígur. Þó er mikið að
gerast í sameiningar-
málum og má þess geta að héraðs-
nefndir N- og S-Þingeyjarsýslu
verða sameinaðar í eina héraðs-
nefnd um næstu áramót.
Fyrir réttum tveimur árum var
engin skipulögð félagsþjónusta á
svæðinu. Þar voru ýmist félags-
málanefndir eða ekki og þar voru
margar litlar barnaverndarnefndir.
Barnaverndarnefndirnar voru sam-
einaðar í tvær stórar, hvor í sinni
sýslunni, í janúar 1995. Það var
fyrsti vísirinn að skipulagðri félags-
þjónustu á svæðinu. Á sama tíma
var Húsavíkurkaupstaður að stofna
embætti félagsmálastjóra og hóf
undirrituð þar störf 1. maí það ár.
Ásamt því að sinna starfi félags-
málastjóra gerðist undirrituð
starfsmaður beggja barnaverndar-
nefnda. Bæði störfin voru mjög
krefjandi þar sem ekki einungis var
verið að taka á erfiðum mannlegum
málefnum heldur var einnig verið
að byggja upp nýja þjónustu.
Margar hugsanir fóru í gegnum
huga undirritaðrar þetta sumar og
þetta haust um það hvernig mætti
á sem bestan en jafnframt á sem
hagkvæmastan hátt byggja upp og
bæta félagsþjónustu á svæðinu.
Staða félagsmálastjóra þjónaði ein-
ungis Húsavík og þar
kom fljótt í ljós að
þörf væri á öðrum
starfsmanni sem sinnti
almennri félagsráð-
gjöf. Félagsráðgjafi
var því ráðinn til starfa
við Félagsmálastofnun
Húsavíkur í mars
1996. Húsvíkingar
fengu því og fá nú
góða félagslega þjón-
ustu, en það sama gild-
ir ekki um hin sveitar-
félögin þrettán sem
eftir eru á svæðinu.
Samkvæmt lögum
um félagsþjónustu
sveitarfélaga nr.
40/1991 skulu sveitarfélög með
skipulagðri félagsþjónustu tryggja
fjárhagslegt og félagslegt öryggi
íbúa sinna og stuðla að velferð
þeirra á grundvelli samhjálpar. Það
er mikil ábyrgð sem hvílir því á
sveitarfélögum landsins og reynist
mörgum litlum sveitarfélögum
þungt verkefni. En til þess að
tryggja það að ábyrgðin verði ekki
of þung fyrir minni sveitarfélögin
geta þau samkvæmt lögunum gert
með sér sérstakt samkomulag um
sameiginlega félagsþjónustu.
Félagsþjónusta er dýr og sú stað-
reynd hefur verið mörgum sveit-
arfélögum þyrnir í augum. Sveitar-
stjórnarmenn víða fullyrða að ekki
sé þörf á félagsþjónustu og hræð-
ast að bjóða hana þar sem talið er
að þá fari snjóbolti að rúlla sem
erfitt verði að stöðva með tilliti til
fjárútláta. En hugsanaháttur sem
slíkur vinnur gegn hagsmunum
þegnanna og lögum samkvæmt
skal þjónustan vera til staðar hvort
sem hennar er þörf eða ekki. Þjón-
ustan er e.k. öryggisnet, komi upp
þörf fyrir hana.
Með sameiginlegri félagsþjón-
ustu margra sveitarfélaga, eins og
t.d. þeirra fjórtán í Þingeyjarsýsl-
Með sameiginlegri fé-
lagsþjónustu, segir
Soffía Gísladóttir, er
tryggt að héraðið sé
samkeppnishæft.
um, má hagræða mjög og gera
þjónustuna góða og skilvirka. Með
sameiginlegri félagsþjónustu er
íbúum héraðsins tryggður sami
réttur. Með sameiginlegri félags-
þjónustu er tryggt að héraðið sé
samkeppnishæft ef við horfum til
búsetu, því nútímamaðurinn gerir
orðið kröfu um grundvallarþjón-
ustu sem slíka þegar hugað er að
búsetu úti á landsbyggðinni.
Nú hefur skólaþjónustan í heild
sinni flust yfir til sveitarfélaganna.
Þar sameinuðust sveitarfélögin í
Eyþingi um þjónustu. Eyjafjarðar-
og Þingeyjarsýslusvæðin eru að
vísu heldur víðfeðm til þess að þjón-
ustan sé markviss og skilvirk og
tel ég því skynsamlegra að Þingeyj-
arsýslur sameinist um þá þjónustu.
Félagsmálastofnun Húsavíkur er
nú um áramótin að taka við málefn-
um fatlaðra af hendi ríkisins fyrir
N- og S-Þingeyjarsýslur (utan
þriggja hreppa í S-Þing.) og þá
er um leið kominn enn sterkari
grundvöllur fyrir að sameina fé-
lagsþjónustuna á svæðinu undir
eina félagsmálastofnun.
... Markmiðið með þessu grein-
arkorni mínu er að hvetja sveitar-
stjórnarmenn i Þingeyjarsýslum,
sem og á þeim svæðum sem eru í
sömu sporum og við, að taka upp
viðræður um sameiginlega félags-
þjónustu til handa íbúum þeirra
sveitarfélaga sem nú enn um ára-
mótin 1996 - 1997 eru án hennar.
Höfundur er fclagsmálastjóri
Húsavíkur.
Gísladóttir