Lesbók Morgunblaðsins - 18.12.1995, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 18.12.1995, Blaðsíða 11
MYND — miniatur — úrlæknisfræðiritum Avicenna ogá aðsýna borgína Salerno á Suður-ítalíu og hinn fræga læknaskóla þar um árið 1000. Fyrsta stórorrusta sem sveitir Normanna tóku þátt í undir merki Langbarða við her Miklagarðskeisara á ítalíu varð þeim ekki til frama né frægðar og bar nokkuð sérstakt til. Hershöfðingi gríska hersins hafði af því njósnir að sveitir Normanna ættu að skipa fylkingarbrjóst uppreisnarhersins. Honum var kunnugt um bardagahreysti Normanna og bað keisarann Basil II að senda liðsauka. Keisarinn þekkti vel til mála og sendi úrvals lífvarðasveit sína sem skipuð var norrænum mönnum - væringjum, sem Valdimar stórf- ursti í Kænugarði hafði sent honum eftir að hann hafði gengið að eiga systir Basils keis- ara, Olgu. Væringjasveitinni var skipað gegnt Normönnum í orrustunni og má því segja að þarna hafi frændur orðið frændum verst- ir. Orrustuvöllurinn var táknrænn og sögu- legur - Cannae — þar sem Rómverjar höfðu á sínum tíma háð eina blóðugustu orrustu í sögu sinni og beðið sinn eftirminnilegasta ósigur fyrir hinum snjalla herforingja Kar- þagómanna, Hannibal. Er skemmst frá því að segja að Langbarðar og Normannar biðu þarna hinn herfilegasta ósigur. Freistandi er að ímynda sér að í sveit væringja hafi verið einhverjir íslendingar, e.t.v. Halldór Snorra- son sonur Snorra goða, sem mun hafa verið í sveit væringja í Miklagarði með Haraldi harðráða síðar Noregskonungi, en á þessum tíma sóttu íslenskir menn til Miklagarðs til að leita sér frama. Melus foringi Langbarða komst á flótta til Þýskalands þar sem hann lést skömmu síðar. Þótt Normannar hafi goldið mikið afhroð í þetta sinn bættust stöð- ugt nýir ofurhugar við úr heimahögunum í Normandí svo vegur þeirra og áhrif fóru stöð- ugt vaxandi. Þar kom sögu að þeir tveir áðurnefndu Hauteville bræður, Robert og Roger, tóku við forustu í liði Normanna og var nú skammt stórra högga á milli. Þeir unnu alla Suður-ítalíu úr höndum Mikla- garðsmanna og héldu þaðan yfir til Sikileyjar og nýttu sér það að þrír emírar Araba deildu þar um völdin sem auðveldaði þeim að ná eyjunni allri á sitt vald. Eftir nokkurt þref skiptu þeirsvo með sér völdum að Robert hélt Suður-ítalíu en Roger Sikiley en höfuð- borg Araba þar var Palermo. Robert gerði höfuðstað sinn í borginni Salerno en seinni kona hans var dóttir furstans þar, Sichelga- ita, sem fræg varð í sögum vegna þess að hún barðist jafnan við hlið bónda síns í or- ustum með hjálm á höfði og sverð við hlið sem hún beitti ekki síður en hinn vopnfimi eiginmaður hennar. í frægri orustu við Durazzo á Grikklandi stöðvaði hún undan- hald Normanna með því að þeysa á hesti sínum með brugðið sverð fram með hemum og fékk þá til að snúa vörn í sókn. Á þessum tíma fóru Normannar að láta mjög að sér kveða í hinu evrópska valdatafli. Þeir nutu oftast velvildar páfastólsins og höfðu oft úrslitaáhrif á hverjir hann sátu. Páfunum, sem oftast áttu í útistöðum við hina þýsku keisara, þótti öryggi í því að hafa Normanna sunnan við sig sem mótvægi við keisarann í norðri. Of langt mál yrði að rekja allar þær deilur og þau átök sem áttu sér stað á þess- um umbrotatímum. Þess í stað snúum við okkur að kórónu þessa ævintýris sem var „Konungsríkið í sólinni". Síðari hluti birtist í næstu Lesbók. NORMANNSKT helgiskrin frá um 1200. Myndverkið á að sýna þegar Tómas Becket erkibiskup af Kant- araborg er veginn árið 1170 við altarí dómkirkjunnar þar að skip- an Hinriks II konungs Normanna á Englandi. Hafi Melus þessi óskað eftir því áð þeir gengju í liðsveit sína og tækju þátt í væntan- legum átökum við Miklagarðsmenn. Nor- mannarnir höfðu lofað hinu sama og í Sal- erno þar sem þeim var nú heitið fé og frama. Það þarf engan að undra að fjörutíu ungir Normannar væru þarna saman í pílagríms- ferð. Á miðöldum voru pílagrímsferðir ekki síður túristaferðir þess tíma og einu tækifær- in sem ungir menn höfðu til þess að sjá sig um í heiminum áður en krossferðirnar hó- fust. Ekki þarf að orðlengja það að þessi gylliboð frá ítalíu fóru eins og eldur í sinu um sveitir og bæi í Normandí. Ungir synir hinna normönnsku baróna ásamt ýmsum ævintýramönnum öðrum héldu fagnandi suð- ur á bóginn, misjafnlega búnir eftir efnum og ástæðum. Yngri synir aðalsmanna þar sem lénsskipulag ríkti áttu fárra kosta völ nema taka þátt í hernaði, þar eð elsti sonur tók jafnan við föðurleifðinni samkvæmt reglum lénsskipulagsins. Þannig var ástatt hjá einum minni háttar normönnskum barón, Tancred af Hauteville. Tvígiftur hafði hann eignast tólf syni ásamt nokkrum dætrum. Þeir sem í þessum hóp voru komnir á bardagaaldur tóku þessu ítalska boði fagnandi. Hinir yngri fóru síðastir af stað og sannaðist þar hið fornkveðna, að þeir. síðustu urðu fyrstir, því tveir þeirra, Robert sem síðar fékk viðurnefn- ið Guiscard (hinn slyngi) og sá yngsti, Ro- ger, áttu eftir að skrá nöfn sín og Haute- ville ættarinnar á spjöld sögunnar sem stofn- endur eins voldugasta ríkis miðalda, þar sem afkomendur þeirra voru krýndir konungar og einn þeirra settist jafnframt í hásæti hins heilaga rómverska ríkis. Fyrst í stað gengu þessir hópar Normanna til liðs við uppreisnarsveitir Langbarða sem málaliðar sem tóku laun sín í herfangi eða með öðrum hætti. Ekki leið þó á löngu þar til þeir fóru að krefjast lands og léna fyrir þjónustu sína í stað mála. Sá fyrsti sem var úthlutað léni, bænum Aversa, var Rainulf, þá foringi þeirra. En brátt fóru Hauteville bræðurnir hver af öðrum að láta til sín taka og var úthlutað borginni Melfi að launum. Höfundur er fyrrverandi framkvæmdastjóri. HANNES SIGFÚSSON Osló fjórum áratugum f yrr - og síðar Afturhvarf baksviðs í rykfallið safnhús muna og yfirþyrmandi leiktjalda í reipum og talíum ískrandi minnis - nem ég þar land að nýju með murrandi fokdreifar fertugs vetrar undir sólum Það var á öndverðum árum ísaldar í veröld jötna að nýluktu helvíti og nýkveiktum eldum nýlendustyrjalda í Alsír og Kenýju - rétt áður en mundaðar voru flaugar og aðrar fordæðusendingar milli álfa Sjálfum kiknuðu mér kné og banakringla undir kristilegri byrði á ískaldri aðventu milli bíls og búðar: glóaldinrauðar sólir glórðu undir rifjum rogþungans boðandi börnum jól! Oft sá ég þá undan yggldum brúnum annað skáld skjögra undir skapadómi - markað af sömu borg en mér sýnu megra (Það skipti um ham sem hún og hófst til vildar og snilldar) Mín Ylajali bar engin silkisjöl en saumaði úr stríga fletdýnur ungliða fyrír æfmgabúðir Nató sex nætur vikunnar í ofsafengnu ákvæðisbrjálæði fyrír laundrjúg laun Hár þitt grátt fyrír hærum úr stríga eftir náttlangar faldafeykjur strauk égjafnan snöggt og snautaði óðar að gegna örgum skyldum - en örmagna út af hneigstu Engar nætur áttum við saman utan helgar og stórhátíðar Jól urðu lausnir úr járnum og leysingjar leiddust um götur Ijómahvítar undir Iágrí sól Hniga nú af himni hús og götur harla kunnugleg í hvítavoðum hljótt sem fenni mér fortíð Ijúfrí - þrátt fyrír trega tindrar hér að nýju mín bjarta borgl Hannes Sigfússon bjó í mörg ár i Noregi, en er nú fluttur til islands og býr á Akra- nesi. Ljóðið er úr nýrri Ijóöabók hans. sem heitir Kyrjálaeiði. Útgefandi er Mál og menning. LESBÓK MORGUNBIAÐSINS 18. DESEMBER 1995 11

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.