Morgunblaðið - 05.02.2000, Page 41

Morgunblaðið - 05.02.2000, Page 41
MORGUNBLAÐIÐ VIKULOK Langtímaáhrif lyfs á áfallastreituröskun rannsökuð s Afallastreita getur haft afdrífaríkar afleiðingar ÁFÖLL á borð við náttúruhamfar- ir og slys valda þeim sem fyrir þeim verða vanlíðan, sem stundum leiðir til áfallastreitu (posttrauma- tic stress disorder). Einkenni áfallastreitu vara oft lengi, jafnvel svo mánuðum og árum skiptir. Með tímanum raskar streitan ser- ótónín-jafnvægi í miðtaugakerfinu með þeim afleiðingum að viðkom- andi einstaklingur getur orðið þunglyndur. Það er því ekki að undra að lyfjafyrirtækið SmithKl- ine Beecham hafi ákveðið að hrinda af stað rannsókn til að at- huga áhrif eins af lyfjum sínum, seroxat, á röskunina. Rannsóknin er hin fyrsta sem gerð er til að meta langtímaáhrif lyfsins á áfallastreituröskun. Fjölþjóðleg rannsókn Rannsóknin hófst snemma á síð- asta ári með þátttöku lækna frá 11 löndum í Evrópu. Halldór Kol- beinsson og Kjartan J. Kjartans- son, geðlæknar á Sjúkrahúsi Reykjavíkur, taka þátt í rannsókn- inni og kom í þeirra hlut að fá til liðs við sig átta einstaklinga, sem hafa einkenni áfallastreitu- röskunar. Tíðni annarra sjúkdóma og raskana er há meðal þeirra sem orðið hafa fyrir miklu áfalli, segja þeir Halldór og Kjartan, og mega þátttakendur ekki hafa einhverja þeirra. Þess vegna hefur það reynst nokkuð erfitt að finna nógu margt fólk til að taka þátt í rann- sókninni. Þá liggur það í hlutarins eðli að þeir sem þjást af áfalla- streitu eru tregir til að tjá vanlíð- an sína og ófúsir að leita sér hjálp- ar. Rannsóknin er þó komin vel á veg. Afallastreituröskun getur tekið á sig ýmsar myndir. Þar á meðal eru erfiðar draumfarir og martrað- ir, endurupplifun atburða, svefnt- ruflanir og einbeitingarörðugleik- ar. Atburðir sem minna á áfallið valda sársauka og miklum líka- mlegum viðbrögðum, fólk verður sinnulaust gagnvart nánasta um- hverfi sínu, geðhrif verða fátækleg og félagsleg virkni minnkar. Þeim sem orðið hafa fyrir al- varlegu áfalli er t.d. hættara við áfengismisnotkun, þunglyndi og fælni ýmiss konar. Þeir geta feng- ið hræðsluköst upp úr þurru og tengsl þeirra við fjölskyldu og vini rofna oft. „En það hefur sýnt sig að það er hægt að koma í veg fyrir þetta með þvi að veita áfallahjálp, greina áfallastreituröskun þegar hennar verður vart og beita síðan viðtals- tækni og lyfjameðferð,“ segir Hall- dór. Afdrifaríkt fyrir þolendur sem áhorfendur Rannsóknir benda til þess að allt að 70% fólks, sem lendir í mjög alvarlegum áföllum, fái áfallastreituröskun einhvern tí- mann á lífsleiðinni. Eins og gefur að skilja er röskunin algengari meðal sumra starfsstétta en ann- arra, svo sem sjúkraflutninga- manna, lögreglumanna, hermanna og Ijósmyndara en slys, náttúru- hamfarir og styrjaldir geta hitt alla fyrir og haft afdrifaríkar af- leiðingar fyrir sálarlíf þolenda jafnt sem áhorfenda. Talið er að ákveðnir viðtakar í heilanum séu næmari í þeim sem þjást af áfallastreitu en í öðru fólki, þar á meðal viðtakar sem serótónín-hormónið tengist. Virka efnið í seroxat heitir paroxetín og hindrar það einmitt endurupptöku á serótóníni í miðtaugakerfinu. Seroxat tilheyrir tiltölulega nýjum flokki geðlyfja og hefur það verið notað hér á landi og víðar til nokk- urra ára, bæði gegn þunglyndi og kvíðaröskunum. Rannsóknin er það sem kallað er „tvíblind", en þá vita hvorki lækn- ar né sjúklingar hverjir fá lyfið og hverjir fá lyfleysu. Það er því ekki fyrr en farið er að vinna úr upp- lýsingunum að það liggur fyrir. Stefnt er að því að rannsókninni ljúki í lok næsta sumars. Hvað er fituæxli? Magnús Jóhannsson læknir svarar spurningum lesenda Spuming: Sjúkraþjálfarinn minn segir mér að ég sé með fituæxii á handarbakinu. Hvað er þetta? Hvernig myndast slíkt æxli? Er þörf á að fjarlægja þetta og hvaða meðferð kemur þá til greina? Svar: Fituæxli (lipomas) eru mjúk, hreyfanleg æxli eða hnútar sem venjulega liggja grunnt undir húðinni. Húðin yfir fituæxlum er eðlileg. Hver einstaklingur með fituæxli getur haft eitt eða mörg æxh. Fituæxli eru algengari hjá kon- um en körlum, þau geta verið hvar sem er á líkamanum en eru al- gengust á búk, hnakka og framhandleggjum. Þessi æxli eru staðbundinn ofvöxtur í fituvef, þau vaxa oftast mjög hægt og ekki er vitað um orsakir þeirra. Fituæxli valda yfirleitt ekki óþægindum og eru ekki aum við- komu en stöku sinnum getur verkjað í þau eða þau valdið ert- ingu. Greiningin er venjulega ein- föld og byggist á útliti æxlisins, staðsetningu og sjúkrasögu. Fitu- æxli eru góðkynja og yfirleitt al- veg meinlaus en ef slíkt æxli stækkar hratt er stundum tekið nálarsýni til að útiloka illkynja vöxt. Góðkynja Venjulega er ástæðulaust að fjarlægja fituæxli en ef þau valda óþægindum má fjarlægja þau með skurðaðgerð eða fitusogi. Fituæxli geta einnig komið fyrir annars staðar í líkamanum, m.a. í þörmum og geta þá einstaka sinnum valdið garnastíflu. Martröð Spurning: Ég er 74 ára karlmað- ur. Ég fæ oft martröð á nóttunni, yfirleitt í sambandi við drauma. Læt ég þá mjög illa í svefninum og sef mjög fast svo kona mín á í basli með að vekja mig. Okkur finnst þetta óþægilegt. Hvað er til ráða? Svar: Algengustu tegundir af- brigðilegrar hegðunar í svefni eru svefnfelmtur, martröð, svefn- ganga, gmstran tanna og þvag- missir. Allt er þetta algengast hjá bömum og unglingum en mun sjaldgæfara hjá fúllorðnu fólki. Martröð hjá fullorðnu fólki get- ur einnig tengst sótthita, þreytu eða óhóflegri áfengisneyslu og getur einstaka sinnum verið merki um heilasjúkdóm eða jafnvel kransæðasjúkdóm. Böm geta fengið martröð eftir að hafa heyrt eða lesið óhugnanlega sögu eða eftir að hafa horft á ofbeldisfullan sjónvarpsþátt eða kvikmynd og slíkt getur vissulega einnig gerst hjá fullorðnum, einkum þeim sem eru viðkvæmir fyrir þannig efni. Martröð getur verið aukaverk- un nokkurra lyfja og má þar t.d. nefna sum lyf við Parkinsonsveiki, ofnæmi, þunglyndi og háum blóð- þrýstingi. Ekki er til nein einhh't meðferð við martröð en ef þetta gerist oft, eins og bréfritari lýsir, er full ástæða til að leita læknis og kanna hvort hægt sé að finna und- irliggjandi sjúkdóm, lyf eða annað sem gæti skýrt ástandið. • Lesendur Morgunblaðsins geta spurt lækninn um það sem þeim Iiggur á þjarta. Tekið er á móti spumingum á virkum dögum milli klukknn 10 og 17 í síma 5691100 og bréfum eða símbréf- um merkt: Vikulok. Fax 5691222. Einnig geta lesendur sent fyrirspurnir sínar með tölvupósti á netfang Magnúsar Jóhannssonar: elmag(S)hotma- il.com. LAUGARDAGUR 5. FEBRÚAR 2000 41 Kringlan er opin á sunnudögum og þar finna allir í fjölslcyldunni eitthvaá viá sitt hæfi. FLESTAR VERSLANIR frá kl. 13.00 - 17.00 STJÖRNUTORG skyndibita- og veitingasvæbib frákl. 11.00-21.00 alla daga. Abrir veitingastabir og Kringlubíó eru meö opió fram eftir kvöldi. 4« ' yvttír, iÞt** i-ibr' *i ■ .(nunu KrLKCfKKK Þ H R 5EM /ílJBRTRfl 5LIER

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.