Morgunblaðið - 01.02.2001, Side 35

LISTIR
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 35
FIMMTA hefti Jóns á Bægisá,
tímarits þýðenda, kom út í lok des-
ember, en meginefni ritsins eru
þýðingar á ljóðum og smásögum.
Auk þess er í þessu hefti grein eft-
ir Brynju Þorgeirsdóttur þar sem
hún rýnir í íslensku þýðinguna á
„The New York Trilogy“, þremur
tengdum verkum eftir Paul Auster,
sem komu út hjá bókaútgáfunni
Bjarti.
Þetta hefti Jóns á Bægisá er eins
og ávallt afar eigulegt með tilliti til
þeirra þýðinga sem í því birtast og
stendur ritstjórnin sig vel í því yf-
irlýsta hlutverki sínu að „kynna
smærri meistaraverk heimsbók-
menntanna“, eins og segir í for-
mála heftisins. En vegna hlutverks
tímaritsins hefði kannski verið
áhugavert að hafa frumtexta ein-
hverra þessara þýðinga með í heft-
inu til að lesandinn gæti borið sam-
an þýðingu og frumtexta og
glöggvað sig á þeim margþættu
ákvörðunum sem þýðandi stendur
ávallt frammi fyrir.
Í samræmi við það er ef til vill
ástæða til að velta því fyrir sér
hvort ekki mætti leggja meiri
áherslu á umræðu um þýðingar-
fræðin sjálf í þessu riti. Önnur bók-
mennta- og menningarblöð hafa
birt töluvert af þýðingum í gegnum
tíðina og því mikilvægt að tímarit
sem helgað er þýðendum fyrst og
fremst sinni betur því sem örsjald-
an ber á góma annars staðar, þ.e.
sjálfu vinnuferlinu og þeim kenn-
ingum sem efst eru á baugi hverju
sinni.
Þó ýmislegt bitastætt hafi komið
fram í Jóni á Bægisá á því sviði í
gegnum tíðina hefur þegar á heild-
ina er litið lítið verið fjallað um við-
horf til þýðinga hér á landi, þar
sem þýðingar skipa þó óvenjumiklu
máli vegna smæðar málsamfélags-
ins.
Einnig væri tímabært að hefja
umræðu um skapandi hlutverk
þýðenda fagurbókmennta, muninn
á bókmenntaþýðingum og öðrum
þýðingum, rannsóknir á handritum
þýðenda og svo mætti lengi telja.
Grein Brynju Þorgeirsdóttur í
þessu hefti Jóns á Bægisá er að
sjálfsögðu ágætt innlegg í ofan-
greinda umræðu um þýðingarfræð-
in þó Brynja kjósi að fara nokkuð
hratt yfir sögu. Brynja rekur með
ágætum rökum mistök tveggja
þýðenda sem verða til þess að mik-
ilsverð stíleinkenni þessara þriggja
verka Austers glatast eða missa
máttinn.
Þau vandamál sem hún bendir á
eru ákaflega algeng í íslenskum
þýðingum sem iðulega eru unnar í
töluverðri tímaþröng og án þess að
þýðandi gefi sér tóm til að rann-
saka og greina frumtextann að því
marki að flókin merkingartengsl
verði ljós.
Brynja bendir á að sá þýðandi
sem tók við verkinu eftir að fyrsta
bókin kom út og lauk við síðari
bækurnar tvær hafi staðið sig bet-
ur. Þó ferst að mati hennar ým-
islegt fyrir í þýðingarferlinu, vegna
þess að þýðandinn leiti ekki aftur í
frumtextann eftir að hráþýðingu
lýkur.
Með dæmum sínum hefur
Brynju tekist að benda á algeng-
ustu vandamál sem blasa við í þýð-
ingum, en það hefði verið áhuga-
vert að fá að vita meira um
mismunandi áherslur þessara
tveggja þýðenda og það sem hún
kallar „ákvarðananet“ þeirra í
tengslum við túlkun á sögunni og
stílbrigðum hennar.
Umfjöllun hennar, sem með
réttu má teljast gagnrýni, hefði því
mátt vera töluvert ítarlegri. Með
þeim hætti hefði verið hægt finna
umræðugrundvöll um túlkunar-
vanda þessara þýðenda og hvernig
textar þeirra verða til þess að
skapa verk sem er að einhverju eða
jafnvel töluverðu leyti ólíkt frum-
verkinu.
Ekki verður lagt í það mikla
verk að leggja dóm á þær þýðingar
sem í heftinu birtast að þessu
sinni, en óhætt er að taka undir þá
staðhæfingu ritnefndar að þær séu
bæði fjölbreyttar og skemmtilegar
aflestrar. Ritið er einnig vel unnið
og vekur sá metnaður sem lagður
er í forsíðuna nokkra athygli, en
þar birtist verk eftir Helga Þorgils
Friðjónsson sem tengist sögunni
„Kafarinn“ eftir Karen Blixen, en
hún er ein þeirra þýðinga sem birt-
ist í heftinu.
Hlutverk þýðandans
TÍMARIT
Þ ý ð i n g a r
Tímarit þýðenda, 5/2000, ritnefnd:
Franz Gíslason, Guðrún Dís Jón-
atansdóttir, Sigurður A. Magn-
ússon, útgefandi: Ormstunga,
2000. 105 bls.
JÓN Á BÆGISÁ
Fríða Björk Ingvarsdótt ir
ÞENNAN skemmtilega ísskúlptúr
af tveimur kengúrum var að finna
í nágrenni ráðhúss Ottawaborgar
í Kanada á dögunum.
Skúlptúrinn er verk listamanns-
ins Takashi Ito, en hann hefur
undanfarið unnið ásamt hóp ann-
arra listamanna að því að skapa
ástralskt andrúmsloft í Kanada
áður en vetrarleikarnir hefjast.
AP
Kanadískar
kengúrur
GENGIÐ hefur verið frá samning-
um um útgáfu á Slóð fiðrildanna
eftir Ólaf Jóhann Ólafsson í Ísrael
og Danmörku.
Íslensk skáld-
saga hefur ekki
komið út á hebr-
esku síðan Atóm-
stöðin og
Brekkukotsann-
áll eftir Halldór
Laxness voru
gefnar út í Ísrael
á áttunda ára-
tugnum. Þar
með hefur verið gengið frá útgáfu-
samningi um Slóð fiðrildanna við
forlög í átta löndum utan Íslands,
auk þess sem samið hefur verið um
gerð kvikmyndar eftir sögunni í
Hollywood.
Það er Modan sem gefur út bók-
ina í Ísrael og Lindhardt & Ring-
hof í Danmörku. Modan er eitt
helsta forlag Ísraels en meðal höf-
unda sem koma út undir merkjum
þess eru Roddy Doyle, Tom Wolfe,
Jane Smiley, John Irving og Patr-
ick Süskind. Lindhardt & Ringhof
er gamalgróið útgáfufyrirtæki sem
gefur út verk höfunda á borð við
Toni Morrison, Ingmar Bergman,
Fay Weldon og Martin Amis. Slóð
fiðrildanna kom út hjá Vöku-
Helgafelli hér á landi árið 1999.
Í fyrra var barnabókin Sagan af
Músa-mús eftir Sigrúnu Birnu
Birnisdóttur og Moshe Erlend
Okon gefin út í Ísrael.
Slóð fiðr-
ildanna á
hebresku
Ólafur Jóhann
Ólafsson