Morgunblaðið - 01.02.2001, Qupperneq 43

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 1. FEBRÚAR 2001 43
SMÁAUGLÝSINGAR
TILKYNNINGAR
Sálarrannsóknarfélag Íslands
Sálarrannsókn-
arfélagið Sáló
1918—2000,
Garðastræti 8,
Reykjavík
Skyggnilýsingafundur
Þórunn Maggý Guðmunds-
dóttir miðill verður með opinn
fund í Garðastræti 8, sunnudag-
inn 4. febrúar
kl. 14.00.
Aðgangseyrir
kr. 1.000 fyrir
félagsmenn og
kr. 1.500 fyrir
aðra. Húsið
opnað kl. 13.30.
Allir velkomnir meðan húsrúm
leyfir.
Skrifstofusími og símsvari
551 8130 (561 8130).
Netfang: srfi@simnet.is.
SRFÍ.
KENNSLA
Guðspeki-
samtökin
í Reykjavík
Nýja Avalon
miðstöðin
Á vegum Nýju Avalon miðstöðv-
arinnar verður Troi Lenard, and-
legur kennari frá Kanada og
lærisveinn D.K., með námskeið
helgina 3. og 4. feb. og fimmtud.
8. feb. í húsnæði miðstöðvarinn-
ar á Hverfisgötu 105, Reykjavík.
Helgarnámskeiðið ber yfirskrift-
ina: Samhljómur sveiflutíðni
hljóðs og lita, hagnýtar leiðbein-
ingar til sjálfsheilunar og sál-
arþroska. Þá verða kynntir geisl-
arnir sjö og samsvarandi sér-
hljóð og litaeiginleikar, kenndar
verða æfingar til að koma jafn-
vægi á orkustöðvarnar með
notkun hugar og sjónsköpunar
og hvernig skapa má jafnvægi í
árunni og samþætta persónu-
leika og sál. Námskeiðið 8. feb.
ber yfirskriftina Að byggja upp
Regnbogabrúna til sálarinnar.
Föstud. 2. feb. kl. 20 mun Troi
kynna námskeiðin og svara fyrir-
spurnum. Aðgangur á kynning-
arkvöldið er ókeypis.
Nánari upplýsingar í s. 562 4464
og 567 4373.
FÉLAGSLÍF
I.O.O.F. 5
18121
sp
Landsst. 6001020119 VII
I.O.O.F. 11
181218½
Í kvöld kl. 20.00: Kvöldvaka í
umsjón systranna.
Katrín Eyjólfsdóttir stjórnar.
Allir hjartanlega velkomnir.
Almenn samkoma í Þríbúðum,
Hverfisgötu 42, í kvöld kl. 20.00.
Vitnisburðir. Ræðumaður:
Vilhjálmur Friðþjófsson.
Fjölbreyttur söngur. Kaffi að
lokinni samkomu. Allir velkomnir.
www.samhjalp.is .
Smiðjuvegi 5, Kópavogi.
Lækningasamkoma kl. 20.00
● Erna Eyjólfsdóttir predikar.
● Fyrirbænir.
„Enn segi ég yður: Hverja þá
bæn, sem tveir yðar verða ein-
huga um á jörðu, mun faðir
minn á himnum veita þeim.“
www.vegurinn.is
Aðaldeild KFUM,
Holtavegi 28.
Fundur í kvöld kl. 20.00.
Af ólíkum kristnum trúfélög-
um.
Efni: Gunnar J. Gunnarsson.
Stjórnun: Birgir G. Albertsson.
Upphafsorð: Vigfús Hjartarson.
Hugleiðing: Gunnar E. Finn-
bogason.
Allir karlmenn velkomnir.
Minnum á árshátíð KFUM &
KFUK sem verður á morgun, 2.
febrúar kl. 19.00. Miðaverð kr.
3000. Skráning í s. 588 8899 eða
á skrifstofa@krist.is eigi síðar en
á hádegi í dag.
www.kfum.is
F
ulltrúar sjálfstæðu
leikhúsanna hafa á
undanförnum dögum
stigið fram á síðum
Morgunblaðsins og
kynnt starfsemi sína. Hefur verið
haft á orði að þetta minni orðið
einna helst á prófkjör.
Allt snýst þetta að sjálfsögðu
um peninga og þar sem Reykja-
víkurborg er að undirbúa val á
samstarfsaðilum úr hópi leikhóp-
anna samkvæmt nýrri tillögu
borgarstjóra er ekki óeðlilegt að
menn vilji láta vita af sér. Þó eru
orð Péturs Eggerz hjá Möguleik-
húsinu athyglisverð þar sem hann
segir að hingað til hafi leikhúsfólk
ekki sótt um styrki í gegnum fjöl-
miðla. Svo er auðvitað ekki heldur
nú, en þar sem um opinbera fjár-
muni er að ræða er sjálfsagt að al-
menningur fái tækifæri til að
kynnast sjónarmiðum þeirra er
stýra leikhóp-
unum í borg-
inni. Upplýs-
ingahlutverk
fjölmiðilsins í
þessu samspili er óumdeilanlegt
og nauðsynlegt. Samlíkingin við
prófkjör er heldur ekki út í hött
sem það er menningarpólitísk
ákvörðun af hálfu borgaryfirvalda
hvaða leikhús/hópar verða fyrir
valinu um samstarfssamning og
skiptir þá mestu máli að borgar-
yfirvöld hafi komist að faglegri og
hlutlægri niðurstöðu um hvers
konar leikstarfsemi borgin vill
styðja við bakið á, samhliða þeirri
starfsemi sem þegar er rekin með
stuðningi hennar í Borgarleikhús-
inu. Í tillögu borgarstjóra er gert
ráð fyrir að sérstök fagnefnd und-
ir formennsku menningarmála-
stjóra borgarinnar geri tillögur
um samstarfsaðila úr hópi sjálf-
stæðu leikhúsanna. Er því vissu-
lega reynt að búa svo um hnúta að
niðurstaðan verði fundin á fagleg-
um forsendum. Faglegar for-
sendur byggjast á því að meta eðli
þeirrar starfsemi sem um ræðir
og hvort og hvernig viðkomandi
leikhús hefur skapað sér sérstöðu
í því blómlega leiklistarumhverfi
sem hér þrífst. Sérstaða leikhúss
getur verið með ýmsum hætti.
Hún getur verið fólgin í því að
sýna eingöngu leikrit fyrir börn.
Hún getur verið fólgin í því að
gera út ferðaleikhús. Hún getur
verið fólgin í því að sýna eingöngu
ný íslensk leikverk. Hún getur
verið fólgin í því að sameina veit-
ingastað og leikhús með frum-
legum hætti. Hún getur verið
fólgin í því að veita leikhús-
listafólki tækifæri til eigin sköp-
unar sem því hefur ekki gefist
annars staðar. Hún getur verið
fólgin í því að sameina ólíkar list-
greinar á nýstárlegan hátt, t.d.
dans, tónlist og leiklist. Hún getur
verið fólgin í því að leggja áherslu
á þau form leiklistar sem önnur
leikhús hafa ekki sinnt að marki
og þannig aukið skilning almenn-
ings á fjölbreyttum möguleikum
leikhússins. Hún getur verið fólg-
in í því að gefa höfundum tæki-
færi til að skrifa fyrir leikhús á
öðrum forsendum en hefð-
bundnum. Sérstaða er alltaf fólg-
in í því að gera eitthvað annað og/
eða með öðrum hætti en þeir sem
til staðar eru og teljast fulltrúar
meginstraums listgreinarinnar á
hverjum tíma. Að því gefnu að op-
inberir aðilar hafi þegar skuld-
bundið sig til að styrkja megin-
straum leiklistarstarfsemi í formi
Borgarleikhúss og Þjóðleikhúss
má ætla að tilgangur viðbótar-
stuðnings við atvinnuleiklist (les-
ist sjálfstæð leikhús) í landinu sé
sá að veita valkostum við megin-
strauminn brautargengi. Það er
reyndar leikhúspólitísk skoðun að
halda þessu fram þar sem ákveðin
menningarpólitík felst í því að
styðja eingöngu við sams konar
leiklistarstarfsemi. Misstórar og
misöflugar einingar þess sama
alls staðar. Eins konar lifandi
sjónvarp.
Í leigusamningi milli Leikfélags
Íslands og Reykjavíkurborgar um
Iðnó er sérstaklega tiltekið að „...
í húsinu fari fram veitingasala og
e.t.v. önnur viðskiptastarfsemi er
renni fjárhagslegum stoðum und-
ir menningarstarfsemi þar, þann-
ig að rekstur hússins sem menn-
ingarmiðstöðvar komist af án
beinna fjárstyrkja frá Reykjavík-
urborg“.
Þetta atriði vó þungt þegar
borgin valdi Leikfélag Íslands til
að taka að sér rekstur hússins
fyrir tæpum þremur árum. Nú er
það komið á daginn að þessi
rekstur stendur ekki undir sjálf-
um sér þótt reynt sé að róa á
markaðsvæn mið í vali verkefna
og aðsókn sé góð. Það er í sjálfu
sér enginn áfellisdómur og segir
ekkert annað en reynt hafi verið
til þrautar að reka leikhús á þess-
um vonlausu forsendum. Áfellis-
dómurinn felst í glámskyggni
borgaryfirvalda að láta telja sér
trú um að þetta væri hægt þar
sem flestir aðrir umsækjendur
um rekstur Iðnó á sínum tíma
voru raunsærri og bjuggu að mun
meiri og fjölþættari reynslu í leik-
húsrekstri en þeir sem fóru fyrir
Leikfélagi Íslands. Á þá hefði átt
að hlusta af meiri gaumgæfni ef
ætlunin var að gera Iðnó að leik-
húsi að nýju. Af samningi þeim
sem gerður var við Leikfélag Ís-
lands um rekstur Iðnó er nefni-
lega ekki að sjá að borgaryfirvöld
hafi ætlast til þess að þar yrði
rekið leikhús með þeim hætti sem
raun hefur orðið. Athygli vekur að
orðið „leikhús“ kemur hvergi fyr-
ir í samningnum um rekstur húss-
ins. Þar er notað orðið „menning-
armiðstöð“. Þar segir: „Að í Iðnó
verði lifandi og fjölsótt menning-
armiðstöð“ og ennfremur: „Að
menningarstarfsemin í húsinu sé
metnaðarfull, framsækin og taki
til sem flestra þátta menningar,
lista og fræða.“ Það er því greini-
legt að borgaryfirvöld höfðu þá
hugmynd um hlutverk Iðnó að
þar yrði starfræktur ákveðinn
valkostur við það menningarlíf
sem fyrir var í borginni. Vissulega
hefur starfsemi Leikfélags Ís-
lands lífgað upp á menningarlíf
borgarinnar og ekki síst vakið
umræðu um tilgang og innihald
þeirrar leiklistar sem borgar-
búum stendur til boða. En sú
spurning vaknar hvort það hafi
verið hugmynd borgaryfirvalda
að setja á stofn annað leikhús í
Iðnó sömu gerðar og var þar fyrir
og er nú í Borgarleikhúsinu.
Kannski verður það niðurstaða
fagnefndarinnar undir forystu
menningarmálastjóra borgar-
innar og þá yrði full ástæða til að
taka ofan fyrir Leikfélagi Íslands
og óska þeim til hamingju með
árangurinn.
Örfá sæti
laus
Er það hugmynd borgaryfirvalda
að í Iðnó verði áfram leikhús sömu
gerðar og var þar fyrir?
VIÐHORF
Eftir Hávar
Sigurjónsson
Á LANDSVÍSU
drekkur ungt fólk að
meðaltali rúman lítra
af gos- og/eða ávaxta-
drykkjum á dag. Þessi
lífsstíll hefur ekki
bara verið tengdur við
tannskemmdir heldur
einnig við aukna tíðni
á glerungseyðingu
tanna.
Glerungseyðing er
margþættur sjúkdóm-
ur sem er ólíkur tann-
skemmdum eða tann-
átu vegna þess að um
er að ræða efnafræði-
lega upplausn tanna,
en ekki samspil syk-
urs og baktería eða örvera. Gler-
ungseyðing tanna hefur einnig ver-
ið tengd vélindabakflæði. Einkenni
glerungseyðingar er óvenjumikið
næmi tanna fyrir hita og kulda þar
sem glerungurinn hefur eyðst af
tönninni og tannbeinið stendur
óvarið fyrir ytri áhrifum.
Við skoðun á 15 ára reykvískum
unglingum kom fram að fimmti
hver unglingur hafði byrjandi gler-
ungseyðingu. Þetta er nýr sjúk-
dómur hjá þessum aldurshópi, sem
hefur þróast með lífsstílnum að
vera sísúpandi á gosdrykkjum og
súrum drykkjum. Munnvatnið er
ekki þess megnugt að eyða sýru-
áhrifum drykkjarins þannig að
glerungur tanna leysist upp.
Flestir þessara drykkja eru súr-
ari en kjörsýrustig munnvatns (pH
5,5) og stuðla því að glerungseyð-
ingu. Áhrifin frá súrum drykkjum
á glerungseyðingu fara mikið eftir
einstaklingsbundinni stuðpúða-
virkni munnvatns. Sumir geta leyft
sér að drekka mikið af gosi, safa og
djúsi án þess að nokkur eyðing
verði, aðrir mega alls ekki snerta
það. Með þessu er átt við hversu
hagstætt munnvatnið er í hverjum
einstaklingi fyrir sig, eða hversu
mikinn tíma það tekur fyrir munn-
vatnið að hlutleysa sýruna sem
fylgir. Samsetning og flæði munn-
vatns er mjög stór þáttur í virkni
munnvatnsins en eðlilegt flæði
munnvatns er einn millilítri á mín-
útu þegar munnvatnsflæði er örv-
að.
Neyslumynstur á súrudrykkjun-
um, gosi, safa og djúsi, skiptir máli
í þessari umræðu, en rannsóknir
hafa sýnt fram á að tíðni neyslu
bæði gagnvart tannskemmdum og
glerungseyðingu hefur meira að
segja en magnið sem drukkið er.
Við tannlæknadeild Háskóla Ís-
lands standa yfir rannsóknir á
glerungseyðingu hjá mismunandi
aldurshópum til að greina og
flokka alvöru sjúkdómsins.
Grennslast er fyrir um neyslu og
neysluvenjur einstaklinganna um
þekkta áhættuþætti glerungseyð-
ingar. Auk þess eru helstu gos-
drykkir og ávaxtasafategundir tek-
in til athugunar á tilraunastofu og
skoðuð með tilliti til sýrustigs
þeirra og magns basa sem þarf til
að hlutleysa drykkina. Þannig er
reynt að líkja eftir munnvatns-
þættinum í glerungseyðingarferl-
inum.
Munnvatnið gegnir mikilvægu
hlutverki í tannsjúkdómafræði og á
eflaust eftir að upplýsa margar
getgátur um glerungseyðingu á
næstu árum. Niðurstöður rann-
sókna eiga vonandi eftir að hjálpa
okkur að þróa forvarnir og með-
ferð gegn þessum erfiða sjúkdómi
sem herjar á okkar ungu kynslóð
ef neyslumynstur hennar helst
óbreytt.
Glerungseyðing er alvarlegur
sjúkdómur vegna mikils sársauka,
eyðingar tanna, nauðsynlegra við-
gerða og kostnaðarsamra endur-
bóta á tönnum.
Glerungs-
eyðing tanna
Inga B.
Árnadóttir
Inga er lektor og Þorbjörg
meistaranámsnemi á tannlæknadeild
Háskóla Íslands.
Tannverndardagur
Við tannlæknadeild,
segja Inga B.
Árnadóttir og Þorbjörg
Jensdóttir, standa
yfir rannsóknir
á glerungseyðingu
hjá mismunandi
aldurshópum.
Þorbjörg
Jensdóttir