Morgunblaðið - 07.10.1997, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 07.10.1997, Blaðsíða 8
8 ÞRIÐJUDAGUR 7. OKTÓBER 1997 MORGUNBLAÐIÐ r- FRETTIR Fjör í frímínútum Morgunblaðið/RAX SUMIR krakkar svara án þess að hugsa sig um „Frímínúturnar!" þegar þeir eru spurðir hvað þeim þyki skemmtilegast í skólanum. Hvort svo er um þessa kátu krakka, sem ljósinyndari hitti í Hamraskóla í Reykjavík, skal ósagt látið en víst er þó að hjá þeim er mikið fjör í frímínútum. Landlæknir á málþingi um forgangsröðun í heilbrigðiskerfinu Dregið úr byggingu legudeilda en þjónusta dagdeilda aukin ÞRÓUN og framfarir í læknisfræði hafa í för með sér breytingar á forgangsröðun í heilbrigðisþjón- ustunni, meðal annars að lögð verð- ur minni áhersla á byggingu sjúkrahúsa þar sem aðgerðir muni í auknum mæli fara fram utan þeirra. Framfarir sem orðið hafa í meðferð ýmissa sjúkdóma auðveldi aðgerðir á eldra fólki og þar af leiðandi sé ekki hægt að leysa for- gangsröðun í eitt skipti fyrir 811. Þetta kom m.a. fram í máli Ól- afs Ólafssonar landlæknis á mál- þingi um forgangsröðun í heilbrigð- iskerfinu. Þar var einnig kynnt könnun á viðhorfum fólks til for- gangsröðunar sem Félagsvísinda- stofnun Háskólans vann fyrir Sam- tök heilbrigðisstétta sem stóðu að ráðstefnunni. Landlæknir rifjaði það upp að fyrir nokkrum áratugum hefði áhersla verið lögð á uppbyggingu sjúkrahúsa, síðar heilsugæslunnar, frá sjöunda áratugnum hefði aukist mjög heilsuvernd gegn langvinnum sjúkdómum og nú væri mikil É Tónleikar í Háskólabíói fimmtudaginn 9. októher kl. 20:00 Hljómsveitarstjóri: Ronald Zollman Einleikari: Pálína Árnadóttir /v* • / C í//f/A\SVf/H/ Franz Schubert: Ófullgerða sinfónían Henri Vieuxtemps: Fiblukonsert nr. 5 Pablo de Sarasate: Carmen fantasía Georges Bizet: Sinfónía í C dúr SufsH - flíö ¦ © Sinfóníuhljómsveit íslands Háskólabíói við Hagatorg Sími: 562 2255 Fax: 562 4475 Veffang: www.sinfonia.is Mioasala á skrifstofu hljómsveitarinnar og vi?> inngangi áhersla lögð á byggingu öldrunar- stofnana í dreifbýli. Fram að þessu hefðu markmið forgangsröðunar verið þau að láta læknisfræðileg sjónarmið ráða við meðferð sjúk- dóma og að skapa jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Hann sagði að forgangsraða mætti á ýmsan hátt, t.d. veita þeim fiorgang sem greiða hæsta skatta, fara „biblíu- leiðina", þ.e. að menn uppskeri eins og þeir sá, láta þá sem haga sér óskynsamlega, t.d. reykja, borða of mikið, keyra óvarlega og taka ýmsa áhættu koma síðast í for- gangsröðinni eða láta þá hafa for- gang sem eigi flest gæðaár fram- undan, að ungir njóti meiri for- gangs en ellimóðir, eldri og lang- tímaveikir mæti afgangi. Ólafur Ólafsson sagði að megin- inntak forgangsröðunar yrði þó óbreytt að mestu. Viðhaldið verði jöfnu aðgengi allra til heilbrigðis- þjónustunnar, læknisfræðileg sjón- armið ráði mestu um meðferð sjúkl- inga, að samábyrgð verði með þeim sem veikastir eru, áhersla verði lögð á heilsuvernd, sérstaklega tób- aksvarnir og byggð upp dagdeilda- og utanspítalaþjónusta og dregið úr byggingu legudeilda. Andstaða við forgangsröðun á biðlista Meðal niðurstaðna í viðhorfs- könnun til forgangsröðunar' er að fleiri eru hlynntir rekstri einka- sjúkrahúsa en andvígir eða 52,1% á móti 38,7% og flestir, eða 67,4%, eru hlynntir því að gerðar séu kransæðaaðgerðir á fólki áttatíu ára og eldra. Þá er meirihluti svar- enda andvígur því að fólk sem þjá- ist af offitu og reykingafólk sé sett aftar en aðrir á biðlista eftir hjarta- aðgerð, eða 80% á móti 14%. I könnuninni var einnig spurt hvort fólk hefði þurft að fresta för sinni eða hætta við að fara til lækn- is síðustu 12 mánuði vegna fjár- skorts og höfðu 85% svarenda ekki þurft þess. Hlutfallið var mun hærra meðal kvenna, eða 18,4% á móti 10% hjá körlum og hærra hjá fólki á aldrinum 18-29 ára, 20,5% en hjá þeim sem eru á aldrinum 30-75 ára, eða 11,6%. Evrópsk vika geqn krabbameini Aðeins 60% mæta í brjósta- krabbameinsleit N Ú STENDUR yfir evrópsk átaks- vika gegn krabbameini. Eins og annars staðar í Evrópu er vikan á íslandi helguð leit að legháls- og brjósta- krabbameini hjá konum. - Hver er árangurinn af leit leghálskrabba- meins á íslandi? „Leitað hefur verið skipulega að legháls- krabbameini í rúmlega þrjátíu ár og mesta lækk- un dánartíðni á legháls- krabbameini eða 77% er hér á landi", segir Val- gerður Sigurðardóttir krabbameinslæknir. „Ár- angurinn má að stórum hluta rekja til skipulegrar leitar. Leghálskrabba- mein var annar algengasti illkynja sjúkdómur kvenna en er nú kominn í 9. sæti." Valgerður segir að með því að koma reglulega í skoðun sé hægt að finna forstigsbreytingar. „Við finnum árlega um hundrað for- stigsbreytingar hjá konum og þó þær séu komnar á hæsta stig er næstum 100% öruggt að hægt sé að komast fyrir frekari ein- kenni. Greinist konur með krabbamein í leghálsi á byrjunar- stigi eru batahorfur líka mjög góðar." Valgerður segir að meðalaldur þeirra sem greinast með krabba- mein í leghálsi sé 50 ár. „Því er mikilvægt að fá konur strax um tvítugt í skoðun. Þá er hægt að finna forstigsbreytingar snemma. Um 80% kvenna mæta reglulega í leghálsskoðun." - Hvað með leit að brjósta- krabbameini? „Brjóstakrababmein er öðruvisi en leghálskrabbamein þar sem ekki er hægt að finna forstig sjúk- dómsins. Með röntgenmyndatöku má á hinn bóginn finna æxli snemma og það er besta aðferðin sem í dag er þekkt." Valgerður Sigurðardóttir ?Valgerður Sigurðardóttir nam krabbameinslækningar í Stokkhólmi og lauk doktors- prófi árið 1996 frá Radium- hemmet sem er stærsta krabbameinssjúkrahúsið í Sví- þjóð. Hún starfar nú sem krabbameinslæknir á leitarstðð Krabbameinsfélags íslands. konur á mánuði. Við greinum rúmlega 40 konur á aldrinum 40-69 ára árlega með hjálp leitar- innar. Brjóstakrabbamein er al- gengasti illkynja sjúkdómur kvenna og önnur algengasta dán- arorsökin. Yfír 40 konur deyja á ári úr brjóstakrabbameini hér á landi." Valgerður segist vilja benda á að þó brjóstakrabbamein sé önnur algengasta dánarorsökin séu 1.200 konur lifandi í dag með þennan sjúkdóm hér á landi. Átta konur af hverjum tíu sem grein- ast lifa lengur en fimm ár. - Geta konur gert eitthvað fyrirbyggjandi gegn myndun æxl- is í brjósti? „Enn er ekki hægt að koma í veg fyrir brjóstakrabbamein. Það En geta röntgenmyndatökur er flókin orsakakeðja sem liggur ekki verið krabbameinsvaldandi? „Geislamagnið við hverja brjóstamyndatöku er mjög lítið og tækjabúnaður er alltaf að batna sem þýðir að geislunin verður æ minni. Jafnvel þó konur fari annað hvert ár í brjósta- myndatöku á það ekki að skaða þær. Þessi aðferð hefur verið rannsökuð gaumgæfí- ------------ lega. Geislunin við brjóstamyndatöku er til dæmis svipuð og við lungnamynda- töku", segir Valgerð- ur. Hún bendir á að "~™""""~ til að geislamagnið sé sem minnst sé nauðsynlegt að setja brjóstið í klemmu. „Klemman þrýstir brjóstinu saman svo það verður þynnra og myndskerpan betri sem þýðir að auðveldara er að túlka niðurstöður." Því minna sem æxlið er því betri eru lífslíkurnar. Ef æxlið er lítið er oft hægt að gera fleyg- skurð þannig að geiri er tekinn úr brjósti þar sem æxlið er. Síðan þarf að geisla brjóstið á eftir til að meðhöndla brjóstvefinn en konurnar halda brjóstinu. - Hvaða árangur brjóstakrabbameinsleit borið? „Við höfum leitað að brjósta- krabbameini frá árinu 1987. Alls greinast 115-120 íslenskar konur Krabba- meinsleit er sjálfsögð heilsuvernd á ári með sjúkdóminn eða 10 sama gagn." að baki og að líkindum er hún tengd hormónastarfsemi, barn- eignum, lífsstíl og mataræði. Það er því engin ein orsök. Leit hjá Krabbameinsfélaginu er aldrei gulltrygging og einu ráðin sem við þekkjum er að benda konum á að þekkja brjóstin sín, mæta reglulega í myndatöku eftir fer- tugt, stunda hreyf- ingu og gæta að mat- aræðinu." - Margar konur segjast verða tauga- veiklaðar þegar þær "**————™ þreifa brjóstin því þau séu breytileg frá degi til dags? „Æfíngin skapar meistarann. Ef konur þekkja brjóstin sín og hafa fyrir reglu að þreifa þau viku til tíu dögum eftir fyrsta dag blæðinga finna þær frekar ef eitt- hvað fer úrskeiðis." Valgerður segir ástæðu til að benda konum á að yfirleitt séu hnútarnir góðkynja. Engu að síð- ur borgar sig alltaf að láta líta á brjóstið ef kona finnur fyrir breyt- ingum. „Því miður mæta einungis um 60% kvenna reglulega í brjóstakrabbameinsleit sem þær hefur ættu í raun að líta á sem heilsu- vernd. Það skiptir miklu að mæta reglulega í myndatöku, þ.e.a.s. á tveggja ára fresti. Myndataka með lengra millibili gerir ekki
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.