Morgunblaðið - 22.05.1999, Qupperneq 43

MORGUNBLABIÐ__________________________________
UMRÆÐAN
Af hverju ekki að flár-
festa í heilsu þinni?
VIÐ erum alltaf að
fjárfesta í einhverju,
t.d. fasteign, bifreið,
verðbréfum, lífeyris-
sparnaði o.fl. o.fl., síð-
an tryggjum við fast-
eignina og bílinn til að
bregðast við óvæntum
áfóllum svo við getum
verið róleg. Til að
halda verðgildi eigna
okkar verður að við-
halda þeim, annars
skemmast þær og
verða verðlausar,
fæstir vilja það! Hvað
með heilsuna? Er þörf
á að fjárfesta í henni?
Sjaldnast pælum við í
því. Fjárfesta í heilsu, hvers konar
bull er nú það! Allt í lagi, tökum
dæmi. Hvers virði er það að eiga
flotta eign, marga bíla, fullt af
verðbréfum, góðan lífeyri (t.d.
Sunlife), loksins orðin(n) fjárhags-
lega sjálfstæð(ur), hætt(ur) að
vinna og - heilsan hrunin?! 85%
þeirra sem eru komnir yfir 65 ára
aldurinn eru komin með króníska
hrörnunarsjúkdóma, sem þýðir
jafnvel komin á stofnun sem reynir
á rándýran hátt að bjarga ein-
hverju sem er algjörlega vonlaust.
Ég hef komið inn á nokkur dvalar-
heimili íyrir aldraða og mér var
nokkuð brugðið að sjá hvernig
komið var íyrir sumu
fólki á besta aldri, á
þetta að vera svona?
Þetta er ekki falleg
mynd sem er dregin
upp hér, en engu að
síður alltof algeng.
Vegna stórkostlegra
útgjalda í þessum geira
er ávallt reynt að spara
og spara, sem þýðir
minni og minni þjón-
usta við það fólk sem
ætti í raun að fá þá
bestu umönnun sem völ
er á, þetta er fólkið
sem ól okkur upp. Við
getum afstýrt þessu að
miklu leyti, það er stað-
reynd að 70% allra sjúkdóma sem
hrjá okkur mannfólkið má rekja til
ónógrar nænngar. - Ha, hvað
meinar þú?! Ég borða sko þjóðleg-
an og hollan mat! Þetta er algengt
svar sem ég heyri, en það er nú
samt þannig að alveg sama hvað
þú ert dugleg(ur) að setja saman
holla máltíð, hún kemur aldrei til
með að innihalda 100% öll þau
næringar- og bætiefni sem þú
þarft, það vantar að meðaltali
u.þ.b. 5 vítamín og 8 steinefni á
dag. - En ég tek sko fjölvítamín og
lýsi alla daga! kemur þá oft í kjöl-
farið, sem er mjög gott ef bara lík-
aminn gæti nýtt sér þau. Það er nú
Heilsurækt
Fæðubótarefnin, segir
Gestur Traustason, eru
komin til að vera.
þannig að meltingarvegurinn í okk-
ur Vesturlandabúum er meira og
minna stíflaður, sem þýðir að upp-
takan er léleg. Hver kannast ekki
við að finna sáralítinn mun á sér
þrátt fyrir góð vítamín og annað
sem prófað er, sem síðan lendir
alltof oft uppi í skáp hjá öllum hin-
um „töfralausnunum". Það verður
að byrja á því að hreinsa þarmana
vel og halda þeim síðan hreinum,
alltaf, þannig að hámarksupptaka
náist. Það sem gerist þegar líkam-
inn fær ekki sína 100% næringu
daglega er ekki flókið, hann fer að
hrörna smátt og smátt, mótstöðu-
aflið minnkar, síþreyta og slen
verður daglegt brauð, alls konar
kvillar fara að gera vart við sig, s.s.
morgunþyngsli, höfuðverkur,
offita, kvíði, ofnæmi, hækkandi
blóðfíta, ristilvandamál, mataróþol,
ótímabær öldrun o.fl. o.fl. sem þýð-
ir að ef þú byrjar að fjárfesta í
heilsu þinni áður en í óefni er kom-
ið getur þú notið góðs og heilsuríks
lífs. Oftast hugsum við ekkert út í
Gestur
Traustason
Kjör námsmanna
NÝLEGA var loks
hlustað á kröfur náms-
manna og kjör þeirra
lítillega bætt. Gott svo
langt sem það nær en
tekjuþak undir raun-
verulegum framfærslu-
kostnaði er enn til stað-
ar. Finn kosningalykt
af þessu. Fór í skóla 36
ára gamall eftir langt
hlé. Hef sem fjölmargir
aðrir sterklega á til-
finningunni að hafa
verið frystur úti þar
sem ég lauk ekki námi
heima hjá mömmu.
Hér útskýri ég hvers
vegna. Einstaklingur í
eigin eða leiguhúsnæði fékk lán
uppá 57.600 á mánuði níu mánuði
ársins en það var hækkað í 60.500.
Sú upphæð lækkar svo um 2-3 þús.
vegna bankakostnaðar. Um það bil
58 þús. til ráðstöfunar. Eftir að 185
þús. árstekjum var náð skertist
lánið. Var hækkað í 250 þús.
Bankakostnaðurinn kemur til
vegna þess að ekki er um að ræða
beingreiðslur frá LÍN heldur lánar
bankinn þar til greiðslan frá LÍN
kemur í lok annar. Ef eitthvað
kemur upp á, t.d. fall í fögum eða
veikindi, ertu kominn í skamm-
tímaskuld við bankann. LÍN er
stikkfrí. Hefur dottið í hug að fyrir
stjórnsýslulegan klíkuskap hafi
verið ákveðið að velta þessu öllu
gegnum bankana til tekjuauka fyr-
ir þá. Væri þá ekki bara betra að
einkavæða námslánin alveg og láta
bankana um þetta? Pör hafa oft
þann háttinn á að fara í nám til
skiptis og sá sem ekki er í námi
vinnur sem mest hann getur. Þetta
vita yfirvöld og skerða lán þess
sem er í námi. Tekjuþakið skal
gilda! Mörgum tekst að draga fram
lífið af umræddri upphæð svo
kannski þjáist ég bara af heimtu-
frekju. En hér er ekki um að ræða
gjöf heldur lán þótt reyndar séu
vextir niðurgreiddir. Ef til vill eru
hér líka skilaboð um að hver bjargi
sér sem best hann getur með
svartri vinnu í þessu
villimannaþjóðfélagi.
Þeim sem vinna er
refsað.
Sjálfsbjargarvið-
leitnin er barin ofan í
skítinn. Þetta eru tvö-
fóld skilaboð í þessu
vinnusjúka þjóðfélagi
þar sem dýrðarljómi
hvílir yfir mikilli vinnu.
Námsmenn skulu lifa
undir fátæktarmörk-
um. Þetta á einnig við
um aðra hópa svo sem
öryrkja og aldraða.
Trúi því ekki að náms-
mannasamtök muni
sætta sig við þetta. Há-
menntaðir fræðingar hafa samt ör-
ugglega reiknað út að hægt sé að
lifa sómasamlegu lífi af þessari
upphæð. Hér er ekki gerð krafa
um að geta lifað munaðarlífi í skóla
heldur aðeins að vera laus við basl
og fjárhagsáhyggjur sem geta
truflað námið. Best er að svelta
fólk til hlýðni sem yngst. Set þetta
í beint samhengi við yfirlýsta lág-
launastefnu undanfarinna ríkis-
stjórna. Ríkisstjómin sendi bæk-
ling til erlendra stóriðjurekenda og
auglýsti að laun hér væru lægri en
annars staðar í Vestur-Evrópu og
ekki væri útlit fyrir breytingar.
Skömm er þeim fóðurlandssvikur-
um og auðvaldsundirlægjum sem
að þessu stóðu. Líklega er mein-
ingin að gera ísland að einhvers
konar bananalýðveldi sem réttara
væri að kalla slor-mafíuveldi. Er
sú gamla hugsun að skólagengnir
séu ólíklegri til að vilja starfa við
hefðbundin landbúnaðar- og fisk-
vinnslustörf enn á lífi? Það held
ég! Dagskráin í fullum skóla get-
ur verið allt að 48 kennslustundir
á viku, rúmlega 40 klst. viðvera
fyrir utan heimalærdóm. Má
reikna með 50-55 tímum. Þegar
allt að 40 tíma kvöld- og helgar-
vinnu auk þess að sjá um heimili
er bætt ofan á þessa dagskrá er
hætt við að það komi niður á mæt-
ingu og frammistöðu í skólanum.
Námslán
*
Eg hef á tilfinningunni
að hafa verið frystur
úti þar sem ég lauk
ekki námi heima hjá
mömmu, segir Ragnar
Jónsson, og útskýrir
hér hvers vegna.
Auðvitað er alltaf hægt að benda
á óþreytandi vinnuþjarka sem
finna varla fyrir þessu og saka
hina um leti og aumingjaskap.
Neyddist á tímabili til að keyra
mig áfram á geysilegu koffein-
magni og öðru sterkara. Svona
hraður einstefnuakstur getur líka
verið hættulegur heilsunni og gef-
ur varla tíma til að hugsa, aðeins
læra eins og páfagaukur. Svo er
það oft verra í öðrum löndum,
stríðshrjáðum eða frumstæðum.
35 þús. kostnaður á mánuði af eig-
in eða leiguhúsnæði kallast vel
sloppið. Þá eru eftir rúmlega 20
þús. fyrir fæði og öllu öðru. Ekk-
ert upp á að hlaupa til að greiða
óvæntan kostnað, t.d. tannlækna.
Ef eitthvað óvænt kemur upp á er
ekki um annað að ræða en hætta í
skólanum eða bæta á sig vinnu og
sprengja tekjuskalann, fá ekki
áframhaldandi lán. Þessi kjör eru
boðin hjá einni ríkustu þjóð heims.
Þóttist tilbúinn að færa nauðsyn-
legar fórnir til að geta lifað af þess-
ari upphæð, 55 þús. M.a. henda
bílnum, en ég átti gamlan og í raun
löngu ónýtan bíl sem ég hafði hald-
ið við sjálfur með lágmarkstil-
kostnaði, og láta innsigla sjónvarp-
ið. Hefði varla haft efni á
strætókorti. í sambandi við matar-
kostnað hefði verið hægt að nota
kínversku aðferðina og kaupa 50
kg sekki af hrísgrjónum í Bónus og
hafa í öll mál. Var hins vegar ekki
tilbúinn til að flytja úr íbúðinni en
Ragnar
Jónsson
LAUGARDAGUR 22. MAÍ 1999 43 i
svona lagað fyrr en í óefni er kom-
ið, hver kannast t.d. ekki við
hjartasjúkhng sem búinn er að fá
áfall, gangast undir erfiða aðgerð
og síðan langa endurhæfingu, hvað
viðkomandi verður meðvitaður um
hollt mataræði og næga hreyfingu
eftir á! Það er nefnilega hægt að
byrgja brunninn, við þurfum bara
að byrja á því fyrr, ef ekki, þá bara
dettum við ofan í hann, og þá er
oftast orðið of seint að byrja á því
hversu mikið sem okkur langar til
þess. Hver kannast ekki við „Ef ég
hefði nú bara“...?
En við erum nú einu sinni
þannig að við flækjum oft ótrú-
lega einfalda hluti fyrir okkur,
og hvernig er hægt að ætlast til
að okkur líði vel miðað við allt
„ruslið“ sem við látum daglega
ofan í okkur? Þetta eru stór orð
en eiga við um, því miður, allt of
marga. Offita og aðrir heilsu-
farslegir sjúkdómar sem rekja
má til rangrar næringar eru orð-
in að einum stærsta heilbrigðis-
vandanum í dag. Streita, lyfja-
notkun, reykingar, áfengi, léleg-
ar matarvenjur og síðast en ekki
síst matvælaframleiðsla nútím-
ans gera það að verkum að við
fáum ekki þá næringu sem við
þurfum. Ef við eigum gæludýr
þá er þetta einfalt; við kaupum
bara tilbúið fóður, en þetta til-
búna fóður er háþróaður matur
sem sérfræðingar hafa sett sam-
an sérstaklega fyrir viðkomandi
dýr svo það dafni vel, þetta reyn-
ist okkur ekki erfitt að skilja. En
þegar kemur að okkur sjálfum
þá förum við að flækja málið
verulega. Sem betur fer er til fólk
sem reynir að passa samsetningu
búið var að gefa mér þau fáránlegu
ráð að gera það, leigja hana svart,
pakka niður eða losa mig við innbú
og flytjast í eitt herbergi. Hætti við
þessa niðurskurðarleið vegna þess
að endurskoðandanum var ekki vel
við að láta frá sér skýrslu sem þó
sýndi hærri tekjur en þær sem
LIN segir vera hægt að lifa af. Sá
líka að þessar tekjur nægðu alls
ekki. Aftur tvöföld skilaboð! Skatt-
stjóri ög LIN virðast ekki hafa
samráð. Veit að margir ofþreytast
og brenna út við þessar aðstæður
og er sjálfur á mörkunum. Ekki
þarf miída stærðfræðikunnáttu til
að reikna út að oft borgar nám sig
ekki þegar tekið er tillit til vinnu-
taps, launa, skatta og afborgunar
námslána. Fómarkostnaðurinn er
of hár. Ef námi er lokið löngu eftir
þrítugt má yfirleitt alveg afskrifa
beinan hagnað. Ekki beint hvetj-
andi. Margir lenda í þeim víta-
hring að safna skuldum yfir vetur-
inn og þurfa að vinna myrkranna á
milli á sumrin til að ná endum
saman. Hafa þar með of miklar
tekjur svo lánið skerðist, mæta
síðan útkeyrðir í skólann aftur að
hausti og svo frv. Komst líka að
því að ef þú ferð úr fullri vinnu í
skóla, vinnur hlutastarf með,
missir starfið eða veikist hefur þú
verið sviptur áunnum réttindum.
Ert í betri málum liggjandi heima
en í skóla. Hér leggjast verkalýðs-
félögin á sveif með hinu opinbera
og brjóta mannréttindi. Hrein-
legra væri að vara fólk sem hygg-
ur á nám við þessu og láta það
skrifa undir samþykki sitt fyrir
þessari skerðingu mannréttinda.
Þá kæmi ekki á óvart að hafa minni
rétt en afbrotamaður. Helsta
stefnumál ríkisstjómarinnar virð-
ist vera að viðhalda fátækt og
hugsa um hag kolkrabbans, k\
braskaranna og stóriðjunnar. Hef
aldrei trúað þeim lygaáróðurs-
þvættingi að hér búi hamingju-
samasta þjóð í heimi og að hér séu
ekki brotin mannréttindi. Segi mig
hér með opinberlega úr lögum við
þetta falska velferðar- og lýðræðis-
þjóðfélag. Þó svo að reglum verði
breytt er ég harðákveðinn í að
þiggja ekki krónu og berjast áfram
á eigin kostnað.
Höfundur er nemi í rafeindavirkjun.
matarins eftir bestu getu, en það
dugar ekki þannig að 100% rétt
samsetning náist daglega, en
stærri er sá hópur sem hugsar
ekkert út í næringargildi og holl- -
ustu matarins sem borðaður er,
sennilega vegna tímaleysis.
Mannslíkaminn er algjört meist-
araverk sem þúsundir vísinda-
manna út um allan heim rannsaka
daglega. Þessu tækniundri, sem
samsett er af fleiri þúsund millj-
örðum frumna, má líkja við háþró-
aða vél sem gengur sleitulaust 24
tíma á sólarhring.
Að meðaltali endurnýjast 1
milljarður frumna á klukkutíma
fresti, þ.e. líkaminn er að „smíða“
þennan fjölda á hverjum klukku- -
tíma. Og til að fruman sem smíð-
uð er sé heilbrigð þarf sérhæft og
ákveðið smíðaefni sem kallað er
„frumunæring". Ef aftur á móti
líkamann vantar smiðaefnið þá
verður fruman ófullkomin, sem
getur þýtt allt frá munnangri til
flókins sjúkdóms, því hver sjúk-
dómur eða kvilli sem hrjáir okkur
byrjar alltaf á einni frumu. Þetta
kann allt að hljóma flókið, en er
sáraeinfalt, fæðubótarefnin eru
komin til að vera.
Góð heilsa er gulli betri. Og
höfum hugfast að þetta þarf ekki
að vera neitt flókið, þetta verður
fyrst flókið þegar við förum að A
streitast á móti og gerum eins og
við höldum að eigi að gera þetta.
Notfærum okkur þekkingu Kín-
verja, sem hafa notað rætur og
lauf í þúsundir ára til að viðhalda
góðri heilsu. Málið er að gera
þetta einfalt. Þetta er lífsstíll.
Höfundur er nyólkurfræðingur.
SPEEDO:
I
Handunnar gesta- og
minningabækur fyrir:
✓ Ferminguna
✓ Brúðkaupið
✓ Merka áfanga
✓ Erfidrykkjuna
Leitið upplýsinga um sölustaði